İBN FEREC el-CEYYÂNÎ - TDV İslâm Ansiklopedisi

İBN FEREC el-CEYYÂNÎ

ابن فرج الجيّاني
Müellif:
İBN FEREC el-CEYYÂNÎ
Müellif: MEHMET YAVUZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1999
Erişim Tarihi: 14.04.2024
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-ferec-el-ceyyani
MEHMET YAVUZ, "İBN FEREC el-CEYYÂNÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-ferec-el-ceyyani (14.04.2024).
Kopyalama metni

Kurtuba’nın (Córdoba) 85 km. doğusunda bulunan Ceyyân (Jaén) şehrinde doğdu. Kültürlü bir ailenin çocuğu olduğu bilinen İbn Ferec’in öğrenimi hakkında kaynaklarda yeterli bilgi bulunmamaktadır. Kurtuba Emevî halifelerinden II. Hakem el-Müstansır-Billâh’ın (961-976) saray şairliğine kadar yükseldiğine göre iyi bir öğrenim görmüş olmalıdır. Gururuna düşkün, sert ve tartışmacı bir mizaca sahip olduğu kaydedilen İbn Ferec, bir kasidesinde hâmisi II. Hakem’i hicvetmesinden dolayı 356 (967) yılında halifenin emriyle memleketi Ceyyân’da hapsedildi. Affedilme ümidiyle yazdığı kasidelerin hiçbiri halifeye ulaşmadı. II. Hakem’in vefatından sonra yerine geçen oğlu II. Hişâm el-Müeyyed-Billâh, İbn Ferec’in serbest bırakılması için bir ferman çıkardı. Şair bu haber kendisine ulaştırıldığında heyecana kapılarak hapishanede vefat etti.

Eserleri. Şairliği yanında iyi bir lugat âlimi olan İbn Ferec’in kaynaklarda adı geçen eserleri şunlardır:

1. Kitâbü’l-Ḥadâʾiḳ. Müellif, İbn Dâvûd ez-Zâhirî’nin (ö. 297/910), içinde 250’den fazla şairin şiirlerinden örneklerin yer aldığı bir aşk şiirleri antolojisi olan Kitâbü’z-Zühre’sine nazîre olarak kaleme aldığı bu eserde Endülüs şairlerinin Doğu şairlerine üstünlüğünü ispat etmeyi amaçlamıştır. İbn Dâvûd Kitâbü’z-Zühre’sini 100 bölüme ayırmış ve her bölümde değişik şairlerden seçtiği 100 beyit zikretmiştir. İbn Ferec ise II. Hakem adına kaleme aldığı eserini 200 bölüme ayırmış ve her bölümde sadece Endülüslü şairlerden seçtiği 200 beyit kaydetmiştir. Endülüslü dil ve edebiyat âlimi İbn Hazm, İbn Ferec’in bu kitabından övgüyle söz ederek sahasının en önemli eseri olduğunu ifade etmiştir (er-Resâʾil, II, 183). Daha sonra yazılan bu tür eserlerde, edebiyat ve biyografi kitaplarında Kitâbü’l-Ḥadâʾiḳ’tan bol nakiller yapılmıştır (örnek olarak bk. İbnü’l-Ebbâr, s. 39, 41, 118, 125, 126, 130, 199, 205, 210, 218).

2. Târîḫu’l-Müntezîn (ve)’l-ḳāʾimîn bi’l-Endelüs ve aḫbârihim. Müellif, Endülüs’teki ayaklanmaları anlattığı bu eseri hapiste iken kaleme almıştır.

İbn Ferec hapishanede bazı manzum ve mensur risâleler de kaleme almış, kendisinden istifade etmek üzere gelen talebelere dil ve edebiyat dersleri vermiştir. Kaynaklarda, çoğunu hapiste iken yazdığı çok sayıda şiiri bulunduğu kaydediliyorsa da bunlar bir divanda toplanmamıştır. Şiir mecmualarında, edebiyat ve biyografi kitaplarında şiirlerinden bazı parçalar yer almaktadır. Bunlar genellikle bahçeçiçek, meyve, kuş tasvirlerine ve aşka dair şiirlerdir (şiirleri için bk. İbnü’l-Kettânî, s. 37, 38, 46, 58, 86, 88, 140, 159, 163, 252, 258; Makkarî, III, 196, 265, 266, 437; IV, 46; Ömer Ferruh, IV, 283-284).

İbn Ferec’in, kendisi gibi şair olan Ebû Osman Saîd ve Ebû Muhammed Abdullah adlarında iki kardeşi olduğu, Kitâbü’l-Ḥadâʾiḳ’ta bunlara ait birçok şiirin yer aldığı zikredilmektedir (Seâlibî, II, 14-15; Humeydî, s. 211-212, 236-237).


BİBLİYOGRAFYA

İbnü’l-Kettânî, et-Teşbîhât min eşʿâri ehli’l-Endelüs (nşr. İhsan Abbas), Beyrut 1401/1981, s. 283-284; ayrıca şiirleri için bk. s. 37, 38, 46, 58, 86, 88, 140, 159, 163, 252, 258.

, II, 14-15, 18-19.

İbn Hazm, er-Resâʾil (nşr. İhsan Abbas), Beyrut 1981, II, 183.

Humeydî, Ceẕvetü’l-muḳtebis (nşr. Muhammed b. Tâvît et-Tancî), Kahire 1953, s. 97-98, 211-212, 236-237.

Feth b. Hâkān el-Kaysî, Maṭmaḥu’l-enfüs ve mesraḥu’t-teʾennüs fî müleḥi ehli’l-Endelüs, İstanbul 1302, s. 79-80.

, I, 13, 795, 914; II, 142.

, I, 11.

, s. 140-142.

, IV, 236-238.

İbn Dihye el-Kelbî, el-Muṭrib (nşr. İbrâhim el-Ebyârî v.dğr.), Kahire 1954, s. 4.

İbnü’l-Ebbâr, el-Ḥulletü’s-siyerâʾ (nşr. Hüseyin Mûnis), Kahire 1985, s. 39, 41, 118, 125, 126, 130, 199, 205, 210, 218, 250.

, II, 5.

a.mlf., Râyâtü’l-müberrizîn ve ġāyâtü’l-mümeyyizîn (nşr. M. Rıdvân ed-Dâye), Dımaşk 1987, s. 184.

, XVII, 34-35.

, VIII, 77-78.

, I, 604; II, 501; III, 173, 196, 265, 266, 437; IV, 46; a.e.: The History of The Mohammedan Dynasties in Spain: Extracted from the Nafhu-t-tíb (trc. Pascual de Gayangos), London 1840, I, 185.

, II, 143.

, II, 688-689.

Abdülvehhâb b. Mansûr, Aʿlâmü’l-Maġribi’l-ʿArabî, Rabat 1399/1979, II, 316-319.

, IV, 282-288.

, I, 209.

Eliás Terés, “Ibn Faray de Jaén y su Kitāb al-Ḥadā’iq”, al-Andalus, XI/1, Madrid 1946, s. 131-157.

Fehim Bayraktareviç, “İbn Dâvûd”, , V/2, s. 721-722.

H. Monés, “Ibn Farad̲j̲ al-D̲j̲ayyānī”, , III, 762-763.

Abbas Hüccet Celâlî, “İbn Ferec”, , IV, 1370.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1999 yılında İstanbul’da basılan 19. cildinde, 491 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER