AHVÂZÎ, Hasan b. Ali - TDV İslâm Ansiklopedisi

AHVÂZÎ, Hasan b. Ali

حسن بن علي الأهوازي
AHVÂZÎ, Hasan b. Ali
Müellif: YUSUF ŞEVKİ YAVUZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 28.09.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ahvazi-hasan-b-ali
YUSUF ŞEVKİ YAVUZ, "AHVÂZÎ, Hasan b. Ali", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ahvazi-hasan-b-ali (28.09.2020).
Kopyalama metni

İbn Yezdâd adıyla da tanınır. Hayatı hakkında kaynaklarda bulunan pek az bilgiye göre 360 (971) veya 362 (973) yılında Ahvaz’da doğdu. İlk tahsilini burada yaptıktan sonra 391’de (1001) Dımaşk’a göç ederek oraya yerleşti. Bağdat ve Mısır’a seyahatler yaptı. Ahvaz’da Muhammed b. Muhammed b. Fîrûz’dan Kalûn kıraatini, Muhammed b. Ahmed eş-Şenebûzî, Ebû Hafs el-Kettânî ve daha başkalarından da diğer kıraatleri okudu. Bağdat’ta Nasr b. Ahmed el-Mürcî, Muâfâ en-Nehrevânî, Ebû Hafs el-Kettânî, Ebû Bekir İbn Ebü’l-Hadîd ve Abdülvehhâb el-Küllâbî’den hadis okudu. Kendisinden hadis nakledenler arasında Abdürrahîm el-Buhârî, Abdülazîz el-Kettânî, Nasr el-Makdisî, Ebü’l-Kāsım en-Nesîb ve Ebû Sa‘d b. Tüyûrî gibi hadisçiler bulunmaktadır. Henüz hocalarından bazıları hayatta iken sonra Şam’da kıraat okutmaya başlamış, Ebû Ali Gulâm el-Herrâs, Ebü’l-Kāsım el-Hüzelî, Ebû Nasr Ahmed b. Ali ez-Zeynebî ve Ebü’l-Kāsım Abdülvehhâb el-Kurtubî gibi tanınmış kıraat âlimleri kendisinden faydalanmıştır. Ahvâzî Dımaşk’ta vefat etti (4 Zilhicce 446 / 6 Mart 1055).

Hadis ve fıkıh alanındaki otoritesi, güvenilirliği tartışılsa bile o kıraat ilminde devrinin imamı sayılmış, hatta İbn Tağrîberdî’ye göre (bk. en-Nücûmü’z-zâhire, V, 56) vefatından sonra Şam’da ondan daha üstün kıraat üstadı yetişmemiştir. Bununla birlikte İbn Asâkir, Sâlimiyye mezhebi mensupları arasında saydığı Ahvâzî’nin kıraat ilmine dair verdiği bilgilere de güvenilemeyeceğini ileri sürmüş, ayrıca kendisini Müşebbihe, Mücessime ve Haşviyye gibi Ehl-i sünnet dışı fırkalardan olmakla itham etmiştir (bk. Tebyînü keẕibi’l-müfterî, s. 364-371). Ahvâzî eserlerinde Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî’yi tenkit ederek Eş‘arî’nin görüşünün aksine ehl-i bid‘atın tövbesinin kabul edilmeyeceğini iddia etmiş ve Âl-i İmrân sûresindeki iki âyeti (3/90-91) bu iddiasına delil göstermişse de söz konusu âyetlerde ehl-i bid‘attan bahsedilmeyip yalnızca “inandıktan sonra yine kâfir olan ve küfürde aşırı gidenlerin tövbelerinin kabul edilmeyeceği” belirtilmiştir.

Eserleri. Kaynaklarda yer alan ve çoğu kıraat ilmiyle ilgili olan eserleri şunlardır: 1. et-Teferrüd ve’l-ittifâḳ beyne’l-Ḥicâziyyîn ve’ş-Şâmiyyîn ve ehli’l-ʿIrâḳ (bk. Kehhâle, III, 247). 2. el-Vecîz fi’l-ḳırâʾâti’s̱-s̱emâniyye. 3. Ḳırâatü’l-Ḥasani’l-Baṣrî ve Yaʿḳūb. 4. Ḳırâʾatü İbn Muḥayṣın. 5. el-İḳnâʿ fi’l-ḳırâʾâti’ş-şâẕẕe (bu eser Ebü’l-İz el-Kalânisî’ye de nisbet edilir). 6. en-Neyyirü’l-celî ḳırâʾatü Zeyd b. ʿAlî. 7. el-Beyân fî şerḥi ʿuḳūdi ehli’l-îmân. Akaide dair hacimli bir kitap olduğu bildirilen bu eserde, Hz. Peygamber’in, Allah’ı kırmızı bir deve üzerinde olduğu halde Arafat’ta gördüğüne ve buna benzer bazı konulara dair mevzû hadislere yer verildiğinden, müellifi kelâmcıların şiddetli tenkit ve hücumlarına uğramıştır (bk. , XVIII, 15). 8. Mes̱âlibü İbn Ebî Bişr el-Eşʿarî. Mu‘tezile, Muattıla ve zenâdıka*ya yardım etmekle suçladığı Ebü’l-Hasan el-Eş‘arî’nin hatalı saydığı görüşlerini tenkit etmek için yazdığı eserdir. İbn Asâkir, Eş‘arî’ye yöneltilen bu tenkitleri Tebyînü keẕibi’l-müfterî adlı eserinde cevaplandırıp reddetmiştir (s. 364-420). 9. el-Fevâʾid ve’l-ḳalâʾid (el-Fevâʾid ve’l-ʿavâʾid). Kâtib Çelebi’nin bu adlarla zikrederek hem Ebü’l-Hasan el-Ahvâzî’ye hem de Ebû Ali el-Ahvâzî’ye nisbet ettiği (bk. , II, 1303) bu eserler Süleymaniye Kütüphanesi’nde Ferâʾidü’l-ʿavâʾid (Lâleli, nr. 1582) ve Ḳalâʾidü’l-ferâʾid (Ayasofya, nr. 1665) adlarıyla ayrı ayrı kayıtlı olup bunlardan ilki fişlerde Ebû Ali el-Ahvâzî’ye ait olarak kaydedilmişse de eserin ona ait olması imkânsızdır. Çünkü yazmanın başında ve sonunda müellifine dair bir bilgi bulunmadığı gibi tefsir ile hadislerden derlenen ve âyetlerin hurûfî izahlarını ihtiva eden eserde Ahvâzî’nin vefatından sonra yaşayan Gazzâlî (ö. 505/1111), İbnü’l-Cevzî (ö. 597/1201) ve Kurtubî’den (ö. 671/1273) nakiller yer almaktadır. Ḳalâʾidü’l-ferâʾid adlı eserin ise Ebü’l-Hasan b. Hasan el-Ahvâzî’ye ait olduğu yazmada açıkça belirtilmektedir.

 
BİBLİYOGRAFYA

(nşr. M. Zâhid Kevserî), Dımaşk 1347 ⟶ Beyrut 1399/1979, s. 364-420.

, IX, 34-39.

, XVIII, 13-18.

a.mlf., Mîzânü’l-ʿitidâl, I, 512-513.

, I, 221-222.

İbn Tağrîberdî, en-Nücûmü’z-zâhire, Kahire 1956 ⟶ Kahire 1383/1963, V, 56-57.

, I, 140, 211; II, 1303, 1322, 1323, 2004.

, V, 275.

, III, 247.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1989 yılında İstanbul'da basılan 2. cildinde, 194 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER