ERDEBÎLÎ, Yûsuf b. İbrahim - TDV İslâm Ansiklopedisi

ERDEBÎLÎ, Yûsuf b. İbrahim

يوسف بن إبراهيم الأردبيلي
Müellif:
ERDEBÎLÎ, Yûsuf b. İbrahim
Müellif: SAFFET KÖSE
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1995
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 26.09.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/erdebili-yusuf-b-ibrahim
SAFFET KÖSE, "ERDEBÎLÎ, Yûsuf b. İbrahim", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/erdebili-yusuf-b-ibrahim (26.09.2021).
Kopyalama metni

Azerbaycan’ın ileri gelen âlimlerinden olup hayatı hakkında bilgi yoktur. Vefat tarihi kaynaklarda 776 (1374) ve 799 (1397) olarak da geçmektedir.

Erdebîlî, Şâfiî mezhebinin görüşlerini özetlediği el-Envâr li-aʿmâl (ʿamel)i’l-ebrâr adlı eseriyle tanınmıştır. Bu kitap Şâfiî muhitlerinde fetvaya esas alınmış ve talebelere okutulmuştur. Diğer mezheplerin görüşlerine ve hükümlerin delillerine yer verilmeyen eser, Şâfiîlerce muteber kabul edilen Abdülkerîm b. Muhammed er-Râfiî’nin eş-Şerḥu’l-kebîr, eş-Şerḥu’ṣ-ṣaġīr ve el-Muḥarrer’i, Nevevî’nin Ravżatü’ṭ-ṭâlibîn’i, Necmeddin el-Kazvînî’nin Şerḥu’l-Lübâb ve el-Ḥâvi’ṣ-ṣaġīr’i ile el-Ḥâvî’nin Taʿlîḳ’i esas alınarak telif edilmiştir. Erdebîlî bu eserleri birçok önemli konuyu ihmal ettikleri, açıklığa kavuşturulması gereken hususları kapalı bıraktıkları ve nâdiren vuku bulacak veya hiç meydana gelmeyecek meseleleri ele aldıkları gerekçesiyle tenkit etmiştir. Müellif bu yedi kitabın dışında diğer muteber eserlerden de faydalanmış ve sırası geldikçe bunların isimlerini zikretmiştir. Bunlar arasında Ferrâ el-Begavî’nin et-Tehẕîb, Taʿlîḳ ve Fetâvâ adlı eserleri, İmâmü’l-Haremeyn el-Cüveynî’nin Nihâyetü’l-maṭlab’ı, Gazzâlî’nin el-Vasîṭ, el-Basîṭ ve Fetâvâ isimli eserleri, Ebû Nasr İbnü’s-Sabbâğ’ın eş-Şâmil’i Abdullah b. Ahmed el-Kaffâl es-Sagīr ve Kādî Hüseyin’in el-Fetâvâ’ları, Ebû îshak eş-Şîrâzî’nin el-Müheẓẓeb’i, Mâverdî’nin el-Ḥâvi’l-kebîr’i sayılabilir (eserin diğer kaynakları için bk. el-Envâr, I, 4). Erdebîlî, ele aldığı bütün konularda öncelikle adı geçen yedi kitaba dayanmış, ihtilâf halinde ise bu eserlerden çoğunun esas aldığı görüşü tercih etmiştir.

el-Envâr üzerine Celâleddin ed-Devvânî tarafından yapılan ta‘lîkāt meşhurdur (yazma nüshaları için bk. Fihrisü maḫṭûṭâti’l-Mektebeti’l-Evḳāfi’l-ʿâmme bi-Mevṣıl, V, 53; VIII, 237, 238, 241). Nûreddin Ali b. Muhammed el-Üşmûnî’nin de eserle ilgili bir ta‘lîkātı vardır. Bunlardan başka Nûreddin Ali b. Ahmed el-Bûşî bir şerh, Serrâc Ömer b. Muhammed el-Yemenî de Envârü’l-Envâr adıyla bir zevâid kaleme almıştır. Fethullah b. Ebû Yezîd eş-Şirvânî eseri Farsça’ya tercüme etmiş ve bir tekmile yazmıştır (, II, 255; Safâ, III/1, s. 225).

Çeşitli kütüphanelerde yazma nüshaları bulunan el-Envâr iki hâşiyesi ile birlikte (Ḥâşiyetü’l-Kümmes̱râ ve el-Hâc İbrâhim’in Ḥâşiye’si) iki cilt halinde basılmıştır (Kahire 1310, 1326, 1328/1910). Bir fıkıh kitabı olmakla birlikte eserden müellifin yaşadığı dönemin sosyal hayatıyla ilgili bazı bilgiler elde edilebilmekte ve bu yönüyle de önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Erdebîlî’nin bundan başka, Begavî’nin Meṣâbîḥu’s-sünne adlı eserine yazdığı üç ciltlik bir şerhi olduğu kaynaklarda zikredilmektedir.


BİBLİYOGRAFYA

Erdebîlî, el-Envâr li-aʿmâli’l-ebrâr, Kahire 1326, I-II.

, III, 138.

, IV, 484.

, VI, 264.

, I, 195.

, I, 423.

M. Ali Terbiyet, Dânişmendân-ı Âẕerbâycân, Tahran 1314 hş., s. 403.

, I, 138.

, II, 557.

, II, 255; Suppl., II, 271.

, IX, 282.

, III/1, s. 225.

, XIII, 266.

a.mlf., el-Müstedrek, Beyrut 1406/1985, s. 845.

Fihrisü maḫṭûṭâti’l-Mektebeti’l-Evḳāfi’l-ʿâmme bi-Mevṣıl, Musul 1395-98/1975-78, V, 53; VIII, 237, 238, 241.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1995 yılında İstanbul’da basılan 11. cildinde, 279-280 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER