MUHAMMED b. EBÜ’l-FETH es-SÛFÎ

8 Şâban 850 (29 Ekim 1446) tarihinde Kahire’de doğdu. Babasına nisbetle İbn Ebü’l-Feth olarak da tanınır. Hayatına dair en ayrıntılı bilgiye Muhammed b. Abdurrahman es-Sehâvî’nin eḍ-Ḍavʾü’l-lâmiʿ adlı eserinde rastlanmaktadır. Döneminin ciltçilik, tezhip, mîkāt ve tıp alanında önde gelen isimlerindendir. Gençliğinde baba mesleği olan kitapçılıkla meşgul oldu ve iyi bir eğitim aldı. Muhammed el-Hüseynî’den ciltçilik, İbnü’s-Sedâr’dan tezhip, Zahîrüddin el-Acemî’den lâciverttaş işlemeyi öğrendi. Nûreddin Ali b. Abdülkādir en-Nakkāş ve daha sonra Ebü’l-Fezâil İzzeddin Abdülazîz b. Muhammed el-Vefâî’nin yanında uygulamalı olarak ilm-i mîkāt tahsil etti. Ayrıca Vefâî’den kantar yapımını öğrendi, bu konuda bazı eserler telif etti. Sıbtu’l-Mardînî ve Kâfiyeci’den astronomi eğitimi aldı. Her ne kadar Şemseddin es-Sehâvî, Takıyyüddin el-Hısnî’den sarf ilmini öğrendiğini aktarmakta ise de burada sözü edilen Hısnî 829’da (1426) vefat etmiş olan Şâfiî fakihinden başka biri olmalıdır. İbn Ebü’l-Feth ayrıca Ebü’s-Saâdât Muhammed b. Muhammed el-Bulkīnî ve Hasan el-Aʻrec’den fıkıh, İbn Hatîb el-Fahriyye’den nahiv, Abdurrahman b. İbrâhim el-Ebnâsî’den meânî ve İbnü’l-Emşâtî diye bilinen Ebü’s-Senâ Muzafferüddin Mahmûd b. Ahmed el-Ayıntâbî’den tıp eğitimi aldı. Sehâvî’den İbn Mâlik’in el-Elfiyye adlı eseri ile Ṣaḥîḥ-i Buḫârî ve başka kitaplar okudu. 893 (1488) yılında Mekke’ye gitti, burada Nevevî’nin el-Îżâḥ adlı eserini okutan Şâfiî fakihi Asîlüddin Abdullah b. Ahmed el-Ȋcî es-Safevî’nin derslerini takip etti. Hac görevini yerine getirdikten sonra Kahire’ye döndü. Şaʻbân b. Ali ez-Zevâvî’nin ölümünden sonra kantarcıların reisi olduysa da meslek sahiplerinin ve özellikle muhtesibin hoşnutsuzluğu nedeniyle kısa süre sonra görevinden ayrıldı. Bir dönem Cidde zâbitliği yaptı ve Câmiu’t-Tûr’un mihrabını onarmakla görevlendirildi. Memlük Sultanı Kayıtbay kendisinden Kayıtbay Külliyesi havuzunun karşısına konulmak üzere namaz vakitlerini gösteren bir çizelge yapmasını istemiştir. Sarayla olan ilişkileri çalkantılı bir seyir takip etmiştir.

Ölüm tarihi hakkında çağdaş kaynaklarda 853, 878, 900, 943 gibi çeşitli tarihler verilmektedir. Muhtemelen babasının Ebü’l-Feth künyesi taşıması ve kendisinin İbn Ebü’l-Feth diye anılması bu karışıklığa sebep olmuştur. el-İʿlâm bi-şeddi’l-benkâm adlı eserini 943’te (1536) telif ettiğine göre bu tarihten sonra ölmüş olmalıdır. Bağdatlı İsmâil Paşa 950 (1543) yılında öldüğünü kaydeder.

Muhammed b. Ebü’l-Feth es-Sûfî’nin matematik alanındaki eserleri, hesap ve cebir yanında her iki alanı da ilgilendiren köklü sayılarla yakından ilgilendiğini gösterir. Özellikle, köklü sayılarla tüm hesap işlemleri ile tam ve kesirli sayıların üçüncü dereceden köklerinin çıkarılmasına dair müstakil bir eser telifi, İslâm matematik geleneğinde çok sık rastlanmayan bir husustur. Mezkûr işlemlerin ileri seviye cebir problemlerinde kullanıldığı, bu problemlerle de mirastan vergi hesaplarına, muâmelâttan mühendislik hesaplarına kadar pek çok sahada karşılaşıldığı söylenebilir. Buna göre Sûfî’nin, bir taraftan ileri seviye matematik bilgisi üretimi ve eğitimine katkı sağlarken diğer taraftan ferdî ve kamusal alanda bunları uygulama ihtiyacına cevap verdiği anlaşılmaktadır. Ayrıca kollu veya topuzlu kantar olarak bilinen kabbân aletinin üretimi, kullanımı ve tamirine dair telif ettiği dört ayrı risâle, döneminde matematiğin günlük hayattaki kullanımını göstermesi bakımından dikkate değerdir. Böylece Sûfî’nin kendisini, Mısır matematik-astronomi geleneğinin en önemli isimleri sayılan İbnü’l-Hâim ve İbnü’l-Mecdî’nin halefi olarak gördüğü, teorik matematik üretimi ve eğitimi ile bunun başta hukuk olmak üzere ticaret, ekonomi ve mühendislikteki uygulamalarını temel alan bu geleneği devam ettirdiği söylenebilir.

Eserleri. Astronomi. 1. Zîcü Muḥammed b. Ebi’l-Fetḥ eṣ-Ṣûfî. Takıyyüddin er-Râsıd’ın ifade ettiği gibi Uluğ Bey zîcinin düzeltilmesi ile ortaya çıkan bir eserdir. Dört makaleden oluşmaktadır. Orijinali Farsça olan Zîc-i Uluġ Bey, İbn Ebü’l-Feth’in isteğiyle Yahyâ b. Ali er-Rifâî tarafından Arapça’ya çevrilmiştir. İbn Ebü’l-Feth, Semerkant boylamına (صه) göre oluşturulan tabloları Mısır boylamına (نه) göre tekrar hazırlamıştır (Süleymaniye Ktp., Hafîd Efendi, nr. 196; Konya Yûsuf Ağa Ktp., nr. 9956; Gotha, nr. 1379). İngiliz astronom John Greaves’in (ö. 1652) özel kütüphanesinde bir nüshası bulunan eserin Avrupa’da da dolaşımda olduğu anlaşılmaktadır (Savage-Smith, s. 27).

2. Teshîl-i Zîc-i Uluġ Bey. Kâtib Çelebi Keşfü’ẓ-ẓunûn’da bu eserden Muḫtaṣarü’z- Zîc-i Uluġ Bey diye söz eder (II, 966). Semerkant boylamına göre hazırlanan tablolar Mısır boylamına göre elden geçirilmiştir (Süleymaniye Ktp., Süleymaniye, nr. 1037/12, vr. 163^b-165^a).

3. el-ʿAmelü’l-muṣaḥḥaḥ bi’r-rubʿi’l-mücennaḥ. Rubʻu’l-mücennah isimli gözlem aleti hakkında Şehâbeddin İbnü’s-Serrâc ve İbnü’ş-Şâtır’ın yazdıkları risâlelerin ihtisarıdır. Bir mukaddime ve on beş babdan oluşmaktadır (Edirne Selimiye Ktp., nr. 253/1; Manisa İl Halk Ktp., nr. 2967/5; Berlin, Staatsbibliothek, nr. 5844).

4. Düstûrun yeteżammenu ḥisâbe’l-küsûf. 28 Şâban 934 (18 Mayıs 1528) tarihinde meydana gelen ve Kahire’den de gözlenen güneş tutulması hakkındadır. Eserde tutulmanın tarihi 28 Şâban yerine 29 Şâban Pazartesi olarak verilmiştir (Köprülü Ktp., Fâzıl Ahmed Paşa, nr. 1619/25, vr. 161^a-167^a).

5. el-İʿlâm bi-şeddi’l-benkâm. Namaz vakitlerinin belirlenmesi için kullanılan kum saatleri hakkındadır. Mukaddime, beş bab, tetimme ve hâtimeden oluşmaktadır. 943’te (1536) telif edilmiştir (Süleymaniye Ktp., Hamidiye, nr. 874; Fâtih, nr. 5397/4).

6. el-İstîʿâb fi’l-ʿamel bi-ṣadri’l-ʿivaż ve cenâḥi’l-ġurâb. Kaz göğsü ve karga kanadı adlı gözlem aletlerinin kullanımı ve yapısı hakkındadır. Konusu bakımından el-ʿAmelü’l-muṣaḥḥaḥ bi’r-rubʿi’l-mücennaḥ ile benzeşmektedir (Kandilli Rasathânesi Ktp., nr. 38/3; Manisa İl Halk Ktp., nr. 2967/4).

7. el-Mufaṣṣıl fi’l-ʿamel bi-nıṣfi dâʾireti’l-muʿaddil. Dâiretü’l-muaddil isimli gözlem aleti hakkındadır. Mukaddime, beş fasıl ve hâtimeden oluşan eser Abdülazîz el-Vefâî’nin bu alet için yazdığı risâlenin şerhidir (Nuruosmaniye Ktp., nr. 2947/8; Konya Yûsuf Ağa Ktp., nr. 9887/9; Süleymaniye Ktp., Fâtih, nr. 5397/2; Edirne Selimiye Ktp., nr. 701/8).

8. Muḳaddime ʿalâ vażʿi’l-basîṭati’l-müsemmât bi’r-ruḫâme bi-ṭarîḳi’l-hendese. Güneş saatinin mermer üzerine çizilmesi hakkında bir risâledir. Nuruosmaniye Kütüphanesi’nde bulunan bir nüshadaki (nr. 2946/8) kayıttan eserin 899 yılında kaleme alındığı anlaşılmaktadır (Nuruosmaniye Ktp., nr. 2946/8, 4971/3; İzmir Millî Ktp., nr. 50/152).

9. Münyetü’t-ṭullâb fî taḥṣîl ġālibi’l-ḳavâʿidi’l-felekiyye bi’l-ḥisâb. Önemli astronomi kanunlarının matematik yoluyla elde edilmesini amaçlayan bir risâledir. (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Talʻat, Mîkāt, nr. 91/3).

10. Netâʾicü’l-fiker fi’l-mübâşere bi’l-ḳamer. Ayın meridyen geçişi sırasındaki enlemini bulmaya dairdir (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, nr. 201; Talʻat, Mîkāt, nr. 230/3).

11. Nüzhetü’n-nâẓır fî vażʿi ḫuṭûṭi fażli’d-dâʾir. Mîkāt ilmiyle ilgili bu eser mukaddime, iki bab ve hâtimeden oluşmakta, son kısmında bir cetvel bulunmaktadır. 878 (1474) yılında telif edilmiştir (Süleymaniye Ktp., Hamidiye, nr. 874/3, vr. 74^b-85^b; Nuruosmaniye Ktp., nr. 2904/3, vr. 16^b-27^a).

12. Risâle fi’l-ʿamel bi-ṣundûḳi’l-yevâḳīt. İbnü’ş-Şâtır’ın icat ettiği sundûku’l-yevâkīt adlı gözlem aletinin kullanımı ve vakit tayininin nasıl yapılacağına dair bir eserdir. Mukaddime ve on fasıldan meydana gelmektedir. Eser, Louis Janin ve David King tarafından Arapça metnin yanı sıra açıklama ve notlarla birlikte İngilizce tercümesiyle yayımlanmıştır (bk. bibl.).

13. er-Risâletü’ş-şemsiyye fi’l-aʿmâli’l-ceybiyye. Rubʻu’l-müceyyebin vakit tayini hesabında kullanımına dair bir eserdir. Mukaddime, on altı bab ve hâtimeden oluşmaktadır (Berlin, Staatsbibliothek, nr. 5817; Bibliotheek Leiden, Or., nr. 1001/4; Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 3680/16, vr. 208^a-215^a).

14. eṣ-Ṣırâtü’l-müstaḳīm fî ḥalli muḳavvimâti’l-ḳamer mine’d-Dürri’l-yetîm. İbnü’l-Mecdî’nin ed-Dürrü’l-yetîm fî teshîli ṣınâʿati’t-taḳvîm adlı eseri vasıtasıyla ayın ekliptiğin merkezine göre hareketinin belirlenmesinden ve takvim çıkarma yönteminden bahseder (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, nr. 4033/1; Mîkāt, nr. 474/1).

15. Nübẕetü’l-isʿâf fî maʿrifeti ḳavsi’l-ḫilâf. Mukaddime ve cetvellerden oluşmaktadır. Ramazan b. Sâlih es-Seftî tarafından el-İtḥâf ʿalâ Nübẕeti’l-isʿâf fî maʿrifeti ḳavsi’l-ḫilâf adıyla şerhedilmiştir (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Felek-Riyâza, nr. 4031/1).

16. Süllemü’l-menâre fî muḳavvimâti (taḳvîmi)’l-kevâkibi’s-seyyâre. Mukaddime ve cetvellerden oluşmaktadır (TSMK, Hazine, nr. 540; Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mustafa Fâzıl, Mîkāt, nr. 136; Gotha, nr. 1405).

17. Bülûġu’l-vaṭar fi’l-ʿamel bi’l-ḳamer. Beş bab ve bir hâtimeden oluşan eserde ayın ekliptiğin merkezine göre hareketi, doğuş ve batışı, enlemi, ekvatora olan uzaklığı, doğuş ve batıştaki rektesansyonu, yüksekliği gibi konular ele alınmaktadır (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mîkāt, nr. 19; el-Mektebetü’l-Ezheriyye, nr. 28898/Felek 317; nr. 4386/1; Süleymaniye Ktp., Harput, nr. 340/4, vr. 78-83). Konu bakımından İbn Ebü’l-Feth’in diğer eserlerinden ayrışan bu kitabın bazı kaynaklarda ileri sürüldüğü gibi Ramazan b. Sâlih es-Seftî el-Hânkî’ye ait olması kuvvetle muhtemeldir (bk. SEFTÎ).

Matematik. 1. İrşâdü’l-ʿucem li-aʿmâli’l-cüẕûri’ṣ-ṣum. Köklü sayılarla işlemler için kılavuz niteliğindeki bu eserin bilinen tek nüshası müellif hattı olup (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Riyâza, nr. 663) Mustafa Mevâldî tarafından tahlil ve tahkikiyle birlikte yayımlanmıştır (London 2011). Köklü sayılarla işlemler için kılavuz niteliğinde olan kitap bir mukaddime, iki fen ve hâtimeden meydana gelir. Mukaddimede, matematiğin iki nesnesi olan adet (sayı) ile miktar (büyüklük) arasındaki geçişgenlik üzerinden çizginin (hat) müfred ve mürekkeb olmak üzere iki kısımdan meydana geldiği belirtilir. Ardından müfred olanın kısımları muntak (1’in kendisine nisbeti tam olarak bilinen sayı) ve asam (1’in kendisine nisbeti tam olarak bilinmeyen sayı) kavramlarını açıklar. Mürekkeb kavramı ve köklü sayıların notasyonuyla mukaddime sonlandırılır. İlk fen, dört fasıldan oluşur. Bu fasıllarda (m$\sqrt{5}, \sqrt[4]{5}, \sqrt{10}$) gibi müfred asam (çoğulu: summ, summân) köklerle yapılan tüm işlemler örneklerle açıklanır. İlk fasılda iki ve üç katını alma ile yarıya ve üçte birine bölme işlemleri, ikinci fasılda bu tür sayılarla hem birbirleriyle hem muntak köklerle çarpma işlemi, üçüncü fasılda toplama ve çıkarma işlemi ve dördüncü fasılda bölme ve oran işlemleri anlatılır. İkinci fen, mukaddime ve beş fasıldan oluşur. Mukaddimede zevâtü’l-esmâm ([m$ a + \sqrt{b}$] veya [m$\sqrt{a} + \sqrt{b}$]) ve munfasılâtü zevâti’l-esmâ ([m$ a - \sqrt{b}$] veya [m$\sqrt{a} - \sqrt{b}$] veya [m$\sqrt{b} - a$]) kavramları açıklanır. Bu kavramların, günümüz matematiğinde yaklaşık olarak irrasyonel iki terimli ve çok terimliler konusuna karşılık geldiği söylenebilir. İlk fasılda zevâtü’l-esmânın altı ve munfasılâtü zevâti’l-esmânın altı farklı türü örneklerle ortaya konulur. İkinci ve üçüncü fasılda sırayla bu terimlerin çarpımı ve bölümü işlenir. Dördüncü fasılda ise karekök alma işlemleri, son fasılda ise zevâtü’l-esmânın altı türü ile yapılan işlemlerin sağlamasının nasıl olacağı örnekler üzerinden ayrıntılı şekilde ortaya konulur. Küpköklü terimlerle işlemler hakkında olan hâtime bir mukaddime ile dört fasıldan oluşur. Mukaddimede küp, küpkök ve 3. dereceden kök kavramları üzerinde durularak bunların farklı formları örnekler üzerinden açıklanır. Birinci, ikinci ve üçüncü fasıllarda küpköklü sayılarla sırasıyla çarpma, bölme, toplama ve çıkarma işlemleri yine örnekler üzerinden ortaya konulur. Toplama işlemi için üç, çıkarma işlemi için ise iki farklı yöntem gösterilir. Son fasla gelince, tam ve kesirli sayıların ister muntak ister asam olsun küpkökünü çıkarma yöntemleri öğretilir.

2. Şerḥu’l-Ḥâvî fi’l-ḥisâb. Mısır matematik geleneğinin öncü isimlerinden İbnü’l-Hâim’in (ö. 815/1412) el-Ḥâvî fî ʿilmi’l-ḥisâb adlı eserinin şerhidir. el-Ḥâvî de esasında Mağrib matematiğinin ekol ismi İbnü’l-Bennâ el-Merrâküşî’nin (ö. 721/1321) en yaygın eseri olan Telḫîṣu aʿmâli’l-ḥisâb’ının bir tür özetidir. Bilinen tek nüshası Kahire’dedir (el-Mektebetü’l-Ezheriyye, nr. 988/2, vr. 76^b-103^b). Muhammed b. Ebü’l-Feth es-Sûfî şerhte asıl metnin kurgusuna sadık kalmış olup eser dört babdan meydana gelir. İlk bab, sayı kavramı, çeşitleri ve tam sayılarla işlemlere ilişkin beş fasıldan oluşur. Bu fasıllarda sırasıyla toplama, çıkarma, çarpma, bölme ve bölme işleminde kullanılan indirgeme ve tamamlama teknikleri açıklanır. Ayrıca tüm bu işlemlerin yapılışında tek bir yöntemle yetinilmez, her işlem için dönemin yaygın tüm yöntemleri verilir. İkinci bab, kesirli sayılar ve bu sayılarla yapılan işlemler hakkındadır. Üçüncü babın başlığı kareköklü sayılardır, alt başlık olarak da kareköklü sayılarla toplama ve çıkarma işlemleri açıklanır. Dördüncü ve son bab ise bilinmeyeni bulma yöntemleriyle ilgilidir. Burada dört orantılı sayı ile cebir ve mukabele konuları açıklanır.

3. Nihâyetü’r-rütbe fi’l-ʿamel bi-cedveli’n-nisbe. Sıbtu’l-Mardînî’nin Reḳāʾiḳu’l-ḥaḳāʾiḳ fî ḥisâbi’d-derec ve’d-deḳāʾiḳ adlı eserinin muhtasarı olup müellif mukaddimede Mardînî’nin öğrencisi olduğunu ifade eder. Eser bir mukaddime, beş bab ve hâtimeden oluşur (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mustafa Fâzıl, Mîkāt, nr. 240; Bağdat Evkaf Ktp., Mecmû, nr. 5420/2).

4. İrşâdü’l-vezzân li-maʿrifeti’l-evzân bi’l-ḳabbân. Kollu veya topuzlu kantar diye bilinen ve bir tür ağırlık ölçme aleti olan kabbân ile ölçüm yapanlara rehber olarak hazırlanmıştır. Yaklaşık beş varak olup mukaddime, beş fasıl ve hâtimeden müteşekkildir (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Riyâza, nr. 748/1, Felek-Riyâza, nr. 3831/1).

5. Maḳāle laṭîfe fî ṣınâʿati’l-ḳabbân ve ʿamelihi ve ḳısmeti ḫuṭûṭihi. Bir önceki eser gibi kabbân aleti üzerine iki varaklık bir risâledir. Ancak bir önceki eser konu ile ilgili genel bilgiler verirken bu risâle aletin yapımı ile ilgili olarak kol bölümünün uzunluğu ve buradaki cetvelin hazırlanması gibi aşamalar hakkındadır. Bilinen tek nüshası Şam’dadır (Dârü’l-kütübi’l-Esediyye, Zâhiriyye-Mecâmîʻ, nr. 4).

6. Risâle fî ıṣlâḥi fesâdi’l-ḳabbân. Bozuk kabbân aletinin tamiri hakkındadır. Günümüze ulaşan yedi nüshasının hepsi Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye’de bulunmaktadır. Bunlardan Mustafa Fâzıl-Riyâza (nr. 30/7) bölümünde kayıtlı olanında, Mısır astronomi geleneğinin XVII-XVIII. asırlardaki en önemli temsilcilerinden biri olan Rıdvân el-Felekî’ye (ö. 1122/1710) okunduğuna ve bu yolla nüshanın tashih edildiğine dair kayıt mevcuttur. Gerek bu kayıt gerekse diğer nüshaların istinsah tarihleri, eserin müelliften sonraki en az iki asır boyunca mütedavil olduğunu gösterir.

7. Risâle fî ḳısmeti’l-ḳabbân bi-ṭarîḳi’l-hendese ve’l-misâḥa ve’l-ḥisâb bi’n-nisebi’l-erbaʿ. Kabbân aletinin kol kısmındaki cetvelin bölümlemesinin hendese (teorik geometri), mesâha (uygulamalı geometri) ve dört orantı hesabı olmak üzere üç farklı yöntemle yapılmasını konu edinen risâle yaklaşık üç varaktır (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mustafa Fâzıl, Riyâza, nr. 30/3, 30/5).

8. Tuḥfetü’l-nuẓẓâr fî inşâʾi’l-ʿiyâr min aṣli’l-miʿyâr. Ölçü kavramının temeli üzerinden ayar/kalibre inşasını konu alan eserin günümüze tek nüshası ulaşmıştır (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mecâmîʻ, nr. 286/3). Yirmi iki varak olan eser, değerli metallerin ölçümünde kullanılan miskal, dirhem ve dinar birimlerinin kullanım ve kontrolünde bilhassa fakih ve görevlilerin ihtiyaç duyduğu bilgileri sunmak amacıyla telif edilmiştir.

Tarih: Kitâbü’ṣ-Ṣafve fî vaṣfi’d-diyâri’l-Mıṣriyye ve niẓâmi’l-memâlik. 904 (1499) yılından sonra kaleme alınmıştır. Mısır’ın dinî, coğrafî, idarî, içtimaî ve siyasî hayatını konu alır. İbn Ebü’l-Feth’in çağdaşı Halîl b. Şâhin ez-Zâhirî’nin Zübdetü Keşfi’l-memâlik ve beyâni’ṭ-ṭuruḳ ve’l-mesâlik adlı eserinin ihtisarı olup Tallâl Cemîl er-Rifâî tarafından yayımlanmıştır (Kahire 1412/1992). Ayrıca Hibe Muhammed Yâsîn Hacce tarafından yüksek lisans tezi olarak neşre hazırlanmıştır (2014, Câmiatü’n-Necâh).

Muhammed b. Ebü’l-Feth es-Sûfî’nin yazmaları bugüne ulaşan Cedvelü muḳavvimi’l-cevzeher li-ṭûli nedne ʿale’r-raṣadi’l-cedîd li-Uluġ Beg (Nuruosmaniye Ktp., nr. 2929/7), Cedâvil fi’t-tencîm (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mîkāt, nr. 571), el-Cevâhirü’n-neyyirât fi’l-ʿamel bi-rubʿi’l-muḳanṭarât (Ârif Hikmet Ktp., Mecâmîʻ, nr. 233/4), Fâʾide fî şerḥi ḳıṭʿa fî cinsi ḫârici’l-ḳısme (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mustafa Fâzıl, Mîkāt, nr. 209/3), Risâle fî maʿrifeti vażʿi’l-cedveli’ş-şâmil li-fażli’d-dâʾir ve’s-sümût (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mustafa Fâzıl, Mîkāt, nr. 27), Ṭarîḳatu ḥisâbi’l-mâʾile ve resmihâ bi-semti’l-iʿtidâl (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mîkāt, nr. 5/2; Mustafa Fâzıl, Mîkāt, nr. 178/1), ʿUmdetü ẕevi’l-elbâb fî maʿrifeti istiḫrâci’l-aʿmâli’l-felekiyye bi’l-ḥisâb bi-ġayri’l-ḥicâb (Princeton University Library, Garrett, nr. 3442), Risâle fî ḥisâbi mevâḳıʿi’s-sümût ve’l-muḳanṭarât ʿalâ ḫaṭṭi’l-meşriḳ ve’l-maġrib (Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, Mustafa Fâzıl, Mîkāt, nr. 27) adlı eserleri yanında kaynaklarda adları anılan başka çalışmaları da vardır.