ÎSÂ b. MÜHENNÂ

عيسى بن مهنّا
Müellif:
ÎSÂ b. MÜHENNÂ
Müellif: OSMAN ÇETİN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2000
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 14.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/isa-b-muhenna
OSMAN ÇETİN, "ÎSÂ b. MÜHENNÂ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/isa-b-muhenna (14.12.2019).
Kopyalama metni
Bâdiyetüşşâm’da yaşayan Âl-i Fazl kabilesinin reisidir. Fırat boylarında ve Kuzey Suriye’de güvenliğin sağlanmasında önemli rolü bulunan Îsâ b. Mühennâ, Memlük Sultanı Kutuz’un bölgede hâkimiyet kurmasına yardımcı oldu. Sultan Kutuz tarafından Aynicâlût Savaşı’nda (658/1260) emîrü’l-Arab tayin edildi ve Selemiye kendisine iktâ olarak verildi. Ancak onun ve kabilesinin Memlükler’in safında bilfiil savaşıp savaşmadıkları kesin olarak belli değildir. Şehâbeddin Tekindağ kendisinin bu savaşa katıldığını belirtirken (EI2 [İng.], IV, 87) Reuven Amitai-Preiss tarafsız kalıp savaşın sonucunu beklediğini ileri sürer (Mongols and Mamluks, s. 47). Îsâ b. Mühennâ, Memlükler’in hizmetinde olmakla birlikte zaman zaman Moğollar’la da iyi ilişki kurmaktan çekinmemiş, kabile reislerinin daha sonra da sürdürdüğü bu politika, Memlük sultanlarının Âl-i Fazl emîrlerine karşı güvensizlik duymalarına sebep olmuştur.

I. Baybars Memlük sultanı olunca Îsâ b. Mühennâ Mısır’a giderek kendisine bağlılığını bildirdi. Bundan memnun kalan Baybars, onu Nakıratühaleb’den Humus’a kadar olan bölgeye emîr ve Âl-i Fazl bedevîlerine reis tayin etti. 675’te (1277) Baybars’ın Anadolu seferine katılan Îsâ, Halep nâibi Nûreddin Ali b. Mücellâ ile beraber Moğollar’ın Suriye’ye girmesine engel olmaya çalıştı. Baybars döneminde zaman zaman sultanla ihtilâfa düştüğü de oldu. Aynı durum Sultan el-Melikü’l-Mansûr Kalavun devrinde de devam etti. Suriye’ye hâkim olan ve 679’da (1280) Dımaşk’ta isyan ederek el-Melikü’l-Kâmil lakabıyla kendini sultan ilân eden Sungur el-Eşkar’ın tarafına geçince Memlükler ile olan münasebetleri iyice gerginleşti. Sungur el-Eşkar, Safer 679’da (Haziran 1280) Dımaşk yakınlarında meydana gelen savaşta Sultan Kalavun’un kuvvetlerine yenildiği zaman onunla birlikte Suriye çöllerine kaçtı. Îsâ ve Sungur daha sonra Rahbe’ye yürüdülerse de başarı sağlayamadılar. Bunun üzerine İlhanlı Hükümdarı Abaka Han ile ittifak yaptılar (679/1280). Ancak bu ittifak uzun sürmedi. Sultan Kalavun, 1 Zilhicce 679’da (24 Mart 1281) Suriye seferi için Mısır’dan yola çıktı. Olayların kendi aleyhine geliştiğini gören Îsâ b. Mühennâ, 17 Zilhicce’de (9 Nisan) Akkâ yakınlarındaki Rûha’da sultana itaat arzetti, sultan da onu bağışladı. Moğollar’la yapılan Humus Savaşı’na, bedevî Araplar’ın başında Memlük ordusunun sağ kanat öncü birlikleri kumandanı olarak katılan Îsâ Rebîülevvel 683’te (Mayıs 1284) vefat etti.

Îsâ b. Mühennâ, zalimliğiyle meşhur selefi ve amcazadesi Ali b. Hüzeyfe b. Mâni‘ zamanında yaygınlaşan kargaşaya son vermeyi başarmıştır. Bu başarı onun Memlük sultanları nezdinde itibarını arttırmıştır. Kaynaklarda dindar, cömert, âdil, güzel ahlâk sahibi bir kişi olduğu kaydedilmektedir (Yâfiî, IV, 199; İbnü’l-Furât, VIII, 13).

Îsâ b. Mühennâ’dan sonra iktâları oğulları Fazl ile Mühennâ arasında bölüştürülmüş ve Mühennâ emîr tayin edilmiştir (İbnü’l-Furât, VIII, 8). Aile mensupları daha sonra da çeşitli kollara ayrılarak varlıklarını sürdürmüşler (İbn Fazlullah el-Ömerî, s. 104) ve emîrü’l-Arab unvanını 879 (1474) yılına kadar ellerinde tutmuşlardır.

BİBLİYOGRAFYA
İzzeddin İbn Şeddâd, Târîḫu’l-Meliki’ẓ-Ẓâhir (nşr. Ahmed Hutayt), Beyrut 1403/1983, s. 39, 170, 291, 333-334; a.e.: Baypars Tarihi (trc. M. Şerefeddin Yaltkaya), İstanbul 1941, s. 9, 85, 140, 155; İbn Abdüzzâhir, er-Ravżü’z-zâhir fî sîreti’l-Meliki’ẓ-Ẓâhir (nşr. Abdülazîz el-Huveytır), Riyad 1396/1976, s. 391-392, 396, 426; İbn Fazlullah el-Ömerî, et-Taʿrîf (nşr. Semîr ed-Dürûbî), Kerek 1413/1992, s. 103-104; Yâfiî, Mirʾâtü’l-cenân, IV, 199; İbn Kesîr, el-Bidâye, XIII, 220-221, 290-292, 295; Nâsırüddin İbnü’l-Furât, Târîḫ (nşr. K. Züreyḳ – Neclâ İzzeddin), Beyrut 1939, VIII, 8, 12-13; Kehhâle, Muʿcemü ḳabâʾili’l-ʿArab, Beyrut 1402/1982, III, 922; Reuven Amitai-Preiss, Mongols and Mamluks, Cambridge 1995, s. 47, 62, 65-68, 124-125, 132, 135, 146, 167, 182-183, 185, 190-191, 193, 197; “Îsâ”, İA, V/2, s. 1064-1065; M. C. Şehabeddin Tekindağ, “ʿIsā b. Muhannā”, EI2 (İng.), IV, 87-88.
Bu madde ilk olarak 2000 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 22. cildinde, 482-483 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.