SEKİZİNCİ, Ahmet Nuri - TDV İslâm Ansiklopedisi

SEKİZİNCİ, Ahmet Nuri

Müellif:
SEKİZİNCİ, Ahmet Nuri
Müellif: ABDULLAH UÇMAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2016
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 26.09.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/sekizinci-ahmet-nuri
ABDULLAH UÇMAN, "SEKİZİNCİ, Ahmet Nuri", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/sekizinci-ahmet-nuri (26.09.2020).
Kopyalama metni
İstanbul’da doğdu. Dedesi fes nâzırı Süleyman Paşa, babası sorgu hâkimi (müstantik) Mehmed Refik Bey’dir. Bu sebeple İbnürrefik Ahmed Nuri diye anılmıştır. Galatasaray Sultânîsi’ni bitirdikten sonra bir süre Hariciye Nezâreti Mektûbî Kalemi’nde çalıştı; buradan Karantina İdaresi Muhasebe Kalemi’ne geçti. Lozan Antlaşması’nın ardından adı geçen Karantina İdaresi’nin lağvedilmesi üzerine emekliye ayrıldı (1924). Bir ara ressam Münif Fehim (Özarman), Mahmud Yesâri ve Reşat Nuri ile (Güntekin) birlikte Kelebek adıyla bir mizah dergisi çıkardı (1923-1924, 77 sayı). 1932’de girdiği Ankara Halkevi Tiyatrosu’nda ölümüne kadar rejisör olarak çalıştı. Galatasaray Sultânîsi’nde okuduğu yıllarda Güllü Agop’un Gedikpaşa’daki Osmanlı Tiyatrosu’nda temsil edilen oyunları seyretmesi tiyatroya olan ilgisini arttırdı, tıbbiye ve harbiyeden bazı arkadaşlarıyla birlikte kurduğu mahalle tiyatrosunda ramazan geceleri, aralarında Nâmık Kemal’in Zavallı Çocuk piyesinin de bulunduğu bazı oyunları sahneledi. II. Meşrutiyet’ten sonraki yıllarda zaman zaman oyuncu olarak da sahneye çıktı, bir süre Dârülbedâyi’in yönetim kurulunda görev yaptı (1919). Dârülbedâyi’den ayrılan bazı arkadaşlarıyla birlikte Kadıköy’de Yeni Tiyatro adıyla bir topluluk kurdu, ancak bu topluluğun faaliyetleri uzun sürmedi ve İleri gazetesinin yazar kadrosu içinde de yer aldı.

Ahmet Nuri’nin ilk tiyatro denemesi olan “Çoban Kızı” adlı komedisinin seyirci tarafından beğenilmesinin onun tiyatroyu meslek olarak benimsemesinde ve yeni uyarlamalar hazırlamasında önemli rolü vardır. Musâhibzâde Celâl’in arkadaşlarıyla oluşturduğu bir toplulukta konaklarda oynanan orta oyunlarında oynamış, halkın gülmeye ve eğlenmeye ihtiyacı olduğu kanaatiyle daha çok eğlendirici ve ibret verici komediler yazmıştır. Elliden fazla eserinin büyük bir kısmı çeşitli Fransız yazarlarından Türkçe’ye uyarladığı vodvil ve komedi tarzı oyunlardır. Uyarlama olmayan tek eseri Sivrisinekler adlı komedisidir. Bir kısmı kitap halinde yayımlanan uyarlamaları oldukça başarılı bulunmuş, Ahmed Vefik Paşa’nın Molière uyarlamalarından sonra ikinci sırada geldiği ileri sürülmüştür. Oyun yazarlığı yanında oyunculuk da yapan İbnürrefik Ahmet Nuri, II. Meşrutiyet’ten sonraki yıllarda defalarca sahnelenen Nâmık Kemal’in Vatan yahut Silistre adlı piyesinde Miralay Sıtkı Bey rolünde başarılı olmuş, en sevdiği oyunlarından biri olan Sekizinci’nin ismini daha sonra soyadı olarak almıştır.

Hepsi İstanbul’da basılan önemli eserleri şunlardır: Şair (1908), Hoşkadem Gebe (1909), Tecdîd-i Nikâh (1913), Fırsat Yoksulu, Gücü Gücü Yetene, Kadın Tertibi (1918), Dengi Dengine (1919), Hisse-i Şâyia (1920), Sekizinci (1923), Sivrisinekler (1923), Ceza Kanunu (1924), Asrî Hülyalar (1924), Çürük Merdiven (1927), Sınıf Arkadaşı (1931), Nakış (1931), Şer’iye Mahkemesinde (1933), Himmet’in Oğlu (1934), Son Altes (1934), Belkıs (1934). Sahnelenen bazı oyunları: Çoban Kızı, Asrî Olalım, Ana Kurbanı, Hacı Mansur, Yavuz Hırsız, Arayan Belâsını da Bulur Mevlâsını da, Bayramlık, Ferhunde, Kara Haber, Kaynana, İnat, Nâkıs, Metres-Zevce, Zülkarneyn (sahnelenen eserlerinin tam listesi Türk Tiyatrosu Ansiklopedisi’nde yer almaktadır). Ahmet Nuri Sekizinci’nin oyunlarının tümünün tam metinleri Mehmed Rebii Hatemi Baraz tarafından derlenerek yayımlanmıştır (İbn-ür Refik Ahmet Nuri Sekizinci, Ankara 2001, I-III). Koray Üstün, İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci’nin Tiyatroları Üzerine Bir İnceleme adıyla yüksek lisans tezi hazırlamıştır (2013, Hacettepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü).

BİBLİYOGRAFYA :

Ali Süha Delilbaşlı, İbnürrefik Ahmet Nuri Sekizinci’nin Hayatı, Ankara 1936; Gövsa, Türk Meşhurları, s. 184; Mustafa Nihat Özön – Baha Dürder, Türk Tiyatrosu Ansiklopedisi, İstanbul 1967, s. 367-369; Metin And, Meşrutiyet Dönemi Türk Tiyatrosu, Ankara 1971, s. 110-112; Nebahat Yusoğlu, Kelebek Mecmuası Üzerine Bir İnceleme, İstanbul 2013, tür.yer.; Hüsamettin Bozok, “Sekizinci Ahmet Nuri, İbnürrefik”, AA, V, 1452-1453; “Sekizinci, İbnürrefik Ahmet Nuri”, TDEA, VII, 492; “İbnürrefik Ahmet Nuri”, Tanzimat’tan Bugüne Edebiyatçılar Ansiklopedisi, İstanbul 2001, I, 429-430.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2016 yılında İstanbul'da basılan EK-2. cildinde, 496 numaralı sayfada yer almıştır.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER