BÂCÛRÎ

الباجوري
BÂCÛRÎ
Müellif: AHMET SAİM KILAVUZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/bacuri
AHMET SAİM KILAVUZ, "BÂCÛRÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bacuri (15.12.2019).
Kopyalama metni
Mısır’ın Menûfiye bölgesindeki Bâcûr köyünde 1198’de (1783) doğdu. İlk öğrenimini babasının yanında yaptıktan sonra tahsiline Ezher’de devam etmek üzere Kahire’ye gitti (1797). Bir yıl sonra Fransızlar burayı işgal edince Cîze’ye geçerek bir müddet orada kaldı. İşgal sona erince Kahire’ye dönüp Ezher’deki öğrenimini sürdürdü. Devrin meşhur âlimlerinden Muhammed el-Emîr el-Kebîr, Abdullah eş-Şerkāvî, Muhammed el-Fedâlî ve Hasan el-Kuveysinî’nin derslerine devam etti. Zeki bir öğrenci olan Bâcûrî kısa sürede arkadaşları arasında kendini gösterdi. Daha sonra Ezher’de ders vermeye başladı ve 1847’de ölümüne kadar devam edecek olan Ezher şeyhliğine tayin edildi. Bu görevi sırasında bir yandan da öğretim ve telifle meşgul oldu. Derslerine Mısır Valisi Abbas Paşa’nın da dinleyici olarak katıldığı söylenir. Bâcûrî Kahire’de vefat etti.

Eserleri. Akaid, fıkıh, mantık, siyer, sarf-nahiv ve beyân ilimlerine dair çeşitli eserlere yazdığı şerhlerle meşhur olan Bâcûrî’nin ilmî dirayetini az sayıdaki teliflerinden ziyade bu şerhlerde görmek mümkündür. Çalışmaları sırasında daha çok Osmanlı dönemine ait kaynaklardan faydalanmış, eserlerinde kelâmla tasavvufu birleştirerek keşf ve ilhamı da önemli bir bilgi kaynağı kabul etmiştir. Çoğu yayımlanmış ve bir kısmı uzun yıllar Ezher’de ders kitabı olarak okutulmuş olan eserleri şunlardır:

1. Risâle fi’l-akāʾid. On altı sayfadan ibaret olan bu eser Risâle fi’l-kelâm, Risâle fî ilmi’t-tevhîd adlarıyla da bilinir (Bombay 1274; Kahire 1289). 2. Tuhfetü’l-mürîd alâ Cevhereti’t-tevhîd. İbrâhim el-Lekānî’ye ait Cevheretü’t-tevhîd adlı manzum akaid risâlesinin şerhidir (Kahire 1279; Bulak 1293). 3. Tahkīku’l-makam alâ Kifâyeti’l-avâm fîmâ yecibü aleyhim min ilmi’l-kelâm. Hocası Muhammed el-Fedâlî’nin Kifâyetü’l-avâm adlı akaide dair eserine yaptığı hâşiyedir (Bulak 1285; Kahire 1298). 4. Hâşiye alâ Şerhi’s-sugrâ. Senûsî’nin akaide dair el-ʿAḳīdetü’ṣ-ṣuġrâ’sına kendisinin yaptığı şerhin hâşiyesidir (Bulak 1283). 5. Hâşiye alâ Mukaddimeti’s-Senûsiyye (Kahire 1304). 6. Hâşiye alâ Risâleti’l-Fedâlî fî kelimeti’t-tevhîd (Kahire 1301). 7. et-Tuhfetü’l-hayriyye. Şâfiî âlimlerinden Abdullah b. Bahâeddin eş-Şinşevrî’nin el-Fevâidü’ş-Şinşevriyye adlı şerhine ait bir hâşiyedir. Dört mezhebin ferâize dair görüşlerini ihtiva eden kitap defalarca basılmıştır (bk. Serkîs, I, 508). Asıl metin İbnü’l-Mütefennine’nin er-Rahbiyye adlı manzum eseridir (a.g.e., I, 928). Eser J. D. Luciani tarafından Traité des Successions Musulmanes adıyla Fransızca’ya çevrilerek Paris’te yayımlanmıştır (1890). 8. Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi İbn Ḳāsım el-Ġazzî ʿalâ metni Ebî Şücâʿ. Ebû Şücâ‘a ait et-Taḳrîb adlı esere Muhammed b. Kāsım el-Gazzî tarafından yapılan Fetḥu’l-ḳarîb adlı şerhin hâşiyesidir. Şâfiî fıkhına dair olan kitap Bulak (1273) ve Kahire’de (1303) yayımlanmıştır. Eser E. Sachau’un Muhammedanisches Recht adıyla yaptığı Almanca tercümeyle birlikte de basılmıştır (Berlin 1897). 9. Ḥâşiye ʿalâ Muḫtaṣari’s-Senûsî. Mantığa dairdir (Kahire 1292). 10. Hâşiye alâ metni’s-Süllemi’l-mürevnak. Ahdarî’nin mantığa dair eserinin şerhidir (Kahire 1282). 11. Hâşiye alâ metni’l-Bürde. Bûsîrî’nin meşhur kasidesine yaptığı hâşiyedir (Kahire 1304). 12. el-Mevâhibü’l-ledünniyye ale’ş-Şemâʾili’l-Muhammediyye. Tirmizî’nin Şemâʾilü’n-nebî adlı eserinin hâşiyesidir (Kahire 1301; Bulak 1302). 13. Hâşiye alâ Mevlidi’ş-şeyh Ahmed ed-Derdîr. Siyere dairdir (Kahire 1301). 14. Fethu’l-habîri’l-latîf bi-şerhi metni’t-Tersîf. Abdurrahman b. Îsâ el-Mürşidî’nin sarfa dair olan eserinin şerhidir (Kahire 1310). 15. Fethu rabbi’l-beriyye ale’d-Dürreti’l-behiyye fî nazmi’l-Âcurrûmiyye. İbn Âcurrûm’un nahve dair olan el-Muḳaddimetü’l-Âcurrûmiyye’sinin nazma çevrilmiş şekline yapılan şerhtir (Kahire 1302). 16. İsâd alâ Bânet Süâd (Kahire 1302). 17. Hâşiye alâ metni’s-Semerkandiyye. Ebü’l-Kāsım b. Bekir el-Leysî es-Semerkandî’nin istiareye dair er-Risâletü’s-Semerkandiyye adlı eserine yaptığı hâşiyedir (Kahire 1324).

Bunların dışında kaynaklar Bâcûrî’ye henüz basılmamış olan şu eserleri de atfederler: ed-Dürrü’l-hisân alâ Fethi’r-rahmân fîmâ yahsulü bihi’l-İslâm ve’l-Îmân (Mürtezâ ez-Zebîdî’nin Fethu’r-rahmân adlı eserinin şerhi); Fethu’l-hamîdi’l-mecîd bi-şerhi Hulâsati’t-tevhîd (Ahmed ed-Derdîr’e ait Hulâsatü’t-tevhîd adlı eserin şerhi); Hâşiye alâ Şerhi’l-Akāʾid (Teftâzânî’nin Şerḥu’l-ʿAḳāʾid’ine dair hâşiye); Fethu’l-karîbi’l-mecîd bi-şerhi Bidâyeti’l-mürîd fî ilmi’t-tevhîd (Sâlih es-Sibâî’ye ait eserin şerhi); Talîk alâ Tefsîri Fahriddîn er-Râzî (Fahreddin er-Râzî’nin Mefâtîhu’l-gayb adlı tefsiriyle ilgili açıklayıcı notlar); Minehu’l-Fettâh alâ davi’l-misbâh fî ahkâmi’n-nikâh; Tuhfetü’l-beşer alâ Mevlidi İbni Hacer (İbn Hacer el-Heytemî’nin siyere dair olan Mevlidü’n-nebî adlı eserinin şerhidir; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 41-42; Şüyûḫu’l-Ezher, s. 26).

BİBLİYOGRAFYA
Serkîs, Muʿcem, I, 318, 507, 508, 928, 1044-1045; Brockelmann, GAL, II, 487; Suppl., II, 335, 741, 744; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 41, 42; Îżâḥu’l-meknûn, I, 244, 247, 258, 268; II, 54, 163, 448, 576, 603; Ziriklî, el-Aʿlâm, I, 66; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, I, 84; Ronart, CEAC, s. 82; Halil Mardem Bey, Ayânü’l-karni’s-sâlis aşer, Beyrut 1977, s. 160; G. Delanoue, Moralistes et politiques musulmans dans l’Egypte du XIXe siècle (1798-1882), Kahire 1982, I, 109-118; II, 588-592; Şüyûhu’l-Ezher (nşr. Vezâretü’l-i‘lâm), Kahire, ts., s. 25-26; Th. W. Juynboll, “Bâcûrî”, İA, II, 191; a.mlf., “Bād̲j̲ūrī”, EI2 (İng.), I, 867; a.mlf., “Bâcûrî”, UDMİ, III, 856.
Bu madde ilk olarak 1991 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 4. cildinde, 416 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.