İSMÂİL b. EBÛ ÜVEYS - TDV İslâm Ansiklopedisi

İSMÂİL b. EBÛ ÜVEYS

إسماعيل بن أبي اويس
İSMÂİL b. EBÛ ÜVEYS
Müellif: İSMAİL HAKKI ÜNAL
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2001
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 03.08.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ismail-b-ebu-uveys
İSMAİL HAKKI ÜNAL, "İSMÂİL b. EBÛ ÜVEYS", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ismail-b-ebu-uveys (03.08.2021).
Kopyalama metni

139’da (756-57) doğdu. Babasının künyesi Ebû Üveys olduğu için İbn Ebû Üveys diye tanındı. Güney Arabistan’da yaşayan Kahtânoğulları’nın Asbah kabilesine mensup olup Medine’de Teym b. Mürre kabilesinin halîfi idi. Babası Abdullah, kardeşi Abdülhamîd, dayısı Mâlik b. Enes, Mâcişûn, Seleme b. Verdân, Abdurrahman b. Ebü’z-Zinâd gibi âlimlerden hadis rivayet etti. Kurrâ-i seb‘adan Nâfi‘ b. Abdurrahman’dan kıraat öğrendi; onun en son vefat eden talebesidir. Buhârî, Müslim, Ebû Dâvûd, Tirmizî, İbn Mâce, Zühlî, Ebû Hayseme Züheyr b. Harb, Kuteybe b. Saîd kendisinden hadis rivayet eden pek çok muhaddis arasında yer alır. Medine’nin önde gelen hadisçilerinden sayılan ve Ahmed b. Hanbel’in belirttiğine göre mihne olayındaki tutumu sebebiyle sıkıntı çekenler içinde yer alan İsmâil b. Ebû Üveys 226’da (841) vefat etti. Receb 227’de (Mayıs 842) öldüğü de zikredilmiştir.

Hıfz ve itkān yönünden tenkit edilmesine rağmen hadisleri Nesâî’nin es-Sünen’i dışında Kütüb-i Sitte’de yer alan İsmâil b. Ebû Üveys’ten Buhârî ve Ahmed b. Hanbel övgüyle söz ederken Ahmed b. Hanbel ayrıca onun hakkında “lâ be’se bih” demiş, Ebû Hâtim er-Râzî “sebt” ve “mahallühü’s-sıdk” olarak nitelendirip bazan yanılıp hata ettiğini göstermek üzere de “mugaffel” terimini kullanmıştır. Fakat Nesâî ve İbn Adî, İsmâil b. Ebû Üveys’i zayıf bir râvi olarak değerlendirmiş, Yahyâ b. Maîn de hem onun hem babasının zayıf olduğunu söylemiştir. Başka değerlendirmelerinde ise Yahyâ b. Maîn kendisi hakkında “sadûk” ve “lâ be’se bih” lafızlarını kullanmıştır. İsmâil b. Ebû Üveys’i zayıf kabul edenler zabt yönünden onun kusuru bulunduğunu, hadisleri güzel okuyamadığını, kitabı dışındaki hadisleri rivayet ederken başarılı olamadığını, rivayetleri karıştırdığını, ihtilâf edilen bazı konularda hadis uydurduğunu ileri sürmüşlerdir. Rivayetlerine güvenilemeyeceğini gösteren bu değerlendirmelere rağmen Buhârî ve Müslim’in kendisinden rivayette bulunması onun rivayetlerine olan güveni arttırmış, Zehebî, “Bu iki hadis otoritesi ondan hadis almasaydı rivayetleri hasen derecesine inerdi” demiştir. İbn Hacer de İsmâil b. Ebû Üveys hakkındaki tenkitler haklı da olsa Ṣaḥîḥ-i Buḫârî ve Ṣaḥîḥ-i Müslim’de ondan yapılan rivayetlerin değerini düşürmeyeceğini, zira bunları güvenilir râvilerin de sahih olarak değerlendirdiğini ifade etmiştir (Tehẕîbü’t-Tehẕîb, I, 312). İbn Hacer ayrıca İsmâil’e yönelik eleştirilerin onun gençlik yıllarıyla ilgili bulunduğunu, sonradan onun bu kusurlarının düzelmiş olabileceğini söylemiştir.


BİBLİYOGRAFYA

, V, 438.

, I, 364.

, s. 51.

, I, 87.

, II, 180-181.

, VIII, 99.

, I, 317-318.

, III, 124-129.

, X, 391-395.

a.mlf., , I, 409-410.

a.mlf., , I, 222-223.

, I, 162.

, I, 310-312.

 
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2001 yılında İstanbul’da basılan 23. cildinde, 95 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER