FAZL-ı İMÂM HAYRÂBÂDÎ

فضل إمام الخير آبادي
FAZL-ı İMÂM HAYRÂBÂDÎ
Müellif: A. S. BAZMEE ANSARI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1995
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 12.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/fazl-i-imam-hayrabadi
A. S. BAZMEE ANSARI, "FAZL-ı İMÂM HAYRÂBÂDÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/fazl-i-imam-hayrabadi (12.12.2019).
Kopyalama metni
Leknev’in 75 km. kuzeyinde bulunan, Şah Cihan’ın “Hindistan’ın Şîrazı” diye tanıttığı Hayrâbâd’da doğdu. el-Fetâva’l-ʿÂlemgîriyye’yi derleyenlerden biri olan Molla Ebü’l-Vâiz Hargâmî’nin anne tarafından yeğenidir. Tahsilini, o dönemde önemli bir eğitim ve kültür merkezi olan Hayrâbâd’da buranın tanınmış âlimlerinden Abdülvâcid Kirmânî’den tamamladı.

Fazl-ı İmâm, Doğu Hindistan Şirketi yönetiminde bulunan ve bu şirketin hizmetindeki yerlilerle ilgili konularda en yüksek seviyede danışmanlık görevini yerine getiren Delhi sadrü’s-sudûrluğu ve müftülüğüne tayin edildi. Bu görevi kabul eden ilk Hindistanlı müslüman âlim olan Fazl-ı İmâm, ayrıca bu unvanla kadılığa tayin edilecekleri seçmek, âlimler, din adamları ve diğer ihtiyaç sahibi aydınlardan gelen malî yardım, emlâk, eimme arazisi veya “meded maaş” tahsisi taleplerini incelemekle de görevliydi; bu görevini emekliye ayrılıncaya kadar devam ettirdi.

Aklî ilimlere özel ilgi duyan Hayrâbâdî resmî çalışmaları yanında mantık ve felsefe dersleri de verdi. Öğrencilerini çok sevdiği ve başarılı bir hoca olduğu anlaşılmaktadır. Fazl-ı İmâm, Doğu Hindistan Şirketi’ndeki görevinden muhtemelen 1827 yılında ayrılmış, yerine öğrencilerinden Sadreddin Âzürde tayin edilmiştir. Daha sonra Pencap’ta, Sutlej nehrinin güneyinde yarı özerk bir prenslik olan Patiâlâ’nın reisi nezdinde bakan olarak çalışan Fazl-ı İmâm kısa bir süre sonra bu görevden de ayrılarak doğduğu şehre çekildi ve orada öldü. Oğullarından Fazl-ı Hak da meşhur bir âlimdir.

Eserleri. 1. el-Mirḳātü’l-Mîzâniyye (Delhi 1886, 1888). Genellikle Necmeddin Ali b. Ömer el-Kâtibî’nin eş-Şemsiyye’si ile Teftâzânî’nin Tehẕîbü’l-manṭıḳ ve’l-kelâm’ına dayanan mantıkla ilgili bir ders kitabıdır. Torunu Abdülhak b. Fazl-ı Hak tarafından şerhedilen eser Urduca’ya da çevrilmiştir. 2. Telḫîṣü’ş-Şifâʾ. İbn Sînâ’nın eş-Şifâʾ adlı eserinin özetidir. 3. Âmednâme. Farsça’ya yeni başlayanlar için Farsça masdarlar hakkında bilgi veren bu küçük eserin Evedli ilim adamları ve önde gelen ulemâdan bazılarının kısa biyografilerini ihtiva eden dördüncü bölümü, Bezmî Ensârî’nin (A. S. Bazmee Ansari) İngilizce tercümesi ve bazı açıklamalarıyla birlikte Terâcimü’l-fużalâʾ adıyla yayımlanmıştır (Karachi 1956). Müellifin bunlardan başka Teşḥîẕü’l-eẕhân fî şerḥi’l-Mîzân, Ḥâşiye ʿale’l-Ḥâşiyeti’z-Zâhidiyye el-Ḳuṭbiyye, Ḥâşiye ʿale’l-Ḥâşiyeti’z-Zâhidiyye el-Celâliyye ve Terceme-i Târîḫ-i Yemînî adlı eserleri de bulunmaktadır (yazma nüshaları için bk. Ellis, II, 329-330; Storey, I/1, s. 252; , II, 736).


BİBLİYOGRAFYA

Fazl-ı İmâm Hayrâbâdî, Terâcimü’l-fużalâʾ (nşr. A. S. Bazmee Ansari), Karachi 1956, s. I-III, 35-36.

Vahîdullah Bedâûnî, Muḫtaṣaru Seyr-i Hindistân, Muradâbâd 1273/1857, s. 60.

Gālib, Külliyyât-ı Nes̱r-i Ġālib, Leknev 1871, s. 42-43.

Rahman Ali, Teẕkire-i ʿUlemâ-i Hind, Leknev 1332/1914, s. 162.

Beşîrüddin Ahmed, Vâḳıʿât-ı Dârü’l-ḥükûmet-i Dihlî, Agra 1919, s. 414-415.

Gül Hasan Şah Pinîpâtî, Teẕkire-i Ġavsiyye, Lahor, ts., s. 125.

M. Bahâullah Güpâmevî, Siyerü’l-ʿulemâʾ, Kanpûr 1346, s. 21-22.

, I/1, s. 252.

Zubaid Ahmad, Contribution of India to Arabic Literature, Allahabad 1946, bk. İndeks.

Abdüşşâhid Han Şirvânî, Bâġī Hindustân, Bijnor 1947, s. 16-35.

Seyyid Ahmed Han, Âs̱ârü’ṣ-ṣanâdîd, Karaçi 1955, IV, 97-98.

, VII, 374.

Abdülkādir Râmpûrî, Rûznâme, Karaçi 1960, I, 257.

A. G. Ellis, Catalogue of Arabic Books in the British Museum, London 1967, II, 329-330.

A. S. Bazmee Ansari, “Faḍl-i Imām”, , II, 736.

Bu madde ilk olarak 1995 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 12. cildinde, 274 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.