ALİ b. ZÂFİR

علي بن ظافر
ALİ b. ZÂFİR
Müellif: ABDÜLKERİM ÖZAYDIN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1989
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 27.01.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-b-zafir
ABDÜLKERİM ÖZAYDIN, "ALİ b. ZÂFİR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ali-b-zafir (27.01.2020).
Kopyalama metni
567’de (1171) Kahire’de doğdu. Tahsilini Kumhiyye Medresesi müderrisi olan babası Zâfir b. Hüseyin’in yanında tamamladı. Bilhassa usul, fıkıh, kelâm, tarih ve edebiyat sahalarıyla meşgul oldu. Babasından sonra aynı medresede müderris olarak görev yaptı. Daha sonra sırasıyla Eyyûbîler’den el-Melikü’l-Azîz ve el-Melikü’l-Âdil’in hizmetine girdi. 1210 yılında Eyyûbî Hükümdarı el-Melikü’l-Eşref’e vezir oldu. 1215’te bu görevden ayrılıp Kahire’ye döndü ve bir müddet beytülmâle nezaret etti. Kādî el-Fâzıl, Es‘ad b. Memmâtî ve İbn Senâ gibi Eyyûbîler devrinin büyük âlim ve edipleriyle çağdaş olan İbn Zâfir 27 Kasım 1216’da (bazı kaynaklara göre 1226’da) Kahire’de öldü.

Eserleri. 1. ed-Düvelü’l-münḳaṭıʿa. Dört ciltlik bir İslâm tarihi olan bu eserin ancak Hamdânîler, Sâcoğulları, Tolunoğulları, İhşîdîler, Fâtımîler ve Abbâsîler dönemlerini içine alan son cildi zamanımıza kadar gelebilmiştir. Özellikle Fâtımîler’in son dönemleriyle ilgili en eski kaynaklardan biri kabul edilmektedir. Sâcoğulları’yla ilgili kısım Freytag tarafından Lokmani Fabulae (Bonn 1823) adlı eserinde, Hamdânîler’e ait bölüm ise ZDMG’de (X, 439) neşredilmiştir. Wüstenfeld, Statthalter von Ägypten und Geschichte der Fatimiden adlı kitabını yazarken bu eserden faydalanmıştır. André Ferré’nin neşre hazırladığı Fâtımîler’le ilgili bölüm de Institut Français d’archéologie orientale tarafından “Textes arabes et Études islamiques” serisinin XII. cildi olarak Aḫbârü’d-düveli’l-münḳaṭıʿa adıyla yayımlanmıştır (Kahire 1972). 2. Bedâʾıʿu’l-bedâʾih. Arap edebiyatının kaynaklarından olup bazı şairlerin irticâlen söyledikleri şiirleri, edebî sözleri, nükteleri, latifeleri ve kendi hâtıralarını ihtiva eder. Bu konuda yazılmış ilk eserdir. Müellif Selâhaddîn-i Eyyûbî’nin meşhur veziri Kādî el-Fâzıl’ın tavsiyesiyle yazıp el-Melikü’l-Eşref’e ithaf ettiği (603/1206) bu kitabı telif ederken eski ediplerin günümüze ulaşmayan eserlerinden faydalanmış ve onlardan nakiller yapmıştır. Bunlar arasında Ebü’l-Ferec’in el-Kıyân ve’l-mugannîn, İbn Reşîḳ’in el-Enmûzec, Kādî et-Tenûhî’nin Nişvârü’l-muhâdara, Gırnâtî’nin Ferhatü’l-enfüs fî aḫbâri ehli’l-Endelüs, Ubeydullah b. Ahmed’in Târîḫu Baġdâd, Ebü’s-Salt Ümeyye b. Abdülazîz’in el-Hadîka adlı eserleri zikredilebilir. Bedâʾiʿu’l-bedâʾih ilk defa Muhammed el-Adevî tarafından neşredilmiştir (Bulak 1278). Eser daha sonra Abdurrahman b. Ahmed el-Abbâsî’nin Maʿâhidü’t-tensîṣ’inin sayfa kenarında basılmıştır (Kahire 1316). Ayrıca Muhammed Ebü’l-Fazl İbrâhim tarafından da 1970’te Kahire’de yayımlanmıştır. Zeynüddin el-Halebî bu eseri ihtisar etmiştir. 3. el-Menâkıbü’n-Nûriyye. 1191’de tamamlayıp Selâhaddîn-i Eyyûbî’ye ithaf ettiği bu eser şairane teşbih ve istiarelerle yüklüdür. 4. Aḫbâru mülûki’d-devleti’s-Selcûkıyye. Selçuklular’a dair müstakil bir eser olarak zikredilmesine rağmen ed-Düvelü’l-münḳaṭıʿa’nın bir cüzü olarak kabul edilmektedir. 5. Garâʾibü’t-tenbîhât ʿalâ ʿacâʾibi’t-teşbîhât. Muhammed Zağlûl ve Mustafa es-Sâvî tarafından Mısır’da Zehâirü’l-Arab serisinde yayımlanan (ts.) bu eserde teşbihlere ve bunlarla ilgili örnek şiirlere (şevâhid) yer verilmiştir. Ali b. Zâfir’in diğer bazı eserleri de şunlardır: Mekrumâtü’l-küttâb; Esâsü’s-siyâse (Esâsü’l-belâga); el-Batşatü’l-kübrâ; Nefâʾisü’z-zahîre; Şifâʾü’l-galîl fî zemmi’s-sâhib ve’l-halîl (Süyûtî tarafından ihtisar edilmiştir); Men usîbe bi-men ismuhû ʿAlî.

BİBLİYOGRAFYA
Yâkūt, Muʿcemü’l-üdebâʾ, XIII, 264-267; Zehebî, Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XXII, 60-61; Kütübî, Fevâtü’l-Vefeyât (nşr. İhsan Abbas), Beyrut 1973, III, 26-32; Keşfü’ẓ-ẓunûn, s. 74, 229, 762, 1195, 1404; Serkîs, Muʿcem, I, 148-149; Brockelmann, GAL, I, 391; Suppl., I, 553; a.mlf., “Ali”, İA, I, 316; Ziriklî, el-Alâm, V, 109; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, VII, 113; F. Rosenthal, A History of Muslim Historiography, Leiden 1968, s. 297, 432; Cl. Cahen, “Quelques chroniques anciennes relatives aux derniers Fatımides”, BIFAO, XXXIII/2 (1937), s. 22; a.mlf., “The Historiography of the Seljuqid period”, The Historians of the Middle East (nşr. B. Lewis – P. M. Holt), London 1962, s. 70; Müneccid, “Naẓarât fî Bedâʾiʿi’l-bedâʾih”, , XLVII (1972), s. 61 vd.; Muhammed Abdülganî Hasan, “Ġarâʾibü’t-tenbîhât ʿalâ ʿacâʾibi’t-teşbîhât”, Mecelletü Maʿhedi’l-maḫṭûṭâti’l-ʿArabiyye, XX/1, Kahire 1974, s. 145-147; “Ibn Zafir”, EI2 (İng.), III, 970-971.
Bu madde ilk olarak 1989 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2. cildinde, 459-460 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.