HÂFIZ KUMRAL

Müellif:
HÂFIZ KUMRAL
Müellif: NURİ ÖZCAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1997
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 20.08.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/hafiz-kumral
NURİ ÖZCAN, "HÂFIZ KUMRAL", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hafiz-kumral (20.08.2019).
Kopyalama metni
İstanbul Üsküdar’da doğdu. Asıl adı Mehmed’dir. Celvetiyye tarikatına intisap ederek tarikatın pîri Aziz Mahmud Hüdâyî’nin terbiyesi altında yetişti. Güzel sesi ve zikir meclisini idare etmedeki kabiliyetiyle dikkati çekerek bir müddet sonra hankahın zâkirbaşılığına getirildi. Mûsiki bilgilerini kimden aldığı kesin olarak bilinmeyen Hâfız Kumral zamanla devrinin önemli mûsikişinasları arasına girdi. Yılmaz Öztuna, kaynak göstermeden Hâfız Kumral’ın 1621’de vefat ettiğini belirtir (BTMA, II, 38). Ancak hayatıyla ilgili bilgilerin çoğunun elde edildiği Atrabü’l-âsâr’ın el yazması bazı nüshalarında onun IV. Murad (1623-1640), bazılarında ise Sultan İbrâhim (1640-1648) devrinde şöhret bulduğu kaydedilmektedir. Buna göre Hâfız Kumral’ın 1621 yılında vefat etmiş olması mümkün değildir.

Devrinin mûsikişinasları arasında bilhassa gür ve tesirli sesiyle tanınan Hâfız Kumral, zâkirbaşılığı ve hânendeliği yanında güçlü bir bestekâr olarak da kabul edilmiştir. Beste, semâi, na‘t, tevşîh ve ilâhi formlarında bestelediği eserlerine çeşitli el yazması güfte mecmualarında rastlanmaktaysa da günümüze bunlardan ancak dördü ulaşabilmiştir. Ebûishakzâde Esad Efendi ise otuzun üzerinde eser bestelediğini ifade etmektedir. Bazı güfte mecmualarındaki eserlerinin başında görülen “Hâfız Kıral” (قرال) kaydındaki “Kıral” kelimesi müstensih hatasından kaynaklanmış olmalıdır.

Hâfız Kumral’ın bestelediği ilâhilerin büyük kısmının şeyhi Aziz Mahmud Hüdâyî’ye ait manzumeler olduğu dikkati çekmektedir. Besteleri arasında güftesi Sultan I. Ahmed’e ait, “N’ola tâcım gibi başımda götürsem dâim” mısraı ile başlayan pençgâh tevşîhi ile sözleri Aziz Mahmud Hüdâyî’ye ait olan, “Kudûmün rahmet-i zevk u safâdır yâ Resûlellah” mısraı ile başlayan acem tevşîhi özellikle zikredilmelidir. Ancak bazı eserlerde birinci tevşîhin Buhûrîzâde Mustafa Itrî’ye, ikincisinin Hâfız Post’a ait olduğuna dair kayıtlar bulunmaktadır.

BİBLİYOGRAFYA
Esad Efendi, Atrabü’l-âsâr, İÜ Ktp., TY, nr. 6204, vr. 12a-b; Mecmûa, Millet Ktp., Ali Emîrî, TY, Manzum, nr. 637, vr. 14a, 37a, 71b; Mecmûa-i İlâhiyyât, Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 3397, vr. 14a; Mecmûa, Süleymaniye Ktp., Kadızâde Burhâneddin, nr. 47, vr. 3b, 106b; Mecmûa, İÜ Ktp., TY, nr. 3608, vr. 5a, 26b; nr. 5640, vr. 8b, 20a, 30a; Ergun, Antoloji, I, 30, 63-67; Özalp, Türk Musikisi Tarihi, I, 144; Kip, TSM Sözlü Eserler, s. 73; Mehmed Veled [İzbudak], “Atrabü’l-âsâr”, Mekteb Mecmuası, sy. 4, İstanbul 16 Şâban 1311, s. 183; [Hüseyin Sadettin Arel], “Türk Bestekârlarının Terceme-i Halleri”, MM, sy. 18 (1949), s. 19-20; Gültekin Oransay, “Yayınlanmış Türk Din Musikisi Sözlü Anıtlarının Ezgileyicileri”, AÜ İlâhiyat Fakültesi İslâm İlimleri Enstitüsü Dergisi, sy. 3, Ankara 1977, s. 155; Öztuna, BTMA, II, 38.
Bu madde ilk olarak 1997 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 15. cildinde, 93-94 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.