AKREBÜ’l-MEVÂRİD - TDV İslâm Ansiklopedisi

AKREBÜ’l-MEVÂRİD

أقرب الموارد
Müellif:
AKREBÜ’l-MEVÂRİD
Müellif: HULUSİ KILIÇ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 19.01.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/akrebul-mevarid
HULUSİ KILIÇ, "AKREBÜ’l-MEVÂRİD", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/akrebul-mevarid (19.01.2021).
Kopyalama metni

Saîd b. Abdullah b. Mîhâîl hıristiyan bir aileye mensup olup 1849 yılında Lübnan’ın Şertun kasabasında doğdu. Tahsilini Amerikan okullarında tamamladı. Kardeşi Reşîd eş-Şertûnî gibi hayatı boyunca hıristiyan okullarında Arapça öğretmenliği yaptı. Çoğu edebî mahiyetteki eserlerinin en önemlisi olan Aḳrebü’l-mevârid’in tam adı Aḳrebü’l-mevârid fî fuṣaḥi’l-ʿArabiyye ve’ş-şevârid’dir. Şertûnî kaynak eserlerden faydalanmak suretiyle hazırladığı sözlükte Zemahşerî’nin Esâsü’l-belâġa’sındaki tertibe uyarak kelimeleri, “hemze”den başlayıp “yâ”da bitirmek üzere köklerinin birinci, ikinci, üçüncü harflerine göre sıralamış ve müştaklarını da bu köklerin altında toplamıştır. Her maddeyi kendi arasında fiil, isim ve sıfat tertibinde düzenlemiş, sırasıyla önce mücerred fiilin mâzi, muzâri ve masdarının, sonra mezîd fiillerin, daha sonra da aynı kökten türeyen isimlerle sıfatların, yine mücerredden mezîde doğru gitmek suretiyle mâna ve kullanılışlarını vermiştir. Bu sözlük, tertip tekniği yönünden el-Müncid fi’l-luġa’nın öncüsü sayılabilir. Ancak eserin kaynakları ile karşılaştırılarak yapılan bir araştırmada, kelimelerin izahında olduğu gibi sülâsî fiillerin babları ile isimlerin harekelerinde ve cemilerinin tesbitinde de birçok yanlışlığın yapıldığı örnekleriyle gösterilmiş, ayrıca örnek (şahit) olarak kullanılan şiirlerle bilhassa âyet ve hadislerin değiştirilerek nakledilmiş olduğuna dikkat çekilip yapılan tahrifler ortaya konmuştur (bk. Ahmed Rızâ, XXI/3-4, s. 118-125; XXI/5-6, s. 218-226; XXI/7-8, s. 317-328). Bu eserde olduğu gibi, özellikle âyet ve hadislerle ilgili tahrifler XIX. yüzyıldan itibaren hıristiyan Arap müellifler tarafından hazırlanan pek çok sözlükte görülmektedir.

Birincisi sözlük, ikincisi şahıslar ve ilmî terimler, üçüncüsü de ek olmak üzere üç bölüm halinde düşünülmüş olan Aḳrebü’l-mevârid’in yalnız birinci ve üçüncü bölümleri yazılıp 1889-1893 yılları arasında üç cilt halinde Beyrut’ta bastırılmıştır. Müellif ikinci kısmı yazamadan ölmüştür.


BİBLİYOGRAFYA

Saîd el-Hûrî eş-Şertûnî, Aḳrebü’l-mevârid fî fuṣaḥi’l-ʿArabiyye ve’ş-şevârid, Beyrut 1889, I, 6.

, I, 1112.

, I, 393.

, II, 769.

, IV, 241.

Hüseyin Nassâr, el-Muʿcemü’l-ʿArabî: neşʾetühû ve teṭavvürüh, Kahire 1968, II, 716-722.

, IV, 226.

, III, 98.

Ahmed Rızâ, “Aḳrebü’l-mevârid”, , XXI/3-4 (1946), s. 118-125; XXI/5-6, s. 218-226; XXI/7-8, s. 317-328.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1989 yılında İstanbul'da basılan 2. cildinde, 289 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER