HABÎB el-ACEMÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

HABÎB el-ACEMÎ

حبيب العجمي
Müellif:
HABÎB el-ACEMÎ
Müellif: ERHAN YETİK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1996
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 29.09.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/habib-el-acemi
ERHAN YETİK, "HABÎB el-ACEMÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/habib-el-acemi (29.09.2020).
Kopyalama metni

Aslen İranlı olan ailesi ve hayatı hakkında yeterli bilgi yoktur. Ebü’l-Feyz el-Menûfî kaynak göstermeden onun bir melik oğlu olduğunu kaydeder (Cemheretü’l-evliyâʾ, II, 85). Sûfîliğe yönelmeden önce ticaretle meşgul olan ve tefecilik yapan Habîb’in, alacağını tahsil etmeye gittiğinde borçlu ödeme yapamazsa o kişiden ayrıca ayak kirası aldığı rivayet edilir. Söylendiğine göre yemek yiyeceği bir sırada kendisinden sadaka isteyen dilenciyi sert bir şekilde azarlamış, bu esnada karısı yemeğin kan kesildiğini söyleyince Habîb yaptığına pişman olarak dürüst bir tüccar olmaya ve tefeciliği bırakmaya karar vermiştir. Menkıbeye göre Habîb yoldan geçerken oyun oynamakta olan çocukların, korkarak kendisinden kaçmaları üzerine son derece üzülmüş ve Hasan-ı Basrî’nin meclisine giderek tövbe etmiştir. Attâr, Habîb el-Acemî’nin gündüzleri Hasan-ı Basrî’den ilim tahsil edip geceleri Fırat kenarında yaptırdığı zâviyede ibadetle meşgul olduğunu, Kur’an’ı doğru okuyamadığı için kendisine “Acemî” nisbesinin verildiğini kaydeder. Rivayete göre Habîb namaz kılarken âyetleri yanlış telaffuz ettiğinden Hasan-ı Basrî onun arkasında namaz kılınamayacağını düşünmüş; ancak rüyasında, kılmış olduğu bütün namazların Habîb’in arkasında kılacağı namaz hürmetine kabul edileceği, çünkü dili düzeltmekle kalbi düzeltmek arasında büyük bir fark bulunduğu kendisine bildirilerek uyarılmıştır. Bu rivayet, bâtını zâhirden üstün tutan tasavvufî anlayışın ilk karakteristik örneklerinden biri olması açısından önem taşır. Öte yandan, İmam Şâfiî’nin muhalefetine rağmen Ahmed b. Hanbel’in Habîb’i sınamak maksadıyla ona fıkhî bir soru sorduğu ve aldığı cevaptan dolayı hayrete düştüğü, her iki imamın da kendisini takdir ettiği söylenir.

Habîb’in diğer bir özelliği de yaygın kanaate göre duaları kabul edilen bir kişi olmasıdır (İbnü’l-Mülakkın, s. 182). Attâr bu konuda çeşitli menkıbeler zikreder (Tezkiretü’l-evliyâ, s. 98). Habîb’in eşi Amre de dönemin kadın zâhidlerindendi. Habîb el-Acemî’nin ölümü için kaynaklarda 113 (731), 120 (738), 125 (743) ve 130 (747-48) olmak üzere farklı tarihler verilmektedir.

İbn Hacer’e göre Habîb sika bir hadis râvisidir (Tehẕîbü’t-Tehẕîb, II, 189). Hasan-ı Basrî, İbn Sîrîn, Ebû Temîme el-Huceymî ve Bekir b. Abdullah’tan hadis rivayet etmiş, kendisinden de Süleyman et-Teymî, Hammâd b. Seleme, Ca‘fer b. Süleyman ve Mu‘temir b. Süleyman rivayette bulunmuşlardır. Buhârî de el-Edebü’l-müfred (I, 366) ve et-Târîḫu’l-kebîr’de (II, 326) ondan bahsetmiştir. İbnü’l-Cevzî, hadis râvisi olan Habîb’in başka bir kişi olduğunu söylüyorsa da (Ṣıfatü’ṣ-ṣafve, III, 321) bu bilgi başka kaynaklarca doğrulanmadığı sürece ihtiyatla karşılanmalıdır.

Habîb’in tasavvuf tarihi açısından asıl önemi, zühd döneminden sonraki asırlarda teşekkül eden tarikatların silsilelerinde Hasan-ı Basrî’den sonra yer almış olmasıdır. Bu silsilelerde Dâvûd et-Tâî onun müridi olarak görülür. Nakşibendiyye, Kādiriyye, Mevleviyye gibi büyük tarikatların silsilelerinde yer alması menkıbelerinin günümüze kadar ulaşmasını sağlamıştır.


BİBLİYOGRAFYA

Buhârî, el-Edebü’l-müfred (nşr. Kemâl Yûsuf el-Hût), Kahire 1388/1968, I, 366.

a.mlf., et-Târîḫu’l-kebîr, II, 326.

, s. 222.

Dûlâbî, el-Künâ ve’l-esmâʾ, Beyrut 1983, II, 95.

, III, 112.

Makdisî, Kitâbü’t-tevvâbîn, Beyrut 1984, s. 200 vd.

, VI, 149-155.

, II, 687, 720.

, s. 183 vd.

, IV, 32-38.

Attâr, Tezkiretü’l-evliyâ (trc. Süleyman Uludağ), İstanbul 1984, s. 96-102.

, III, 315-321.

, I, 212, 457.

a.mlf., Aʿlâmü’n-nübelâʾ, VI, 143.

, s. 182-186, 493, 504, 513, 521, 528.

, II, 189.

, I, 67.

, I, 100.

, II, 75-78.

Ebü’l-Feyz el-Menûfî, Cemheretü’l-evliyâʾ, Kahire 1967, II, 85 vd.

Ali Sâmî en-Neşşâr, Neşʾetü’l-fikri’l-felsefî fi’l-İslâm, Kahire 1978, III, 155-161.

Elbânî, Silsiletü’l-eḥâdîs̱i’ṣ-ṣaḥîḥa, Beyrut 1985, I, 721.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1996 yılında İstanbul'da basılan 14. cildinde, 370 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER