SEYF b. ZÛYEZEN

سيف بن ذي يزن
Müellif:
SEYF b. ZÛYEZEN
Müellif: MUSTAFA FAYDA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2009
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/seyf-b-zuyezen
MUSTAFA FAYDA, "SEYF b. ZÛYEZEN", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/seyf-b-zuyezen (21.10.2019).
Kopyalama metni
Himyerî meliklerinin soyundan bir aileye mensup olarak San‘a’da doğdu (516 [?]) ve orada yetişti. Ebrehe’nin oğlu Mesrûk zamanında Himyerîler ve diğer Yemen kabileleri çok zulüm görmüştü. Habeşli yöneticilerin bu zulümleri karşısında Seyf b. Zûyezen, dışarıdan yardım almak için önce o sıralarda Antakya’da bulunan Bizans imparatoruna başvurdu. Hıristiyan Habeşliler’e karşı mücadeleyi uygun görmeyen imparatorun talebini reddetmesi üzerine Hîre Emîri Nu‘mân b. Münzir vasıtasıyla Sâsânî Kisrâsı I. Hüsrev’den (Nûşirevân-ı Âdil) yardım istedi. Kisrâ, Yemenliler’e yardımı kabul etti ve tecrübeli kumandanlarından Vehriz’i rivayetlere göre sayısı 800 ile 3600 arasında değişen, mahkûmlardan oluşturulduğu söylenen birliklerle deniz yoluyla Aden körfezinden Yemen’e gönderdi. Yerli kabilelerden toplanan askerlerle İran’dan gelenlerin teşkil ettiği ordu Habeşliler’le yaptığı savaşı kazandı, Ebrehe’nin oğlu Mesrûk öldürüldü. San‘a’ya giren Vehriz, kisrâya yıllık vergi ödemek şartıyla iktidara getirdiği Seyf b. Zûyezen’i Gumdân sarayına oturtup İran’a döndü. Bazı rivayetlerde Habeş işgalini Seyf’in oğlu Ma‘dîkerib’in sona erdirdiği söylenirse de bu doğru değildir.

Seyf b. Zûyezen’in yabancı hâkimiyetine karşı bu başarısı Arap yarımadasında heyecanla karşılanmış, çeşitli şehir ve bölgelerden gelen heyetler kendisini tebrik etmiş, birçok şair onun hakkında şiir söylemiştir. Bu heyetlerden biri de Ebrehe’nin kumandasındaki ordu ile Kâbe’yi yıkmak üzere gelen Habeşliler’i unutamayan, aralarında Hz. Peygamber’in dedesi Abdülmuttalib b. Hâşim’in de bulunduğu Kureyş temsilcileridir. Bazı kaynaklarda yer alan, doğruluğu şüpheli uzun bir rivayete göre bu heyetin ziyareti esnasında gönderilecek peygamber hakkında bilgi sahibi olduğu söylenen Seyf b. Zûyezen’in Abdülmuttalib ile baş başa konuştuğu, ona saklaması şartıyla önemli bir sırrı açıp o sırada henüz iki yaşlarında olan torunu Muhammed’in peygamber olarak görevlendirileceğini müjdelediği ve sırtındaki nübüvvet mührü başta olmak üzere bazı özelliklerini ona açıkladığı anlatılır (Ezrakī, I, 149-154; İbn Abdürabbih, II, 23-28; Süheylî, II, 87-88). Bu rivayet dolayısıyla Seyf Hanîfler’den sayılmış (Cevâd Ali, VI, 463), hatta onun Resûl-i Ekrem’e ulaştığı ve sahâbî olduğu bile söylenmiştir (İbnü’l-Esîr, II, 382-383). Ancak Seyf’in iktidarının yaklaşık iki yıl sürdüğü ve 575 yılında Hz. Muhammed henüz dört beş yaşlarında iken kendisine hizmet için Yemen’de alıkoyduğu bazı Habeşliler tarafından San‘a’da öldürüldüğü ve yerine kardeşi Şürahbîl’in geçtiği bilinmektedir. Seyf b. Zûyezen’in yabancı işgaline karşı gerçekleştirdiği bu mücadele Araplar arasında dilden dile dolaşan bir destan kahramanı olmasını sağlamış, Sîretü Seyf b. Ẕîyezen adlı destan anonim hikâyelerden biri olarak Sîretü ʿAntere, Sîretü’l-Emîre Ẕâtilhimme ve Sîretü Baybars gibi eserler arasına girmiştir (bk. SÎRETÜ SEYF b. ZÎYEZEN).

BİBLİYOGRAFYA
İbn Hişâm, es-Sîre, I, 17, 62-65, 68; a.mlf., Kitâbü’t-Tîcân fî mülûki Ḥimyer, San‘a 1979, s. 317-321; Ezrakī, Aḫbâru Mekke (Melhas), I, 148-154; Taberî, Târîḫ (de Goeje), I, 945-958, 965; İbn Abdürabbih, el-ʿİḳdü’l-ferîd, II, 23-28; Hemdânî, el-İklîl (nşr. Muhammed b. Ali el-Ekva‘ el-Hivâlî), Kahire 1386/1966, II, 254-263; Süheylî, er-Ravżü’l-ünüf, II, 87-88; İbnü’l-Esîr, Üsdü’l-ġābe, II, 382-383; R. Paret, Sīrat-Saif ibn Dhī Yazan; ein arabischer Volksroman, Hannover 1924; a.mlf., “Seyf b. Zî Yezen”, İA, X, 532-534; Cevâd Ali, el-Mufaṣṣal, II, 596-598; III, 524-527; IV, 77-78, 99, 418; VI, 463, 488-489; IX, 752-753, 758-759; M. Abduh Gānim, Seyf b. Ẕîyezen, Beyrut 1964; Ebü’n-Nasr Ömer, Seyf b. Ẕîyezen, Beyrut 1971; Ülfet Ömer el-İdlibî, Naẓra fî edebine’ş-şaʿbî: Elf leyle ve leyle ve Sîreti Seyf b. Ẕîyezen, Dımaşk 1974; Süreyyâ Menkūş, Seyf b. Ẕîyezen beyne’l-ḥaḳīḳa ve’l-üsṭûre, Bağdad 1980; Mustafa Fayda, İslâmiyetin Güney Arabistan’a Yayılışı, Ankara 1982, s. 10-12; Fârûk Hurşîd, Muġāmerâtü Seyf b. Ẕîyezen, Kahire 1413/1992; Saîd Yaktîn, Ẕaḫîretü’l-ʿacâʾibi’l-ʿArabiyye Seyf b. Ẕîyezen, Beyrut 1994; J. Chelhod, “La geste du roi Sayf”, RHR, CLXXI/1 (1967), s. 181-205; H. T. Norris, “Sayf b. Dī Yazan and the Book of the History of the Nile”, Quaderni di Studi Arabi, VII, Venezia 1989, s. 125-151; P. Heath, “Sīra Shaʿbiyya”, EI2 (Fr.), IX, 689-690; J. P. Guillaume, “Sayf Ibn Dhī Yazan”, EI2 (Fr.), IX, 105-106.

Mustafa Fayda
Bu madde ilk olarak 2009 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 37. cildinde, 29-30 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.