MÜTEVELLÎ, Muhammed b. Ahmed - TDV İslâm Ansiklopedisi

MÜTEVELLÎ, Muhammed b. Ahmed

محمّد بن أحمد المتولّي
Müellif:
MÜTEVELLÎ, Muhammed b. Ahmed
Müellif: ADEM YERİNDE
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2006
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 03.07.2022
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/mutevelli-muhammed-b-ahmed
ADEM YERİNDE, "MÜTEVELLÎ, Muhammed b. Ahmed", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/mutevelli-muhammed-b-ahmed (03.07.2022).
Kopyalama metni

1248’de (1832) Kahire’de Huttüdderbilahmer’de doğdu. Âmâ olması sebebiyle “Darîr” diye de anılır. Küçük yaşta Kur’ân-ı Kerîm’i ezberledikten sonra Ezher’e girdi. Dinî ilimlerle Arap dili ve edebiyatı alanında kendini yetiştirdi ve çalışmalarını kıraat ilminde yoğunlaştırdı. İbnü’l-Cezerî’nin Muḳaddime’si ve Ṭayyibetü’n-Neşr’i, Şâtıbî’nin Ḥırzü’l-emânî’si ve ʿAḳīletü etrâbi’l-ḳaṣâʾid’i gibi metinleri ezberledi. Yûsuf el-Beremûnî’den ve Tihâmî nisbesiyle tanınan Seyyid Ahmed ed-Dürrî eş-Şâzelî’den kırâat-i aşere ile kırâat-i erbaa okudu ve bu dalda uzmanlaştı. 1293’te (1876) şeyhülkurrâ oldu. Gerek kıraatle ilgili eserleri gerekse yetiştirdiği talebelerle Mısır’da kıraat ilminin yaygınlaşmasında önemli rol oynadı. Talebeleri arasında Muhammed b. Abdurrahman el-Bennâ, Ahmed Şelebî, Rıdvân b. Muhammed el-Muhallâtî, Abdülfettâh Hüneydî, Mustafa Şelebî, Abdurrahman el-Hatîb, Hasan b. Halef el-Hüseynî, Hasan b. Muhammed el-Cüreysî, Hasan Atıyye gibi âlimlerin bulunduğu Mütevellî 11 Rebîülevvel 1313’te (1 Eylül 1895) Kahire’de vefat etti ve Karâfetülkübrâ’da defnedildi.

Eserleri. 1. Bedîʿatü’l-ġurer fî esânîdi’l-eʾimmeti’l-erbaʿati ʿaşer (Kahire 1341).

2. Muḳaddime fî ḳırâʾati Verş. Bizzat müellifin yazdığı Fetḥu’l-muʿṭî ve ġunyetü’l-muḳrî adlı şerhiyle birlikte neşredilmiştir (Kahire 1306, 1309).

3. Fetḥu’l-mecîd fî ḳırâʾati Ḥamza mine’l-ḳaṣîd (Kahire 1374/1954).

4. el-Vücûhü’l-müsfire fî itmâmi’l-ḳırâʾâti’s̱-s̱elâs̱i’l-mütemmime li’l-ʿaşere. Ebû Ca‘fer el-Kārî, Ya‘kūb el-Hadramî ve Halef b. Hişâm’ın kıraatleri hakkındadır (Kahire 1296, 1302, 1319).

5. Taḥḳīḳu’l-beyân fî ʿaddi âyi’l-Ḳurʾân (Câmiatü’l-Melik Suûd Ktp., nr. 2549/1; Ezheriyye Ktp., nr. [1400 Mecâmî‘] Hasûne 12979; Teymûriyye Ktp., nr. 387).

6. Taḥḳīḳu’l-beyân fi’l-muḫtelef fîhi min âyi’l-Ḳurʾân. Manzum bir eserdir (Câmiatü’l-Melik Suûd Ktp., nr. 2549/2, 2552).

7. Fetḥu’l-muġnî ve ġunyetü’l-muḳrî (Kahire 1306, 1309, 1317). Muḳaddime fî ḳırâʾati Verş’in şerhi olan eserin son baskısı müstakildir.

8. el-Fevâʾidü’l-muʿtebere fi’l-aḫrufi’l-erbaʿati’z-zâʾide ʿale’l-ʿaşere (nşr. Ali b. Muhammed ed-Dabbâ‘, Kahire 1370/1950; İtḥâfü’l-berere bi’l-mütûni’l-ʿaşere içinde, s. 264-316).

9. Sefînetü’n-necâh fîmâ yeteʿallaḳu bi-ḳavlihî teʿâlâ “Ve ḳulne ḥâşâ lillâh” (Kahire 1312).

10. Risâle fî mesʾeleti’l-ġarânîḳ (Teymûriyye Ktp., nr. 498).

Mütevellî’nin diğer bazı eserleri de şunlardır: er-Ravżü’n-naḍîr, eḍ-Ḍâd ve’ẓ-ẓaʾ, Tavżîḥu’l-maḳām, Manẓûme fî rivâyeti Ḳālûn, Muḳaddime fî fevâʾid lâ büdde min maʿrifetihâ li’l-ḳārî, el-Kevkebü’d-dürrî fî ḳırâʾati’l-İmâm Ebî ʿAmr el-Baṣrî, Fetḥu’l-kerîm fî taḥrîri evcühi’l-Ḳurʾâni’l-kerîm (bu ve diğer eserleri için bk. İbrâhim b. Saîd b. Hamed ed-Devserî, s. 186-327).


BİBLİYOGRAFYA

, II, 1617.

, II, 394.

Fihrisü’l-Ḫizâneti’t-Teymûriyye, Kahire 1367-69/1948-50, III, 269-270.

, VI, 246-247.

, VIII, 281.

Ali Şevvâh İshak, Muʿcemü muṣannefâti’l-Ḳurʾâni’l-Kerîm, Riyad 1403-1404/1983-84, I, 38, 39, 257; IV, 118, 146, 168, 171.

el-Fihrisü’ş-şâmil: ʿUlûmü’l-Ḳurʾân, maḫṭûṭâtü’t-tefsîr ve ʿulûmih (nşr. el-Mecmau’l-melekî), Amman 1409/1989, II, 825.

Zekî M. Mücâhid, el-Aʿlâmü’ş-Şarḳıyye, Beyrut 1994, I, 358-359.

İbrâhim b. Saîd b. Hamed ed-Devserî, el-İmâmü’l-Mütevellî ve cühûdühû fî ʿilmi’l-ḳırâʾât, Riyad 1420/1999.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2006 yılında İstanbul’da basılan 32. cildinde, 221 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER