el-CEM‘ BEYNE’s-SAHÎHAYN

الجمع بين الصحيحين
el-CEM‘ BEYNE’s-SAHÎHAYN
Müellif: M. YAŞAR KANDEMİR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/el-cem-beynes-sahihayn
M. YAŞAR KANDEMİR, "el-CEM‘ BEYNE’s-SAHÎHAYN", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/el-cem-beynes-sahihayn (22.11.2019).
Kopyalama metni

En güvenilir hadisleri ihtiva etmeleri sebebiyle kısaca Sahîhayn diye anılan Buhârî ile Müslim’in el-Câmiʿu’s-sahîh’leri, yazıldıkları devirden itibaren müslümanlar arasında büyük itibar görmüş ve değişik türde pek çok çalışmaya konu olmuştur. Bu çalışma nevilerinden biri olan el-Cemʿ beyne’s-Sahîhayn adlı eserlerde Sahîhayn’ın hadisleri ya çok defa senedleri olmaksızın alfabetik şekilde veya sahâbî râvilerine göre müsned* tertibinde bir araya getirilmiştir. Bu eserlere alınan hadislerin el-Câmiʿu’s-sahîh’lerden sadece birinde veya her ikisinde bulunması arasında fark gözetilmemiştir.

Bu türün ilk örneğini Cevzakī (ö. 388/998) ortaya koymuş, onun Kitâbü’s-Sahîh mine’l-ahbâr adıyla da anılan eseri günümüze gelmiştir (Rabat, Evkaf, nr. 118; Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye, nr. 20.075 b). Berkānî’nin (ö. 425/1034) müsned tertibinde olması sebebiyle el-Müsned adıyla bilinen eseri ile (Haydarâbâd, Âsafiye Ktp., nr. I, 670, hadis 595) Humeydî’nin (ö. 488/1095) aynı tarzda telif ettiği el-Cemʿ beyne’s-Sahîhayn*i de bu gruba dahildir. Aynı konuda Begavî el-Ferrâ’nın (ö. 516/1122) yazdığı el-Câmiʿ (el-Cemʿ) beyne’s-Sahîhayn’in günümüze gelip gelmediği bilinmemektedir. Ebû Nuaym Ubeydullah b. Hasan b. Ahmed’in (ö. 517/1123) el-Câmiʿ beyne’s-Sahîhayn’i (Dublin, The Chester Beatty Library, nr. 3447), ayrıca İbnü’l-Harrât (ö. 581/1185) (Nuruosmaniye Ktp., nr. 769, 770; Süleymaniye Ktp., Lâleli, nr. 395), Ebû Abdullah Muhammed b. Hüseyin b. Ahmed el-Merî (ö. 582/1186) ve Ömer b. Bedr el-Mevsılî’nin de (ö. 622/1225) (British Museum, Or. 5910) aynı adla anılan eserleri bulunmaktadır. Radıyyüddin es-Sâgānî’nin (ö. 650/1252) Meşâriku’l-envâr diye şöhret bulan, senedlerini vermeden 2267 merfû* hadisi alfabetik olarak bir araya getiren eseri, Eşref b. Abdülmaksûd tarafından el-Cemʿ beyne’s-Sahîhayn adıyla Beyrut’ta yayımlanmıştır (1409/1989). İbn Hacer el-Askalânî ise (ö. 852/1449) hadislerin senedlerini de zikretmek suretiyle konularına göre düzenlediği el-Cemʿ beyne’s-Sahîhayn’inde çeşitli müstahrec*lerden ilâvelerde bulunmuştur. Onun bundan başka Humeydî’nin aynı adlı eserini ihtisar ettiğini Kâtib Çelebi zikretmektedir.

Etrâfü’s-Sahîhayn adıyla anılan eserleri de bu tür arasında değerlendirmek mümkündür. Bu eserlerde Sahîhayn hadislerini rivayet eden sahâbîlerin isimleri alfabetik olarak sıralandıktan sonra rivayetlerinin baş tarafından bir bölüm yine alfabetik olarak zikredilmekte ve bu hadislerin çeşitli isnadları verilmektedir. Halef el-Vâsıtî (ö. 401/1010) Etrâfü’s-Sahîhayn adlı eseriyle (Sezgin, I, 220) bu nevin ilk örneğini meydana getirmiştir (bk. ETRÂF). Hem Sahîh-i Buhârî hem Sahîh-i Müslim’de bulunmaları sebebiyle “müttefekun aleyh” adı verilen hadisleri bir araya getirme faaliyetleri de daha dar kapsamlı olmakla beraber el-Cemʿ beyne’s-Sahîhayn çalışmasının bir türü kabul edilmelidir. Bilindiği kadarıyla bu sahanın ilk eseri, Ebü’l-Mecd İsmâil b. Hibetullah b. Bâtîş el-Mevsılî (ö. 655/1257) tarafından telif edilen el-Beyân ʿamme’ttefeka ʿaleyhi’ş-Şeyhân’dır (Âtıf Efendi Ktp., nr. 599).

Sahîhayn’daki hadisleri olduğu kadar onların râvilerini de bir araya getirmek üzere Dârekutnî’nin (ö. 385/995) Tesmiyetü men ahrecehümü’l-Buhârî ve Müslim (Beyrut 1407/1987) adlı eseriyle başlattığı çalışma türü gelişerek devam etmiştir (bk. SAHÎHAYN).


BİBLİYOGRAFYA

Sâgānî, el-Cemʿ beyne’ṣ-Ṣaḥîḥayn (nşr. Eşref b. Abdülmaksûd), Beyrut 1409/1989, nâşirin girişi, s. 17-19.

, XIX, 440.

, I, 262-263.

, I, 599-600.

, I, 458; Suppl., I, 610, 634.

, I, 132, 142-143, 220.

, s. 173, 179.

Şâkir Mahmûd Abdülmün‘im, İbn Ḥacer el-ʿAsḳalânî, Bağdad, ts. (Dârü’r-risâle), I, 335.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 7. cildinde, 282-283 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.