MERVEZÎ, Muhammed b. Nasr

محمّد بن نصر المروزي
Müellif:
MERVEZÎ, Muhammed b. Nasr
Müellif: HALİT ÜNAL
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2004
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 23.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/mervezi-muhammed-b-nasr
HALİT ÜNAL, "MERVEZÎ, Muhammed b. Nasr", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/mervezi-muhammed-b-nasr (23.10.2019).
Kopyalama metni
202 (817) yılında Bağdat’ta doğdu. Babası Mervli olduğu için Mervezî nisbesiyle anılır. Gençliğini Nîşâbur’da geçirdi. İlim tahsili için Horasan, Rey, Bağdat, Basra, Kûfe, Dımaşk, Medine ve Kahire’ye seyahatlerde bulundu. Aralarında Yahyâ b. Yahyâ et-Temîmî, Muhammed b. Mukātil, Şeybân b. Ferruh, İshak b. Râhûye, Abdülvâhid b. Gıyâs, Hişâm b. Ammâr, Muhammed b. İsmâil el-Buhârî, Rebî‘ b. Süleyman el-Murâdî ve Amr b. Zürâre’nin bulunduğu âlimlerden hadis dinledi. Bu arada Kahire’de Şâfiî âlimlerinden mezhep fıkhını tahsil etti ve Müzenî’den Şâfiî’nin eserlerini okudu. Öğrencileri arasında Ebû Abdullah İbn Abdülhakem, İbnü’l-Ahrem, İbnü’l-Ciâbî, Muhammed b. İshak es-Serrâc, İbnü’l-Münzir en-Nîsâbûrî ve İbnü’ş-Şarkī yer almaktadır. 260 (873-74) yılında ilmî seyahatlerini tamamladıktan sonra Nîşâbur’a yerleşen Mervezî öğretim ve te’lif faaliyetlerinin yanında ticaretle de meşgul oldu. 275’te (888) Semerkant’a yerleşti ve Muharrem 294’te (Ekim-Kasım 906) burada vefat etti.

Döneminin önde gelen Şâfiî hukukçularından ve muhaddislerinden olan, Abdullah b. Mübârek, Yahyâ b. Yahyâ ve İshak b. Râhûye ile birlikte Horasan bölgesinin dört büyük âliminden biri olarak kabul edilen Mervezî “ashâbü’l-vücûh” diye nitelendirilen müctehidler arasında yer alır. Özellikle hilâf ilminde geniş bilgi sahibiydi; onun sahâbe ve tâbiîn âlimlerinin fıkhî ihtilâflarını çok iyi bildiği nakledilmektedir. Mervezî ayrıca ferâiz alanında müstakil eser yazan ilk müellifler arasında gösterilir.

Eserleri. 1. İḫtilâfü’l-ʿulemâʾ (nşr. Seyyid Subhî es-Sâmerrâî, Bağdat 1401/1981; Beyrut 1406/1986). İḫtilâfü’l-fuḳahâʾ (nşr. Muhammed Tâhir Hakîm, Riyad 1420/2000) olarak da bilinen ve hilâf türünün belli başlı örnekleri arasında yer alan eserde Ebû Hanîfe, İmam Malik, İmam Şâfiî ve Ahmed b. Hanbel’in görüşlerinin yanı sıra Evzâî, İbn Şübrüme, İbn Ebû Leylâ, Ebû Sevr gibi günümüzde müntesibi bulunmayan mezhep imamlarının da görüşlerine yer verilmektedir. Ayrıca hemen her konuda Süfyân es-Sevrî’nin görüşlerinin zikredilmesi eseri bu âlimin fikirleri açısından temel kaynak durumuna getirmektedir. Müellif zaman zaman İmam Mâlik, Ahmed b. Hanbel, Süfyân es-Sevrî, İbn Ebû Leylâ gibi müctehidlerin görüşlerini desteklemiştir. İbnü’n-Nedîm’in, Kitâbü İḫtilâfi’l-fuḳahâʾi’l-kebîr ve Kitâbü İḫtilâfi’l-fuḳahâʾi’ṣ-ṣaġīr adlı iki eserini kaydettiği Ahmed b. Nasr el-Mervezî ile (el-Fihrist, s. 266) Muhammed b. Nasr el-Mervezî muhtemelen aynı şahıstır. 2. es-Sünne. Sünnetin yeri, önemi, Kur’an âyetlerini tahsis ya da neshedip etmeyeceği gibi daha çok usûl-i fıkıhla ilgili konuları ihtiva etmektedir (nşr. Sâlim b. Ahmed es-Selefî, Beyrut 1408/1988). 3. Taʿẓîmü ḳadri’ṣ-ṣalât (nşr. Abdurrahman Abdülcebbâr el-Füreyvâî, I-II, Medine 1406/1986). Bazı kaynaklarda Mervezî’ye nisbet edilen el-Müsned adlı eserle (meselâ bk. Sezgin, II, 182; Brockelmann, III, 159) bu kitabın aynı eser olduğu ifade edilmektedir (Mervezî, İḫtilâfü’l-fuḳahâʾ, neşredenin girişi, s. 47; Makrîzî, Kitâbü Ḳıyâmi ramażân, neşredenlerin girişi, s. 11). 4. el-Veraʿ (Sezgin, II, 182).

Mervezî’nin Makrîzî tarafından ihtisar edilen Ḳıyâmü’l-leyl (nşr. İbrâhim Muhammed el-Ali, Zerkā 1413/1993), Kitâbü Ḳıyâmi ramażân (nşr. M. Ahmed Âşûr - Cemâl Abdülmün‘im el-Kûmî, Kahire 1994) ve Kitâbü Ṣalâti’l-vitr (nşr. M. Ahmed Âşûr - Cemâl Abdülmün‘im el-Kûmî, Kahire 1993) isimli eserleri, ayrıca Muḫtaṣaru Ḳıyâmi’l-leyl ve Ḳıyâmi ramażân ve Kitâbi’l-Vitr adıyla bir arada neşredilmiştir (nşr. Abdüttevvâb el-Mültânî, Lahor 1320/1902; Beyrut 1983; nşr. Abdüşşekûr el-Eserî, Sangala Hill [Pakistan], 1389/1969). Mervezî’nin kaynaklarda adı geçen diğer eserleri de şunlardır: el-Ferâʾiż, el-İcmâʿ, el-Îmân, el-İntifâʿ bi-cülûdi’l-meyte, Refʿu’l-yedeyn fi’ṣ-ṣalât, er-Rûḥ, eṣ-Ṣıyâm, Suʾâlâtü Muḥammed b. Naṣr, el-Ḳasâme, el-Küsûf, er-Red ʿalâ İbn Ḳuteybe.

BİBLİYOGRAFYA
Mervezî, İḫtilâfü’l-fuḳahâʾ (nşr. M. Tâhir Hakîm), Riyad 1420/2000, neşredenin girişi, s. 23-53; İbnü’n-Nedîm, el-Fihrist (Teceddüd), s. 266; Nevevî, Tehẕîb, I, 92-94; Zehebî, Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XIV, 33-40; a.mlf., Teẕkiretü’l-ḥuffâẓ, II, 650-653; İbn Fazlullah el-Ömerî, Mesâlik, VI, 144-145; Safedî, el-Vâfî, V, 111; Sübkî, Ṭabaḳāt, II, 246-255; Makrîzî, Kitâbü Ḳıyâmi ramażân (nşr. M. Ahmed Âşûr - Cemâl Abdülmün‘im el-Kûmî), Kahire 1994, neşredenlerin girişi, s. 7-12; İbn Kādî Şühbe, Ṭabaḳātü’l-fuḳahâʾi’ş-Şâfiʿiyye (nşr. Ali M. Ömer), Kahire, ts. (Mektebetü’s-sekāfeti’d-dîniyye), I, 52-53; Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1468-1469; Hediyyetü’l-ʿârifîn, II, 21; Fuat Sezgin, Târîḫu’t-türâs̱i’l-ʿArabî (trc. Mahmûd Fehmî Hicâzî - Fehmî Ebü’l-Fazl), Kahire 1978, II, 181-182; Brockelmann, GAL (Ar.), III, 159; M. Hasan Heyto, el-İctihâd ve ṭabaḳātü müctehidî eş-Şâfiʿiyye, Beyrut 1409/1988, s. 70-72; Mevsem b. Münîr en-Nefîî, el-İmâm Muḥammed b. Naṣr el-Mervezî, Riyad 1416, I, 43-108; Cl. Gilliot, “Textes arabes anciens édités en Egypte au cours des années 1994 à 1996”, MIDEO, XXIII (1997), s. 388-389.
Bu madde ilk olarak 2004 senesinde Ankara'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 29. cildinde, 235-236 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.