ÜMMÜ KÜLSÛM bint EBÛ BEKİR

أمّ كلثوم بنت أبي بكر
Müellif:
ÜMMÜ KÜLSÛM bint EBÛ BEKİR
Müellif: GÜLGÜN UYAR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2012
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 12.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ummu-kulsum-bint-ebu-bekir
GÜLGÜN UYAR, "ÜMMÜ KÜLSÛM bint EBÛ BEKİR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ummu-kulsum-bint-ebu-bekir (12.12.2019).
Kopyalama metni
Hz. Ebû Bekir’in en küçük kızıdır. Babasının vefatından (13/634) birkaç ay sonra Medine’de doğdu. Annesi Habîbe bint Hârice b. Ebû Züheyr’dir. Hz. Ebû Bekir ölüm döşeğinde iken Hz. Âişe’ye miras konusunu açmış ve iki kız kardeşinden bahsetmişti. Hz. Âişe bir kız kardeşi bulunduğunu, onun da Esmâ olduğunu söyleyip diğerinin kim olduğunu sormuş, bunun üzerine Hz. Ebû Bekir doğacak çocuğunun kız olacağını tahmin ettiğini söylemiş ve Âişe’ye onu gözetmesini vasiyet etmiştir (İbn Sa‘d, III, 194). Kardeşi dünyaya geldiğinde kendisine Ümmü Külsûm ismini Hz. Âişe koymuştur.

Hz. Ömer, Ümmü Külsûm’ü himaye etmek amacıyla ona tâlip oldu ve onu Hz. Âişe’den istedi. Ancak Âişe, Amr b. Âs’ı veya Mugīre b. Şu‘be’yi Hz. Ömer’e göndererek Ümmü Külsûm’ün henüz küçük olduğunu, babasının evinde nazla büyütüldüğünü, Hz. Ömer’in ise sert bir mizacı bulunduğunu, bu evliliği hem Ömer hem de Ümmü Külsûm açısından uygun görmediğini bildirdi. Bunun üzerine Hz. Ömer teklifinden vazgeçti. Daha sonra Ümmü Külsûm, Talha b. Ubeydullah ile evlendi, bu evlilikten Zekeriyyâ, Yûsuf ve Âişe adlı çocukları dünyaya geldi. Bazı kaynaklarda çocukları arasında Mûsâ, Ya‘kūb ve İsmâil adları da sayılmaktadır. Talha b. Ubeydullah, Cemel Savaşı’nda hayatını kaybedince (36/656) Ümmü Külsûm Abdurrahman b. Abdullah b. Ebû Rebîa el-Mahzûmî ile evlendi. Ondan da İbrâhim, Osman ve Mûsâ adlı çocukları doğdu. Bu eşinden kızları olduğu da söylenir. Ebû Seleme b. Abdurrahman b. Avf’a sütanneliği yapan Ümmü Külsûm’ün Sâlim b. Abdullah b. Ömer’in de sütannesi olduğu rivayet edilir. Ümmü Külsûm’ün ölüm tarihi ve yeri hakkında bilgi bulunmamakla birlikte Hz. Âişe’nin vefatından (58/678) sonra Medine’de öldüğü kabul edilmektedir.

Talha b. Ubeydullah elindeki bir meblağı sadaka olarak bağışlamasını öneren Ümmü Külsûm’e, “Sen Muvaffak’ın kızı Muvaffaka’sın” şeklinde hitap ederek memnuniyetini dile getirmiştir. Ümmü Külsûm tâbiîn döneminin muhaddislerindendir. Hz. Âişe’nin terbiyesi altında yetişmiş, ondan ilim tahsil etmiş ve hadis rivayetinde bulunmuştur. Sika bir râvi olan Ümmü Külsûm’den hadis rivayet edenler arasında oğlu İbrâhim b. Abdurrahman, Câbir b. Abdullah el-Ensârî, Talha b. Yahyâ b. Talha, Mugīre b. Hakîm es-San‘ânî, Cübeyr b. Habîb ve Abdullah b. Ubeyd b. Umeyr gibi isimler yer almaktadır. Rivayet ettiği hadisler Buhârî, Müslim, Tirmizî, İbn Mâce ve Nesâî’de yer almaktadır. İbn Mende ve Ebû Nuaym gibi bazı hadisçiler Ümmü Külsûm’ü sahâbî diye tanıtmışlarsa da onun Hz. Ebû Bekir’in vefatından sonra doğduğu bilindiğinden tâbiînden olduğunda şüphe yoktur.

BİBLİYOGRAFYA
İbn Sa‘d, eṭ-Ṭabaḳāt, III, 194; VIII, 462; İbn Kuteybe, el-Maʿârif (Ukkâşe), s. 174, 233; Taberî, Târîḫ (Ebü’l-Fazl), III, 426; IV, 199-200; İbn Abdürabbih, el-ʿİḳdü’l-ferîd (nşr. Abdülmecîd et-Terhînî – Müfîd M. Kumeyha), Beyrut 1403/1983, VII, 96-97; İbn Hazm, Cemhere, s. 138, 147, 364; İbnü’l-Esîr, Üsdü’l-ġābe, VII, 383; İbn Hacer el-Askalânî, Tehẕîbü’t-Tehẕîb (nşr. Halîl Me’mûn Şîhâ v.dğr.), Beyrut 1417/1996, VI, 575; Kehhâle, Aʿlâmü’n-nisâʾ, IV, 250-251; M. Hüseyin el-Hâirî, Terâcimü aʿlâmi’n-nisâʾ, Beyrut 1407/1987, I, 298; Ahmed Halîl Cum‘a, Nisâʾ min ʿaṣri’ṭ-ṭâbiʿîn, Beyrut 1412/1992, II, 9-19; Nusrettin Bolelli, Kadınların Hadis İlmindeki Yeri, İstanbul 1998, s. 140, 142, 143; Muhammet Yılmaz, İbn Hacer’in Hocaları Bağlamında Kadın Hadisçiler, Ankara 2008, s. 22.
Bu madde ilk olarak 2012 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 42. cildinde, 324-325 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.