CEVZAKĪ

الجوزقي
Müellif:
CEVZAKĪ
Müellif: İSMAİL L. ÇAKAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 12.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/cevzaki
İSMAİL L. ÇAKAN, "CEVZAKĪ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/cevzaki (12.11.2019).
Kopyalama metni

306’da (918) Nîşâbur’a bağlı Cevzak köyünde doğdu. Dayısı muhaddis Ebû İshak İbrâhim b. Muhammed el-Müzekkî ile birlikte Mekke, Bağdat, Hemedan, Serahs ve Rey gibi şehirlere ilim tahsili için yolculuklar yaptı. Degūlî, İbn Adî, İbnü’ş-Şarkī gibi muhaddislerden ders aldı. Bu seyahatleri sırasında ayrıca muhaddis ve mutasavvıf Ebû Saîd İbnü’l-Arâbî ile dil âlimi İsmâil es-Saffâr’dan faydalandı. Hâkim en-Nîsâbûrî ve Ebü’t-Tayyib et-Taberî gibi âlimler de kendisinden rivayette bulundular. Değerli eserler yazmış olmasına rağmen Cevzakī hakkında fazla bilgi bulunmamaktadır. Kaynaklarda onun, “Hadis öğrenmek için 100.000 dirhem harcadım, fakat onunla bir dirhem kazanmadım” dediği nakledilmektedir. Cevzakī 20 Şevval 388’de (15 Ekim 998) Nîşâbur’da vefat etmiştir.

Eserleri. 1. Kitâbü’l-Cemʿ beyne’s-Sahîhayn. Kitâbü’s-Sahîh mine’l-ahbâr adıyla da anılan eser, Buhârî ile Müslim’in el-Câmiʿu’s-sahîh’lerindeki hadisleri bir araya toplamak maksadıyla yapılan çalışmaların ilki olarak bilinmektedir. Bir nüshası Rabat’ta Evkaf Kütüphanesi’nde (nr. 118) bulunmaktadır. Diğer bir nüshası da Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye’dedir (nr. 20.075 b). 2. el-Müsnedü’s-sahîh ʿalâ Kitâbi Müslim. Müslim’in el-Câmiʿu’ṣ-ṣaḥîḥ’i üzerinde yapılan müstahrec* çalışmalarından biri olan eserin günümüze kadar gelip gelmediği bilinmemektedir. Kâtib Çelebi, bu eserin Ebû Avâne el-İsferâyînî tarafından ihtisar edildiğini söylemektedir (, II, 1685). 3. el-Müttefik ve’l-müfterik. Hem kendilerinin hem de babalarının veya aynı zamanda dedelerinin ismi, lakabı ve nisbesi yazılış ve okunuş bakımından aynı olan şahıslara dair oldukça hacimli meşhur bir eserdir. Müellifin aynı konuda daha az hacimli bir başka eseri de bulunduğu kaydedilmektedir. Her iki çalışmanın da günümüze geldiği bilinmemekle beraber bu eserin Hatîb el-Bağdâdî’nin aynı adlı eserine kaynaklık ettiği anlaşılmaktadır. Kâtib Çelebi’nin bu eseri el-Müttefik fî fürûʿi’l-Hanefiyye adıyla zikretmesi (, II, 1585) bir hata eseri olmalıdır.

Cevzakī’nin bunlardan başka Şâfiî’nin er-Risâle’sini şerhettiği, ayrıca el-Erbaʿûn adlı bir eser yazdığı kaynaklarda zikredilmektedir.


BİBLİYOGRAFYA

, I, 309.

, XVI, 493-495.

a.mlf., Teẕkiretü’l-ḥuffâẓ, III, 1013-1014.

, III, 184.

, III, 365-366.

, II, 169.

, III, 316.

, I, 353-354.

, IV, 199.

, s. 401.

, I, 53, 557, 599, 873; II, 1585, 1685.

, II, 56.

, I, 262.

, I, 211.

, 27, 102, 115.

, X, 240.

, VI, 226.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 7. cildinde, 465 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.