BEYYÂSÎ

البياسي
Müellif:
BEYYÂSÎ
Müellif: MEHMET AYKAÇ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 16.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/beyyasi
MEHMET AYKAÇ, "BEYYÂSÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/beyyasi (16.12.2019).
Kopyalama metni

14 Rebîülevvel 573’te (10 Eylül 1177) Ceyyân (Jaén) bölgesinde önemli bir şehir olan Beyyâse’de (Baeza) doğdu. Tahsil için Endülüs’ün büyük bir kısmını dolaştı. Daha sonra Tunus’a yerleşerek Hafsî sultanlarının hizmetine girdi ve onlardan büyük ilgi gördü. Tunus’a geliş tarihi kesin olarak bilinmeyen Beyyâsî, 4 Zilkade 653’te (5 Aralık 1255) orada öldü.

Tarihçi İbn Saîd el-Mağribî, İşbîliye ve Tunus’ta derslerine katıldığı Beyyâsî’nin büyük bir tarihçi ve edebiyatçı olduğunu söyler. Beyyâsî Arap dili ve edebiyatını iyi biliyordu. Hamâset şiirlerini, Mütenebbî, Ebû Temmâm ve Maarrî’nin divanlarını, Câhiliye ve İslâm dönemine ait diğer pek çok Arap şiirini ezberlemişti. Bağdatlı İsmâil Paşa, “İbnü’ş-Şeyh” başlığı altında, Beyyâsî ile Yûsuf b. Muhammed el-Belevî’yi (ö. 604/1207-1208) aynı şahıs zannederek ikisinin eserlerini de Belevî’ye nisbet etmiştir.

Eserleri. 1. el-İ‘lâm bi’l-hurûbi’l-vâkı‘a fî sadri’l-İslâm. Beyyâsî bu eserini Hafsî Emîri Ebû Zekeriyyâ Abdülvâhid için telif etmiştir. Eser Hz. Ömer’in ölümünden Velîd b. Tarîf eş-Şârî’nin Hârûnürreşîd’e isyanına kadar meydana gelen olayları kronolojik olarak anlatır. Bu şekliyle kitap geniş bir Emevî ve kısmen de Abbâsî tarihidir. İbn Hallikân eseri görüp incelediğini ve bu sahada yazılmış mükemmel bir kaynak olduğunu söyler. el-İ‘lâm iki cilt olup eksik bir yazması Kahire’dedir (Dârü’l-Kütübi’l-Mısriyye, nr. 8739). 2. Tezkîrü’l-‘âkıl ve tenbîhü’l-gāfil. İsmi yanlış olarak Tezkiretü’l-gāfil ve tenbîhü’l-câhil şeklinde de kaydedilmiş olan (bk. Mahfûz, I, 172) ve günümüze ulaşmayan bu eser Endülüs’te Murâbıtlar ve Muvahhidler’in hıristiyan krallıklara karşı yaptıkları savaşları anlatır. İbn Hallikân, Ebû Yûsuf Ya‘kūb el-Muvahhidî ve Yûsuf b. Tâşfîn’in biyografilerini verirken Beyyâsî’nin bu eserinden nakiller yapmıştır. Ayrıca İbn İzârî de el-Beyânü’l-muġrib’i yazarken onu kaynak olarak kullanmıştır. 3. Târîh. İbn Hayyân’ın el-Metîn adlı altmış ciltlik tarihine yazdığı bir zeyil olup müellifin zamanına kadar gelen olayları ihtiva eder. Bu eser de günümüze intikal etmemiştir. 4. Kitâbü’l-Hamâse. Beyyâsî, Arap dili ve edebiyatına olan merakı sebebiyle, Arap şiirinin çeşitli devirlerine ve Endülüslü yeni şairlerin şiirlerine ait çeşitli örnekleri derlediği bu eserini Ebû Temmâm’ın el-Hamâse’sinin usulünde tertip etmiştir. Eser el-Hamâsetü’l-Magribiyye olarak da bilinir. Müellifin ayrıca ihtisar ettiği bu eser, başta İbn Hallikân olmak üzere pek çok müellife kaynak olmuştur. Eserin bazı nüshaları Gotha (nr. 13), Süleymaniye Kütüphanesi (Fâtih, nr. 4079) ve Beyrut St. Joseph Üniversitesi Orientale Faculte dokümanları arasında (V, 505) bulunmaktadır.

Beyyâsî bu eserlerinden başka, yine Emîr Ebû Zekeriyyâ el-Hafsî için Gazzâlî’nin el-Müstaṣfâ’sının hadislerini tahrîc* ederek bir araya getirmiş, bunların sahih ve zayıf olanlarına işaret etmiştir. Ayrıca Ebû İshak ez-Zeccâc’ın el-Emâlî’sinin şerhi üzerine bir risâle yazmış, İbn Harîk’in belâgata dair risâlesini de şerhetmiştir. Bu şerhin 692’de (1293) istinsah edilen bir nüshası Fas’ta Zâviye-i Hamziyye külliyatı içinde bulunmaktadır (Mahfûz, I, 173).


BİBLİYOGRAFYA

, II, 73.

, I, 232; V, 39; VII, 7, 116, 117, 132, 238-244.

, XXIII, 339.

, II, 359.

, III, 181, 316-318, 390; VII, 34.

, V, 262-263.

, s. 122.

, I, 126-127.

, II, 554.

, I, 424;  Suppl., I, 588-589.

, IX, 329-330.

, XIII, 327.

a.mlf., Muʿcemü muṣannifi’l-kütübi’l-ʿArabiyye, Beyrut 1406/1986, s. 691.

, I, 398.

, I, 171-173.

Mîhâîl Avvâd, Maḫṭûṭâtü’l-mecmaʿi’l-ʿilmiyyi’l-ʿIrâḳī, Bağdad 1403/1983, III, 215-216.

A. Huici Miranda, “Bayyāsā”, , I, 1150.

Bu madde ilk olarak 1992 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 6. cildinde, 96 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.