MÜFTÎ DERVİŞ - TDV İslâm Ansiklopedisi

MÜFTÎ DERVİŞ

MÜFTÎ DERVİŞ
Müellif: CEMAL KURNAZ, MUSTAFA TATCI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2006
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.09.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/mufti-dervis
CEMAL KURNAZ, MUSTAFA TATCI, "MÜFTÎ DERVİŞ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/mufti-dervis (22.09.2021).
Kopyalama metni
Kütahya’da doğdu. Germiyanoğulları döneminde Kütahya’nın Kalburcu köyüne yerleşen Çavdaroğulları ailesine mensuptur. Asıl adı Ahmed olup müftülük yaptığından dolayı Müftî Derviş, Müftî Şeyh diye tanınır. Mutasavvıf şair Sun‘ullah Gaybî’nin babasıdır. Dedesi Kalburcu Şeyhi veya Çavdar Şeyhi lakaplı Pîr Ahmed Efendi, babası Şeyh Beşir Efendi’dir. Pîr Ahmed Efendi, Karaman’da Cem Seyyah adlı bir zata, İstanbul’da Halvetiyye’nin Sünbüliyye şubesinin pîri Sünbül Sinan Efendi’ye uzun süre hizmet edip hilâfet almıştır. Gaybî’nin verdiği bu bilgiye göre (Bîatnâme, vr. 8b) onun Merkez Efendi’nin halifesi olduğuna dair kayıt (Müstakimzâde, vr. 166b) yanlıştır. Pîr Ahmed Efendi’nin Gaybî’nin büyük dedesi olduğunu belirten İsmail Hakkı Uzunçarşılı (Kütahya Şehri, s. 213), Pîr Ahmed ile oğlu Beşir Efendi’yi karıştırmıştır. Mûsikiye dair Burhânü’l-elhân adlı bir eseri olduğu kaydedilen Pîr Ahmed Efendi’nin türbesi Kütahya valiliği sırasında II. Selim tarafından yaptırılmıştır. Beşir Efendi, İstanbul’da Sünbül Sinan’ın halifesi Merkez Efendi’ye intisap etmiş, hilâfet aldıktan sonra Kütahya’ya dönüp Akkaya denilen mevkide bir mescid ve zâviye yaptırıp irşad faaliyetinde bulunmuştur. Hacca giderken Kütahya’ya uğrayan Cemâleddin Hulvî, Şeyh Beşir Efendi’yi ziyaret ettiğini, onun hadis ve tefsir ilimlerine vâkıf olup bu ilimleri okuttuğunu kaydeder (Lemezât-ı Hulviyye, s. 609).

Müftî Derviş medrese öğrenimini tamamlamasının ardından Kütahya müftülüğüne kadar yükselmiş, on sekiz yıl müftülük yaptıktan sonra Elmalılı Sinân-ı Ümmî’ye intisap ederek hilâfet almıştır. Oğlu Gaybî onun müftülüğü döneminde tasavvufa şiddetle karşı olduğunu belirtir. Gaybî’nin ifadelerinden hareketle Müftî Derviş’in Sinân-ı Ümmî’ye intisap ettiğinde oldukça ileri yaşta olduğu söylenebilir.

Müftî Derviş XVII. yüzyılın sûfî şairi Niyâzî-i Mısrî ile aynı şeyhe, Sinân-ı Ümmî’ye mensuptur. Niyâzî’nin, “Biz beş er idik aktık bir demde yola girdik / Kırk yılda pîre erdik bu sohbete erince” beytindeki “beş er” ifadesinin Sinân-ı Ümmî’nin beş halifesine işaret ettiği, bunlardan birinin Müftî Derviş olduğu kaydedilmektedir. I. Ahmed’in Çavdaroğlu ailesi için tesis ettiği vakfiyeye ilişkin 1019 (1610) tarihli fermanda Beşirzâde diye anılan Müftî Derviş’in bu tarihte vakfın mütevellisi olduğu anlaşılmaktadır.

XVII. yüzyılın sonlarında vefat eden Müftî Derviş’in türbesi Kütahya kabristanındadır. Gaybî, İstanbul’a giderek Olanlar Şeyhi İbrâhim Efendi’ye intisap ettiğine göre babasına intisap edememiş veya etmişse bile sülûkünü tamamlayamamış olmalıdır. Buna göre Müftî Derviş, Gaybî’nin İbrâhim Efendi’ye intisabından önce vefat etmiş olmalıdır.

Müftî Derviş, Müftî, Çavdaroğlu, Çavdaroğlu Ahmed mahlaslarını kullanan şair, Yûnus Emre tarzı şiirin önemli takipçilerinden biridir. Medrese öğrenimi görerek müftülük ve müderrislik yapmış olmasına rağmen tasavvufî konuları çok sade bir dille ifade eden Müftî Derviş’in bazı şiirleri şeyhi Sinân-ı Ümmî, pîrdaşı Niyâzî-i Mısrî’ye ve diğer pîrdaşlarına nazîre olarak yazılmıştır. Gaybî de babasının bazı şiirlerinden ilham almış veya bu şiirlere nazîreler yazmıştır.

Müftî Derviş’in şiirlerini içeren üç yazma tesbit edilmiştir. Elmalı İlçe Halk Kütüphanesi’ndeki bir mecmuada (nr. 43) otuzu aşkın şiiri mevcuttur. Ata Terzibaşı kendisindeki bir yazmada 177 şiirinin bulunduğunu söylemektedir (bk. bibl.). Millî Kütüphane’deki bir mecmua da (nr. A 3488/1, vr. 2a-36b) Müftî Derviş’in 172 şiirini ihtiva etmektedir. Bu nüshadaki şiirler Sadık Mısırcı tarafından yüksek lisans tezi olarak neşre hazırlanmıştır (bk. bibl.). Mustafa Tatcı ile Cemal Kurnaz’ın yayımladığı Kütahyalı Bir Gönül Eri: Çavdaroğlu Müftî Derviş adlı çalışma (Ankara 1999) şairin altmış şiirini ihtiva etmektedir.

BİBLİYOGRAFYA
Hulvi, Lemezât-ı Hulviyye (haz. Mehmet Serhan Tayşi), İstanbul 1993, s. 459, 460, 609-610; Sun‘ullah Gaybî, Mes’ele-i Sülûk, AÜ İlâhiyat Fakültesi Ktp., Yz., nr. 1468, vr. 3b; a.mlf., Bîatnâme, İstanbul Belediyesi Atatürk Kitaplığı, Osman Ergin, nr. 107, vr. 8b; Müstakimzâde, Mecelletü’n-nisâb, Süleymaniye Ktp., Hâlet Efendi, nr. 628, vr. 166a-b; Osmanlı Müellifleri, I, 179; İsmail Hakkı Uzunçarşılı, Kütahya Şehri, İstanbul 1932, s. 213; Hamza Güner, Kütahyalı Şair ve Edipler, Kütahya 1967, s. 183; Sadık Mısırcı, Müfti Derviş Dîvânı (yüksek lisans tezi, 1995), Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü; Bilal Kemikli, “Kütahya Yöresinde Bir Mutasavvıf Aile”, Uluslararası Türk Dünyası Eren ve Evliyaları Kongresi Bildirileri, Ankara 1998, s. 281-296; a.mlf., “Türk Tasavvuf Edebiyatında Risale-i Devran ve Sema Türü ve Gaybî’nin Devran ve Semâ’a İlişkin Görüşleri”, AÜİFD, XXXVII (1997), s. 455; Subhi Saatçı, “Müftü Derviş”, TDEA, VI, 465; Ata Terzibaşı, “Bilinmeyen Şairlerden Müftü Derviş”, Kardaşlık Dergisi, sy. 5 (1976), s. 18-19.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2006 yılında İstanbul’da basılan 31. cildinde, 506-507 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER