ESAD PAŞA, Azmzâde

Müellif:
ESAD PAŞA, Azmzâde
Müellif: ALİ KARACA
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1995
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 14.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/esad-pasa-azmzade
ALİ KARACA, "ESAD PAŞA, Azmzâde", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/esad-pasa-azmzade (14.10.2019).
Kopyalama metni

1113’te (1701) Maarretünnu‘mân’da doğdu. 1725 yılından sonra Suriye bölgesinde ve özellikle Şam vilâyetinin yönetiminde söz sahibi olan Azmzâdeler ailesine mensup Azmzâde İsmâil Paşa’nın dört oğlundan biridir. Babasının mütesellim*i olarak ilk önce Maarre ve Hama’da yöneticiliğe başladı. Şam valisi ve emîr-i hac olan babasının yanında surre alaylarına katılarak bu hususta da tecrübe kazandı. Yetişmesinde önemli olan bir başka kişi de amcası Süleyman Paşa’dır.

Esad Paşa, 1730’da Hama ve Humus sancakları mutasarrıflığı yaptıktan sonra 1732 yılında Trablus vali muavinliğine getirildi. 1740’ta cerde* başbuğu, 1741’de kardeşi İbrâhim Paşa’nın yerine Sayda valisi oldu. Bir yıl sonra tekrar Hama’da görevlendirilen Esad Paşa, ertesi yıl Şam Valisi Süleyman Paşa’nın Zâhir el-Ömer’le yaptığı bir mücadele sırasında ölmesi üzerine 3 Ekim 1743’te vezirlik rütbesiyle Şam valiliğine tayin edildi. On dört yıl süren bu görevi sırasında tecrübeli kimselerden oluşturduğu idarî mekanizma sayesinde Azmzâde ailesinin muhaliflerine karşı üstünlük sağlamayı başardı. Ancak zaman zaman merkezî otoriteyi ihlâl edecek davranışlardan da geri durmadı ve şahsî servetini arttırmak için devlet aleyhine de olsa önüne çıkan fırsatları değerlendirmekten çekinmedi. Bu arada menfaatlerini korumak için Osmanlı Devleti’ne karşı bedevîlerle iş birliği yaptı. Bu davranışları sebebiyle bir süre sonra Şam valiliği ve hac emirliğinden azledildi. 1757 yılı Ocak ayında kendisine, valiliği Halep Valisi Râgıb Mehmed Paşa’ya terketmesi emri verildi. Ancak Esad Paşa azline tepki göstererek görevden alınmasını engellemek için birtakım entrikalara girişti; Şam’da çatışmalara sebebiyet verdiği gibi hapishanelerdeki bütün mahkûmları da serbest bıraktı. Bununla birlikte azil emrine uymak zorunda kaldı ve 21 Ocak 1757’de Halep valiliğine tayin edildi. 25 Eylül 1757 tarihinde Sivas valiliğine getirilip yine aynı yıl Rusçuk’a sürüldü.

Esad Paşa’nın önce Sivas’a, ardından Rusçuk’a sürgüne gönderilmesi, 1757 yılı Eylülünde meydana gelen, padişahın kız kardeşi de dahil 20.000 hacının ölümüyle sonuçlanan bedevî saldırısı ile ilgili görünmektedir. Nitekim Rusçuk’a gitmek üzere Ankara’ya gelen Esad Paşa burada idam edildi; başı İstanbul’a götürülüp Tunusbağı’ndaki mezarlığa gömüldü. Geride bıraktığı serveti ise daha sonraki yıllarda Osmanlı Devleti’ni bir hayli meşgul etmiştir.

Soyu halen devam eden Esad Paşa Maarretünnu‘mân, Hama ve Hân-ı Şeyhun’da büyük su havuzları ile hamamlar yaptırmış, Hama’da hükümet konağı, Hicaz yolunda su havuzları ve kuleler inşa ettirmiştir. Şam’da camileri, medreseleri, yolları ve kanalları tamir ettirip hanlar ve hamamlar yaptıran Esad Paşa, Mekke ve Medine’de de bazı hayır eserleri meydana getirmiştir. Şam’da yaptırdığı köşkü bugün müze olarak kullanılmaktadır.


BİBLİYOGRAFYA

, Ali Emîrî, I. Abdülhamid, nr. 97, 375, 1408, 1420, 1421.

, Cevdet-Dahiliye, nr. 9963.

, II, 11, 13-14, 18.

, s. 51.

, III, 97.

, s. 333.

Abdülkādir el-Azm, el-Üsretü’l-ʿAẓmiyye, Dımaşk 1960.

Abdülkerim Refik, The Province of Damascus 1723-1783, Beyrut 1966, s. 161, 201, 203, 206.

P. M. Holt, Egypt and the Fertile Crescent: 1516-1922, London 1966, s. 70, 107, 310.

M. Abdüllatîf Sâlih el-Ferfûr, Aʿlâmü Dımaşḳ, Dımaşk 1967, s. 257.

K. K. Barbir, Ottoman Rule in Damascus 1708-1758, Princeton 1980, s. 58.

Shimon Shamir, “Asʿad Pasha al-ʿAẓm and Ottoman Rule in Damascus (1743-1758)”, , XXVI (1963), s. 1-28.

Ali Karaca, “Azmzâdeler”, , IV, 350.

Bu madde ilk olarak 1995 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 11. cildinde, 350-351 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.