BAĞDAT HATUN - TDV İslâm Ansiklopedisi

BAĞDAT HATUN

Müellif:
BAĞDAT HATUN
Müellif: ENVER KONUKÇU
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.09.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/bagdat-hatun
ENVER KONUKÇU, "BAĞDAT HATUN", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bagdat-hatun (21.09.2020).
Kopyalama metni
Babası Suldus aşiretinden Çoban b. Melik b. Tudun Noyan’dır. 1323’te Celâyirliler’den Emîr Şeyh Hasan b. Emîr Hüseyin b. Akboğa ile evlendirildi. 1325’te Ucan yaylasında kendisini görerek beğenen Ebû Saîd Bahadır Han onunla evlenmek istedi. Cengiz yasasına göre hanın beğendiği kadın evli bile olsa eşinin onu hemen boşaması gerekiyordu. Bu durum Bağdat Hatun’un babası Emîr Çoban tarafından öğrenilince Ebû Saîd Han’la araları açıldı. Siyasî rakipleri emîr ve han arasındaki kırgınlığı daha da arttırdılar. Bunun üzerine Emîr Çoban ve oğulları Ebû Saîd Han tarafından birer birer ortadan kaldırıldı. Metanetini hiçbir şekilde kaybetmeyen Bağdat Hatun sonunda Emîr Şeyh Hasan’dan boşanıp Ebû Saîd Han’la evlendi ve İlhanlı sarayında baş kadınlığa yükselerek Hüdâvendigâr lakabını aldı. Kısa zamanda Ebû Saîd nezdinde büyük itibar kazandı. Ancak Bağdat Hatun ve ailesinin rakipleri aleyhte faaliyetlerini sürdürerek 1331’de eski eşi Emîr Şeyh Hasan’la gizlice haberleştiği iftirasında bulundular. Bu yüzden Ebû Saîd Bağdat Hatun’a karşı eski sevgisini ve güvenini kaybetti. Ancak daha sonra suçsuz olduğu anlaşıldı ve tutuklanması emredilen Şeyh Hasan annesinin de araya girmesiyle bağışlanarak Kemah Kalesi’ne tayin edildi.

Ebû Saîd Han Bağdat Hatun’dan sonra 1333’te onun yeğeni Dilşâd’la evlendi. Bunu hazmedemeyen Bağdat Hatun, kocasına karşı kin duymaya başladı. Bu sebeple Özbek Han’a karşı harekete geçen hanın âni ölümü (30 Kasım 1335), onun tarafından zehirlendiği rivayetine yol açtı. İbn Battûta da bu rivayeti doğrulamaktadır.

Ebû Saîd Han’dan sonra İlhanlı tahtına geçen Arpa Han, Ebû Saîd’in ölümünden Bağdat Hatun’u sorumlu tuttu. Sonunda Bağdat Hatun Hoca Lü’lü’ adında biri vasıtasıyla hamamda başına topuz vurulmak suretiyle öldürüldü. Cesedi âdi bir örtü altında günlerce ortada kaldı.

Bağdat Hatun’un eski kocası Emîr Hasan-ı Büzürg Irâk-ı Arab’ı ele geçirdiğinde Ebû Saîd Han’ın son eşi Dilşâd Hatun’la evlenerek daha önce kendisine yapılan haksızlığın intikamını aldı (1336).

Günümüz tiyatro yazarlarından Güngör Dilmen, XIV. yüzyılın bu güzelliği ve dirayetiyle meşhur kadını hakkında Bağdat Hatun adlı bir tiyatro eseri kaleme almış ve eser 1980’de devlet tiyatrolarında sahneye konulmuştur.

BİBLİYOGRAFYA
Hâfız-ı Ebrû, Ẕeyl-i Câmiʿu’t-tevârîḫ (nşr. Hânbâbâ Beyânî), Tahran 1317 hş., bk. İndeks; , II, 117 vd.; Târîḫ-i Şeyḫ Üveys (nşr. J. B. van Loon), The Hague 1954, s. 57-59; Mîrhând, Ravżatü’ṣ-ṣafâʾ, V, 153 vd.; Spuler, İran Moğolları, s. 138, 142, 145, 278, 389, 412, 430-431, 434; İsmail Hakkı Uzunçarşılı, “Anadolu Türk Tarihinde Üç Mühim Sima”, TTEM, I/5 (1930-31), s. 64-82; Ahmed Temir, “Suldus”, İA, XI, 10; R. M. Savory, “Bag̲h̲dād K̲h̲ātūn”, EI2 (İng.), I, 908-909.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1991 yılında İstanbul'da basılan 4. cildinde, 444 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER