İSMÂİL b. AYYÂŞ

إسماعيل بن عيّاش
Müellif:
İSMÂİL b. AYYÂŞ
Müellif: SALAHATTİN POLAT
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2001
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.08.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ismail-b-ayyas
SALAHATTİN POLAT, "İSMÂİL b. AYYÂŞ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ismail-b-ayyas (15.08.2020).
Kopyalama metni
108’de (726-27) dünyaya geldi. 102 (720), 105 (723) ve 106’da doğduğu da zikredilmiştir. Benî Ans’in mevlâsı olduğu için Ansî nisbesiyle de anılır. Babasından miras kalan 4000 dinarın tamamını hadis öğrenmek için harcadı. Dımaşk’ta Muhammed b. Ziyâd el-Elhânî, Zübeydî, Hicaz’da Medine Kadısı Ebû Tuvâle, Zeyd b. Eslem, Mûsâ b. Ukbe ve Yahyâ b. Saîd el-Ensârî gibi âlimlerden hadis öğrendi. Dımaşklı âlimlerin rivayetlerini en iyi bilen birkaç muhaddisten biri oldu. Hz. Ali hakkında iyi duygular beslemeyen Dımaşklı hemşerilerine onun faziletlerine dair hadisler rivayet ederek bu kanaatlerini değiştirdi. Çok hadis rivayet ettiği için Bağdat’ta Halife Mansûr tarafından Hizânetü’l-kisve’nin başına getirildi (Hatîb, VI, 221). Kendisinden hocaları A‘meş, İbn İshak ve Süfyân es-Sevrî ile Hayve b. Şüreyh, Leys b. Sa‘d, Abdullah b. Mübârek, Yahyâ b. Maîn ve diğerleri rivayette bulundular. Dâvûd b. Amr onun 30.000 rivayeti ezbere bildiğini, bunları bir kitaba bakmadan naklettiğini belirtmiş, Ali b. Medînî ve Ahmed b. Hanbel gibi muhaddisler, Velîd b. Müslim ve İbn Lehîa ile İbn Ayyâş’ın Dımaşklılar tarafından rivayet edilen hadislerde otorite olduklarını ifade etmişlerdir. Buhârî ve Ebû Bişr ed-Dûlâbî de onun hemşerilerinden rivayet ettiği hadisleri sahih, diğer rivayetlerini güvenilmez kabul etmişlerdir. Yahyâ b. Maîn ile Fesevî, İbn Ayyâş’ın sika, Nesâî ise zayıf olduğunu, İbn Hibbân da rivayetlerinde hata ettiğini belirtmiştir. Ebû İshak el-Fezârî onun hadislerinin yazılmamasını tavsiye ederken Ebû Hâtim er-Râzî bu görüşü paylaşan bir başka âlimin bulunmadığını söylemiştir. Zehebî ise İsmâil b. Ayyâş’ın Hicazlılar’la Iraklılar’dan rivayet ettiği hadislerle ihticâc edilemeyeceğini, ancak Dımaşklılar’dan yaptığı rivayetlerin hasen sayılabileceğini, bunları nakzeden daha kuvvetli bir rivayet mevcut olmadığında onların delil olarak kullanılabileceğini kaydetmiştir.

İsmâil b. Ayyâş hakkında farklı kanaatlerin ileri sürülmesinin sebebi, Hicazlı ve Iraklı muhaddislerden hadis yazdığı kitaplarını kaybettikten sonra onlardan yaptığı rivayetlerde yanılmasıdır. Rivayetleri Kütüb-i Sitte’ye dahil dört sünen ile Buhârî’nin Refʿu’l-yedeyn fi’ṣ-ṣalât’ında yer alır. Sünnete bağlı, cömert, vakur bir kimse olduğu belirtilen İsmâil b. Ayyâş 8 Rebîülevvel 181’de (10 Mayıs 797) vefat etti. Onun aynı yıl cemâziyelevvelde (temmuz) veya bir yıl sonra öldüğü de zikredilmiştir.

BİBLİYOGRAFYA
Yahyâ b. Maîn, et-Târîḫ, II, 36; Buhârî, et-Târîḫu’l-kebîr, I, 369-370; Fesevî, el-Maʿrife ve’t-târîḫ, I, 172; Ukaylî, eḍ-Ḍuʿafâʾ, I, 88-90; İbn Ebû Hâtim, el-Cerḥ ve’t-taʿdîl, I, 191-192; İbn Hibbân, el-Mecrûḥîn, I, 124-126; İbn Adî, el-Kâmil, I, 288-296; Hatîb, Târîḫu Baġdâd, VI, 221-228; İbn Manzûr, Muḫtaṣaru Târîḫi Dımaşḳ, III, 42-43; Zehebî, Teẕkiretü’l-ḥuffâẓ, I, 253-255; a.mlf., Aʿlâmü’n-nübelâʾ, VIII, 312-328; a.mlf., el-ʿİber, I, 215-216; İbn Hacer, Tehẕîbü’t-Tehẕîb, I, 321-326.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2001 yılında İstanbul'da basılan 23. cildinde, 85 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER