MEHMED HÂLİS EFENDİ

Müellif:
MEHMED HÂLİS EFENDİ
Müellif: HAKKI MAVİŞ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2003
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 30.05.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-halis-efendi
HAKKI MAVİŞ, "MEHMED HÂLİS EFENDİ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/mehmed-halis-efendi (30.05.2020).
Kopyalama metni
Şirvan’da doğdu. Bölgenin tanınmış hocalarından Mehmed Efendi’nin oğludur. Şirvan’da ilk öğrenimini tamamladıktan sonra Amasya’da altı yıl süreyle tahsil gördü. 1867’de İstanbul’a gitti. Fatih Tabhâne Medresesi’nde ikamet ederken bir taraftan Tikveşli Yûsuf Ziyâeddin Efendi’nin Fâtih Camii’ndeki derslerine devam edip icâzet aldı, diğer taraftan Teftîşü’l-muallimîn Mektebi’nde okudu. 1871’de Farsça muallimliği diploması aldı. Ayrıca ruûs imtihanını kazanarak Fâtih Camii’nde ders verme hakkını elde etti. 1873 yılında kısa bir süre Nif nahiyesi (İzmir’e bağlı Kemalpaşa ilçesi) müdürlüğü ve Menemen kaymakamlığı yaptı. 1875’te önce Koca Mustafa Paşa Askerî Rüşdiyesi Arapça muallimliğine, ardından Galata Rüşdiyesi Farsça muallimliğine tayin edildi. 1878 yılında Dârüşşafaka’da Arapça, akaid ve fıkıh muallimliğine getirilen Mehmed Hâlis Efendi mektebin ilk hocaları ve kurucuları arasında yer aldı. 1884’te Meclis-i Tedkīkāt-ı Şer‘iyye, 1888’de Tedkīk-i Müellefât Encümeni üyeliği görevlerinde bulundu. Kısa bir müddet huzur derslerine muhatap olarak katıldı. Daha sonra ibtidâ-i hâric ve İstanbul müderrisliğinden başlamak üzere Bilâd-ı hamse ve Haremeyn-i muhteremeyn pâyelerine kadar yükseldi. 1908 yılında ders vekilliği (Medâris-i İslâmiyye nâzırlığı) görevine getirildi. Bu vazifeden 1911’de ayrılan Mehmed Hâlis Efendi vefatında Fâtih Camii bahçesindeki kabristana defnedildi. Mehmed Hâlis Efendi, ders vekilliği sırasında medreselerde yeni fen derslerinin okutulması ve bu kurumların ıslah edilmesi yolunda çaba göstermiş ve önemli hizmetler yapmıştır.

Eserleri: Telhîsü’n-nahv (Dârüşşafaka’nın beşinci sınıfında okutulmak üzere hazırlanmıştır, İstanbul 1323, 1328); Mîzânü’l-ezhân (idâdîlerin dördüncü sınıfında okutulan mantık kitabıdır, İstanbul 1324); Usûl-i Akāid (Dârüşşafaka’da okutulmuştur); İlm-i Kelâm; Envârü’l-âdâb (İstanbul 1324); Cihâd-ı Ekber (İstanbul 1333); Tatbîkāt-ı Arabiyye.

BİBLİYOGRAFYA
Osmanlı Müellifleri, I, 303; Dârüşşafaka, Türkiye’de İlk Halk Mektebi, İstanbul 1927, s. 76-77; İbrahim Alâeddin [Gövsa], Meşhur Adamlar: Hayatları, Eserleri, İstanbul 1933-36, II, 644; Sadık Albayrak, Son Devir Osmanlı Uleması, İstanbul 1980, III, 241-242.

Hakkı Maviş
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2003 yılında Ankara'da basılan 28. cildinde, 490 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER