İBN ZEYLE - TDV İslâm Ansiklopedisi

İBN ZEYLE

ابن زيلة
Müellif:
İBN ZEYLE
Müellif: TAHSİN GÖRGÜN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 25.11.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-zeyle
TAHSİN GÖRGÜN, "İBN ZEYLE", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-zeyle (25.11.2020).
Kopyalama metni

İsfahan’da doğdu ve orada yaşadı. Adı, Ali b. Zeyd el-Beyhakī tarafından Hüseyin b. Tâhir b. Zeyle olarak verilirse de (Târîḫu ḥükemâʾi’l-İslâm, s. 115) el-Kâfî fi’l-mûsiḳī adlı eserinde (s. 17) yukarıdaki gibidir. Hayatı hakkında kaynakların verdiği bilgiler oldukça sınırlıdır. Beyhakī, onun Mecûsî olduğu yolundaki iddianın gerçekle ilgisi bulunmadığını söyler. Öte yandan Ḥay b. Yaḳẓân şerhinde İsmâilî görüşlere muhalefet etmesi kendisinin İsmâilîlik’le bir mezhep ilişkisi olmadığını göstermektedir (Corbin, Sembolik Hikâyeler I, s. 14). Beyhakī, riyâziyyât alanında uzman ve mûsiki alanında maharet sahibi olduğunu ifade etmektedir. Muhtemelen, tabîiyyât ile de yakından ilgilendiği ve İbn Sînâ’nın eş-Şifâʾının “Tabîiyyât” kısmını ihtisar ettiği için “Hakîm” lakabıyla anılmıştır. İbn Zeyle özellikle Ḥay b. Yaḳẓân’a yazdığı, İbrânîce’ye de tercüme edilen Arapça şerhiyle meşhurdur. Onun bu eserinin, Ortaçağ yahudi düşüncesine İbn Sînâ’nın bilhassa Ḥay b. Yaḳẓân üzerinden gerçekleşen tesirinde bir aracı vazifesi görmüş olması muhtemeldir. İbn Sînâ’nın ölümünden on iki yıl sonra İsfahan’da vefat etti (Ali b. Zeyd el-Beyhakī, s. 115). Kaynaklar, İbn Zeyle’nin eğitim ve öğretimle uğraştığına dair herhangi bir bilgi vermezse de çalışmalarının çoğunun İbn Sînâ’nın eserlerinin şerh veya telhisi şeklinde olması, onun öğretimle de uğraştığı ve dolayısıyla hocasının düşüncesinin anlaşılmasında ve yaygınlaşmasında bir katkısının bulunduğu kanaatini uyandırmaktadır.

Eserleri. 1. el-Kâfî fi’l-mûsiḳī. İbn Sînâ’nın eş-Şifâʾ adlı eserinin mûsikiyle ilgili kısmının bir özeti mahiyetinde görünmekle birlikte eser, Kindî ve Fârâbî’nin henüz bulunmayan kitaplarından uzun iktibaslarda bulunması ve bilhassa mûsiki alanında remizler kullanması bakımından İbn Sînâ’nın eserinin basit bir özeti değildir. Bunun yanında müellifin kendi döneminde yaygın olarak kullanılan Arapça ve Farsça mûsiki terimlerini ihtiva ettiği için de İslâm mûsiki tarihinde mühim bir yeri olduğu kabul edilir (el-Kâfî fi’l-mûsiḳī, neşredenin girişi, s. 10-11; Farmer, s. 220). İki kısımdan oluşan eserin birinci kısmında mûsikinin temel unsuru olan ses, ikinci kısımda ise zaman incelenmektedir. el-Kâfî’nin Zekeriyyâ Yûsuf tarafından ilmî neşri yapılmıştır (Kahire 1964).

2. Şerḥu risâleti Ḥay b. Yaḳẓân. İbn Sînâ’nın sembolik eserinin şerhidir. Birçok dile çevrilen ve İbn Sînâ’nın eserinin anlaşılması amacıyla sıkça başvurulan eserin İbn Ezrâ’ya nisbet edilen İbrânîce tercümesi 1886 yılında David Kaufmann tarafından Berlin’de neşredilmiştir (, XVI, 552). Şerhin çeşitli kütüphanelerde yazma nüshaları vardır (Süleymaniye Ktp., Bağdatlı Vehbi Efendi, nr. 2023/42; Ayasofya, nr. 2456).

Müellifin kaynaklarda ayrıca el-İḫtiṣâr min ṭabîʿiyyâti’ş-Şifâʾ ve Kitâb fi’n-nefs adlı eserleri zikredilmekte ve diğer bazı risâlelerinin de bulunduğu kaydedilmektedir.


BİBLİYOGRAFYA

İbn Zeyle, el-Kâfî fi’l-mûsiḳī (nşr. Zekeriyyâ Yûsuf), Kahire 1964, s. 17; ayrıca bk. neşredenin girişi, s. 2-16.

Ali b. Zeyd el-Beyhakī, Târîḫu ḥükemâʾi’l-İslâm (nşr. Memdûh Hasan Muhammed), Kahire 1417/1996, s. 115-116.

, I, 862.

H. G. Farmer, A History of Arabian Music, London 1929, s. 220.

H. Corbin, Avicenna and the Visionary Recital (trc. W. R. Trask), Texas 1980, s. 127-132, 134, 161, 274.

a.mlf., “İbn Sînâ’nın Hayy b. Yakzân Risâlesi’nin Yazılışı ve Orjinalliği”, İslâm Felsefesinde Sembolik Hikayeler I: İbn Sînâ-Sühreverdî-A. Gazzâlî-N. Râzî (trc. Derya Örs v.dğr.), İstanbul 1997, s. 10-22; ayrıca bk. İndeks.

A.-M. Goichon, “Ibn Zaylā”, , III, 974.

Muhammed Ali Ebû Reyyân, “İbn Zeyle”, Mevsûʿatü’l-ḥaḍâreti’l-İslâmiyye, Amman 1993, s. 265-266.

İlhan Kutluer – Hasan Kâtipoğlu, “Hay b. Yakzân”, , XVI, 552.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1999 yılında İstanbul'da basılan 20. cildinde, 466-467 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER