REISKE, Johann Jacob

Müellif:
REISKE, Johann Jacob
Müellif: HİLAL GÖRGÜN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2007
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 25.08.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/reiske-johann-jacob
HİLAL GÖRGÜN, "REISKE, Johann Jacob", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/reiske-johann-jacob (25.08.2019).
Kopyalama metni
Saksonya’nın Zörbig kasabasında yoksul bir ailenin çocuğu olarak dünyaya geldi ve bir yetimhanede büyüdü. Zörbig ve Halle’de ilk ve orta öğrenimini bitirdikten sonra 1733’te girdiği Leipzig Üniversitesi’nde klasik diller ve Grek edebiyatı okudu; kendi imkânlarıyla Arapça öğrendi. Talebeliği sırasında Şehâbeddin İbn Arabşah’ın Timur biyografisi (ʿAcâʾibü’l-maḳdûr fî nevâʾibi [aḫbâri] Tîmûr) üzerinde çalıştı, bir Hermes risâlesini (Risâletü Hermes fî muʿâzeleti’n-nefs) ve Harîrî’nin el-Maḳāmât’ından 26. makāmeyi Latince’ye çevirdi. 1738 yılında diplomasını alınca Leiden’e gitti. 1746’da Miscellaneae aliquot observationes medicae ex Arabum monumentis (eski Arap eserlerinde yer alan bazı tıbbî mülâhazalar) başlıklı teziyle doktorasını vererek Leipzig’e döndü. Ancak eserinde kullandığı bazı ifadeler yüzünden dönemin önde gelen teologları tarafından materyalist olmakla suçlandı ve üniversitede görev alması engellendi. Bir süre Latince ve Yunanca dersleri vererek ve Latince’ye tercümeler yaparak geçimini sürdürdü. Ardından İslâm tarihine giriş niteliğindeki eseri Prodidagmata’yı Saksonya kralının oğlu Friedrich Christian’a sundu ve bu sayede profesör unvanıyla birlikte 1755 yılına kadar devam edecek bir burs kazandı. 1758’de bir liseye müdür oldu. 1774’te veremden öldü.

XVIII. yüzyılda Avrupa’da yetişen en önemli Arap dili ve edebiyatı araştırmacısı ve şarkiyatçılığın öncülerinden olan Reiske yaptığı çalışmalarla İslâm nümismatiğinin kurucusu kabul edilir. Eserlerinde, yaşadığı dönemin aydınlarında ön plana çıkan dünyaya açılma ve Avrupa dışındaki kültür ve medeniyetleri tanıma eğilimini dile getirmiş, fakat bu tutumuyla ve bilhassa İslâm’ı ve İslâm kültürünü yüceltir nitelikte görülen ilmî tavrıyla kilise çevrelerinin düşmanlığını kazanmıştır. Bu durum, hayatının büyük bir kısmında karşı karşıya kaldığı maddî güçlüklerin sebebi kabul edildiği için kendisine “Arap edebiyatı şehidi” denilmektedir (Fück, Die Arabischen Studien, s. 125). Reiske, Arap edebiyatı hakkında yaptığı çalışmalardan dolayı iltifat göremeyince Grek ve Bizans edebiyatına yönelmiş, bu alanda da çok önemli eserler vermiştir (Abdurrahman Bedevî, s. 207-208). Çalışmalarının bir kısmı kendisi, bir kısmı ölümünden sonra eşi Ernestine Christine Reiske, terekesi arasında bulunan diğer bir kısmı da çeşitli ilim adamları tarafından bazı eklerle birlikte neşredilmiştir.

Eserleri. 1. Tharaphae Moallakah cum scholiis Nahas (Leiden 1742). Tarafe b. Abd’in Muʿallaḳa’sının önemli bir giriş yazısı, Ebû Ca‘fer en-Nehhâs’ın şerhi ve açıklamalı Latince tercümesiyle birlikte neşridir. 2. Miscellaneae aliquot observationes medicae ex Arabum monumentis (Leipzig 1746, 1776). Reiske’nin doktora tezidir. 3. Abulfeda Annales Moslemici (I: Leipzig 1754; I-V: Copenhagen 1789-1794; J. J. Chr. Adler ile). Ebü’l-Fidâ’nın el-Muḫtaṣar fî aḫbâri’l-beşer’inin Avrupa’da daha sonra gelişecek İslâm tarihçiliğinin temel müracaat kitabı olan Latince tercümesidir. 4. Abi’l-Walidi İbn Zeiduni Risalet seu epistolium arabice et latine cum notulis edidit J. J. Reiske (Leipzig 1755). İbn Zeydûn’un İbn Abdûs’a gönderdiği mektubun Arapça metni, Latince tercümesi ve Reiske’nin İbn Nübâte el-Mısrî şerhine dayanarak yaptığı açıklamalardan oluşur. 5. Thograis sogenanntes Lamisches Gedicht. Aus dem Arabischen übersetzt. Nebst einem kurzen Entwurf der arabischen Dichterey (Dresden 1756). Tuğrâî’nin Lâmiyyetü’l-ʿAcem’inin Almanca’ya tercümesidir. 6. Sammlung einiger arabischer Sprüchwörter, die von den Stecken oder Staeben hergenommen sind (Leipzig 1758). Bazı Arap atasözlerinin Almanca karşılıklarından ibarettir. 7. Proben der arabischen Dichtkunst in verliebten und traurigen Gedichten, aus dem Motanabbi, Arabisch und Deutsch, nebst Anmerkungen (Leipzig 1765). Mütenebbî’nin divanından seçilmiş gazel beyitleriyle iki mersiyenin Almanca tercümesi ve bazı notlarla neşridir. 8. Prodidagmata ad Hagji Chalifae librum memorialem rerum a muhammedanis gestarum exhibentia introductionem genaralem in historiam sic dictam orientalem (Leipzig 1766, 1786). Kâtib Çelebi’nin Takvîmü’t-tevârîh’inden hareketle yazılmış İslâm tarihine genel giriş mahiyetinde bir eserdir. 9. Hermes Trismegistus an die menschliche Seele arabisch und deutsch (Leipzig 1870). Öğrenciliğinde Latince’ye çevirdiği ilk Arapça eserdir. 10. Coniecturae in Jobum et proverbia Salomonis cum eussdem oratione de studio arabicae linguae (Leipzig 1779). Hz. Süleyman’ın meselleriyle Hz. Eyyûb’un “sifr”ine ilişkin bazı düzeltme teklifleri ve bir konferansının metninden oluşmaktadır. 11. Reiske, Johann Jacob: Von ihm selbst aufgesetzte Lebensbeschreibung (Leipzig 1783). 1770’te yazdığı otobiyografisi ve Harîrî’nin 26. makāmesi dahil yayımlanmamış bazı yazıları ile dönemin ünlü ilim adamlarına ve düşünürlerine gönderdiği mektupları bir araya getiren eseridir. 12. Gelehrter Briefwechsel zwischen Reiske, Moses Mendelssohn und Lessing (I-II, Berlin 1789). 13. Briefe (Leipzig 1897). Mektuplarının diğer bir kısmıdır. Makalelerinden “Der einfluss der arabischen Sprache in den Wissenschaften” (Neue Zeitung von gelehrten Sachen [Leipzig 1748]). Arapça’nın ilimlere etkisi konusundadır. 2. “Briefe über das arabische Münzwesen” (Repertorium für biblische und morgenlaendische Literatur, IX [Leipzig 1781], s. 197-268; X [1781], s. 165-240; XI [1782], s. 1-44; XVII [1785], s. 209-284; XVIII [1786], s. 1-78), İslâmî sikkeler üzerine mektup şeklinde telif edilmiş olan çeşitli yazılarının bazı notlar ve eklerle birlikte neşredilmiş şeklidir. Yazar ayrıca Bibliothèque orientale’in Almanca tercümesine katkıda bulunmuş, Mer‘î b. Yûsuf’un Nüzhetü’n-nâẓırîn’ini kısmen Almanca’ya çevirmiştir.

BİBLİYOGRAFYA
J. Fück, Die Arabischen Studien in Europa, Leipzig 1955, s. 108-125; a.mlf., “Yuhân Yaʿḳūb Rayske”, el-Müsteşriḳūne’l-Almân (nşr. Selâhaddin el-Müneccid), Beyrut 1978, I, 15-25; Ziriklî, el-Aʿlâm, VIII, 265; P. Bachmann, Yuḥannâ Yaʿḳūb Rayske: Müʾessisü’d-dirâsâti’l-ʿArabiyye fî Âlmânyâ (1716-1774), Beyrut 1974; Necîb el-Akīkī, el-Müsteşriḳūn, Kahire 1980, II, 354-355; Abdurrahman Bedevî, Mevsûʿatü’l-müsteşriḳīn, Beyrut 1984, s. 203-209; Bibliographie der Deutschsprachigen Arabistik und Islamkunde (ed. Fuat Sezgin), Frankfurt 1993, XVII, 59-60; “Reiske”, EAm., XXIII, 335.

Hilal Görgün
Bu madde ilk olarak 2007 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 34. cildinde, 544-545 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.