FEDÂLÎ

الفضالي
FEDÂLÎ
Müellif: AHMET SAİM KILAVUZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1995
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 16.09.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/fedali
AHMET SAİM KILAVUZ, "FEDÂLÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/fedali (16.09.2019).
Kopyalama metni

Mısır’ın Delta bölgesinde bulunan Fedâle’de doğdu. Hayatı ve ilmî faaliyetleri hakkında fazla bilgi yoktur. Sadece son devir Eş‘arî kelâmcılarından İbrâhim b. Muhammed el-Bâcûrî’nin hocası olduğu ve kelâm ilmine dair iki eser yazdığı bilinmektedir. Şöhretini daha çok Ezher şeyhliği yapmış bulunan Bâcûrî’nin hocası olmasına borçludur. Senûsî’den sonra Burhâneddin el-Lekānî, Bâcûrî vb. Mısırlı ve Kuzey Afrikalı âlimler gibi o da Eş‘ariyye’nin son dönem temsilcilerinden sayılır. Kelâm ilmine önemli bir katkıda bulunmamış, sadece geçmiş âlimlerin görüşlerini tekrarlayarak teyit etmiştir.

Eserleri. 1. Kifâyetü’l-ʿavâm fîmâ yecibü ʿaleyhim min ʿilmi’l-kelâm. Muhammed b. Yûsuf es-Senûsî’nin akaide dair Ümmü’l-berâhîn adlı eserine yapılmış bir şerhtir. Klasik kelâm kitapları tarzında kaleme alınan eserin Gazzâlî’nin İlcâmü’l-ʿavâm’ına reddiye olarak yazıldığı kabul edilir. Her ne kadar kitapta bu hususu belirten bir ifade yoksa da üzerinde durulan itikadî konulara iman etmenin bir ayırım yapmaksızın bütün müslümanlara farz olduğunu belirten açıklamalar yanında eserin taşıdığı isim de bu intibaı uyandırmaktadır. Mukaddimede aklî hükümler (vâcip, câiz ve müstahîl) incelendikten sonra Allah ile peygamberler hakkında inanılması farz olan hususlar elli madde halinde sıralanır. Allah’a nisbet edilmesi vâcip olan sıfatlar “selbî”, “meânî” ve “mânevî” şeklinde kısımlara ayrılarak yirmi maddede, yetkinlik sıfatlarının zıddı olup O’na atfedilmesi imkânsız bulunan sıfatlar da yine yirmi maddede ele alınır. Allah için câiz olan sıfat ise mümkini yaratıp yaratmamak şeklinde ifade edilir. Peygamberler hakkında vâcip ve müstahîl olan nitelikler de on madde halinde sayılarak elli sayısı tamamlanır. Eser iman konusunu işleyen bir hâtime ile sona erer. Fedâlî’nin öğrencisi İbrâhim el-Bâcûrî esere Taḥḳīḳu’l-maḳām ʿalâ Kifâyeti’l-ʿavâm adıyla bir hâşiye yazmıştır. Çeşitli nüshaları bulunan Kifâyetü’l-ʿavâm (meselâ bk. Süleymaniye Ktp., Hacı Mahmud Efendi, nr. 936/2) hâşiyesiyle birlikte defalarca basılmıştır (Bulak 1285; Kahire 1298). Duncan Black Macdonald Kifâyetü’l-ʿavâm’ı İngilizce’ye çevirerek Development of Muslim The ology adlı kitabı içinde yayımlamıştır (s. 315-351). 2. Risâle ʿalâ lâ ilâhe illallāh (Risâle fî kelimeti’t-tevhîd). Bâcûrî bu esere de bir hâşiye yazmış ve her ikisi birlikte yayımlanmıştır (Kahire 1291, 1301; Bombay 1296).


BİBLİYOGRAFYA

Fedâlî, Kifâyetü’l-ʿavâm, Süleymaniye Ktp., Hacı Mahmud Efendi, nr. 936/2, vr. 99a-112b.

, II, 1453-1454.

, II, 641;  Suppl., II, 744.

, I, 268; II, 372.

, II, 360.

, VII, 26.

, X, 60.

Halîl Merdem Bey, Aʿyânü’l-ḳarni’s̱-s̱âlis̱e ʿaşer, Beyrut 1977, s. 160.

D. B. Macdonald, Development of Muslim Theology, London 1985, s. 315-351.

a.mlf., “Fedâlî”, , IV, 536.

a.mlf., “Kelâm”, a.e., VI, 544.

J. Schacht, “al-Fadālī”, , II, 727.

L. Gardet, “ʿIlm al-Kalām”, a.e., III, 1145.

Bu madde ilk olarak 1995 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 12. cildinde, 293 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.