HÜSEYNÎ SÂDÂT el-GŪRÎ

حسيني سادات الغوري
HÜSEYNÎ SÂDÂT el-GŪRÎ
Müellif: KHALIQ AHMAD NIZAMI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 04.06.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/huseyni-sadat-el-guri
KHALIQ AHMAD NIZAMI, "HÜSEYNÎ SÂDÂT el-GŪRÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/huseyni-sadat-el-guri (04.06.2020).
Kopyalama metni
Afganistan sınırları içinde bulunan Gūr şehrinin Guzîv köyünde doğdu. Gūr’dan göç eden ailesiyle birlikte küçük yaşta Herat’a geldi. Hayatının büyük bir bölümünü burada geçirdi. Eserlerinden iyi bir öğrenim gördüğü anlaşılan Hüseynî dinî ilimlerin yanı sıra tasavvuf alanında da kendini yetiştirdi. Gençliğinde babası ile birlikte Hindistan’a gitti. Mültan’da Sühreverdiyye şeyhlerinden Bahâeddin Zekeriyyâ Mültânî’ye intisap etti ve şeyhinin kızıyla evlendi. Türk Delhi sultanlarından İltutmış döneminde (1211-1236) şeyhiyle birlikte Delhi’yi ziyaret etti. Herat ve çevresinde çıkan karışıklıklar sebebiyle Balaban (1266-1287) ve Fîrûz Şah Halacî (1290-1296) dönemlerinde Mültan’da ikamet etti. Bu hükümdarlardan Fîrûz Şah için kasideler yazdı. Daha sonra tekrar Herat’a döndü. Câmî ölüm tarihini 16 Şevval 718 (11 Aralık 1318) olarak kaydeder. Ancak Zâdü’l-müsâfirîn adlı eserini 729’da (1329) tamamladığını ifade ettiğine göre bu tarihten sonra ölmüş olmalıdır. Kabri Herat’ta Abdullah b. Ca‘fer et-Tayyâr’ın türbesinin içindedir. Herat’ta oturduğu yer bugün Mahalle-i Mîr Hüseynî Sâdât adını taşımaktadır.

Hüseynî Sâdât’ın cevaplandırılmasını isteyerek Tebriz âlimlerine gönderdiği sorular Mahmûd-ı Şebüsterî’nin (ö. 720/1320) Gülşen-i Râz adlı eserinin yazılmasına sebep olmuştur.

Eserleri. 1. Zâdü’l-müsâfirîn. Tasavvufî düşüncelerini masal ve hikâyelerle açıklama konusunda büyük kabiliyeti olan müellifin, Senâî’nin Ḥadîḳatü’l-ḥaḳīḳa’sını örnek alarak yazdığı eser sekiz bölüm ve yaklaşık 1250 beyitten meydana gelir. İstanbul Üniversitesi Kütüphanesi’nde (FY, nr. 538, vr. 539a-554a kenarında) oldukça eski bir nüshası bulunan Zâdü’l-müsâfirîn basılmıştır (Nivalkişor 1884; Tahran 1354). 2. Nüzhetü’l-ervâḥ (Bombay 1322). Müellifin tasavvufî düşüncelerini ihtiva eden eser yer yer mensur ve manzum olarak yazılmıştır. Manzum kısımları yaklaşık 2000 beyit kadar olan eserin bazı nüshalarında mensur kısımlar eksiktir. 3. Kenzü’r-rumûz. Tasavvufî konuların ele alındığı mesnevinin Türkiye kütüphanelerinde (Nuruosmaniye Ktp., nr. 2633/1, vr. 1b-35a; İÜ Ktp., FY, nr. 1160, vr. 1b-29b) yazma nüshaları bulunmaktadır (diğer nüshaları için bk. Rieu, II, 845; Ethé, nr. 1830-1831, Tahran 1282). 4. Ṭarabü’l-mecâlis. Tasavvufî, felsefî ve ahlâkî konuların işlendiği eserin bir nüshası Nuruosmaniye Kütüphanesi’ndedir (nr. 4964, vr. 1b-57a). Ṭarabü’l-mecâlis, Eşiʿʿatü’l-lemaʿât adlı eserin kenarında basılmıştır (Tahran 1353 hş.). 5. Sînâme. Otuz tasavvufî aşk mektubundan oluşan bu mesnevinin Nuruosmaniye (nr. 4964, vr. 32a-65a kenarında) ve Süleymaniye (Şehid Ali Paşa, nr. 1188/3) kütüphanelerinde iki yazma nüshası bulunmaktadır. 6. Penc Genc. Senâî’nin bazı tasavvufî kasidelerine nazîre olarak kaleme alınmış beş büyük kasideden meydana gelen eserin bir nüshası Nuruosmaniye Kütüphanesi’ndedir (nr. 4964, vr. 22a-28b kenarında). Kaynaklarda adı geçen Ṣırâṭü’l-müstaḳīm, ʿAnḳā-yı Muġrib, Rûḥu’l-ervâḥ, Ḳalendernâme, Mirʾâtü’l-bedîʿ fî aḥvâli’n-Naḳşibendiyye, Mecmaʿu’l-inşâʾ, Dîvân-ı Eşʿâr ve Sırnâme adlı eserleri günümüze ulaşmamıştır.

BİBLİYOGRAFYA
Câmî, Nefeḥât, s. 605-606; Lâmiî, Nefehât Tercümesi, s. 674; Hüseyin Baykara, Mecâlisü’l-ʿuşşâḳ, Leknev 1897, s. 126-128; Nizâmeddin Yemenî, Leṭâʾif-i Eşrefî, Delhi 1298, s. 366-367; Devletşah, Teẕkire, s. 222-225; Hândmîr, Ḥabîbü’s-siyer, Tahran 1333 hş., III, 379; Emîn-i Ahmed-i Râzî, Heft İḳlîm (nşr. Cevâd-ı Fâzıl), Tahran 1341 hş./1962, II, 124-127; Dârâ Şükûh, Sefînetü’l-evliyâʾ, Leknev 1900, s. 115-116; İbrâhim Han Bahâdır Nâsir Cung, Ḫulâṣatü’l-kelâm, Bodleian Library, nr. 390, vr. 201b-207a; Ebû Tâlib Han, Ḫulâṣatü’l-efkâr, Bodleian Library, nr. 391, vr. 68b; Miḥakkü’s-sülûk ve miṣḳaletü’n-nüfûs, India Office Library, nr. 129, vr. 649a; Gulâm Server Lâhûrî, Ḫazînetü’l-aṣfiyâʾ, Leknev 1873, II, 43-44; Rieu, Catalogue of the Persian Manuscripts, II, 845; Sıddîk Hasan Han, Ṣubḥ-i Gülşen, [baskı yeri yok] 1295 (Matbaa-i Şâhcihânî), s. 138; Ethé, Catalogue of the Persian Manuscripts, nr. 1830-1831; Nefîsî, Târîḫ-i Naẓm u Nes̱r, I, 169; Rypka, HIL, s. 254; FME, s. 223-229; Safâ, Edebiyyât, III/2, s. 751-762; Maʿârif, A‘zamgarh Aralık 1949, s. 456-462; Fürûğ Hikmet, “Mîr Ḥüseynî Sâdât Herâtî ve Heft Genc”, Rahnümâ-yi Kitâb, VII/1, Tahran 1964, s. 25-35; Muhammed Ahter Çîme, “Şemmeî ez aḥvâl u âşâr-i Emîr Ḥüseynî-yi Herevî”, Dâniş, sy. 50, İslamâbâd 1376 hş./1997, s. 39-53; K. A. Nizami, “Ḥusaynī Sādāt”, EI2 (İng.), III, 635.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1999 yılında İstanbul'da basılan 19. cildinde, 24 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER