KALYÛBÎ

القليوبي
Müellif:
KALYÛBÎ
Müellif: CENGİZ KALLEK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2001
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/kalyubi
CENGİZ KALLEK, "KALYÛBÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kalyubi (15.11.2019).
Kopyalama metni
Kahire yakınlarındaki Kalyûb köyündendir. Şemseddin er-Remlî ve Nûreddin el-Halebî’den ders aldı. Çağdaşları arasında Şâfiî fıkhının otoritesi kabul edildi ve “Küçük Şâfiî” diye tanındı. Ezher âlimlerinden olan Kalyûbî’nin talebeleri arasında İbrâhim b. Muhammed el-Birmâvî ve Ahmed b. Muhammed el-Bennâ gibi tanınmış şahsiyetler vardır. 27 Şevval 1069 (18 Temmuz 1659) tarihinde vefat etti.

Eserleri. 1. Ḥâşiyetü’l-Ḳalyûbî ʿalâ Şerḥi’l-Maḥallî ʿale’l-Minhâc. Nevevî’nin Minhâcü’ṭ-ṭâlibîn’ine ait şerhin hâşiyesidir (I-II, Mekke 1305; Umeyre el-Burullusî’nin hâşiyesiyle birlikte, I-IV, Kahire 1306, 1318). 2. Kitâbü’ṣ-Ṣalavât. eṣ-Ṣalavâtü’l-behiyye ʿalâ seyyidinâ Muḥammed ḫayri’l-beriyye ve Risâle fî fażli’ṣ-ṣalât ʿale’n-nebî olarak da anılır (Kahire 1300). 3. Ḥikâyâtün ġarîbe ve ʿacîbe (Nevâdirü’l-Ḳalyûbî). W. Nassau Lees ve Mevlevî Kebîrüddin tarafından Ḥikâyât ve ġarâʾib ve ʿacâʾib ve leṭâʾif ve nevâdir ve fevâʾid ve nefâʾis: The Book of Anecdotes, Marvels, Pleasantries, Rarities and Useful and Precious Extracts adıyla yayımlanan (Calcutta 1272/1856, 1864; Cawnpore 1912) ve R. R. Khawam tarafından Fransızca’ya çevrilen (Le fantastique et le quotidien, Paris 1981) eserin çeşitli baskıları yapılmıştır (Kahire 1274, 1277, 1279, 1282, 1287, 1296, 1297, 1300, 1302, 1304, 1307, 1308, 1311, 1323, 1324, 1328, 1342, 1353). Oskar Rescher de Die Geschichten und Anekdoten aus Qaljûbî’s Nawâdir und Schirwânî’s Nafhat el-Jemen adlı eserinde bu kitaptan aldığı hikâyelerin Almanca serbest bir tercümesini yapmıştır (Stuttgart 1920). 4. et-Teẕkire fi’ṭ-ṭıb (el-Meṣâbîḥu’s-seniyye fî ṭıbbi ḫayri’l-beriyye) (Mehdî b. İbrâhim’in Muḫtaṣaru Kitâbi’r-raḥme fi’ṭ-ṭıb ve’l-ḥikme’si ile birlikte, Kahire 1300, 1302, 1304; Abdülvehhâb eş-Şa‘rânî’nin Muḫtaṣaru Teẕkireti’s-Süveydî’sinin kenarında, Kahire 1302, 1304, 1311; Kahire 1296, 1305). B. R. Sanguinetti, eserin ilk üç bölümünün Arapça metnini ve Fransızca tercümesini yayımlamıştır (“Quelques chapitres de medecine et de thérapeutique arabes”, JA, VI [1865], s. 378-469; a.e., VII [1866], s. 289-328). 5. Tuḫfetü’r-râġıb fî sîreti cemâʿa min (aʿyâni) ehli’l-beyti’l-eṭâʾib (Kahire 1307). Mısır’da kabirleri meşhur olan bazı Ehl-i beyt büyüklerinin biyografisini içeren eser Mehmed Zihni Efendi tarafından Buğyetü’t-tâlib adıyla Türkçe’ye çevrilmiştir (İstanbul 1332).

Kalyûbî’nin yazma halinde günümüze ulaştığı belirlenen diğer eserleri de şunlardır: Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi Ebî Şücâʿ li’bn Ḳāsım el-Ġazzî (Ebû Şücâ‘ el-İsfahânî’nin el-Muḫtaṣar’ına İbn Kāsım el-Gazzî’nin yaptığı şerhin hâşiyesidir); Ḥavâşin ʿalâ Şerḥi’l-Ḫaṭîb (Hatîb eş-Şirbînî’nin el-İḳnâʿ fî ḥalli elfâżi Ebî Şücâʿ adlı eserinin hâşiyesidir); Ḥâşiye ʿalâ Tuḥfeti’ṭ-ṭullâb (Zekeriyyâ el-Ensârî’nin Taḥrîru Tenḳīḥi’l-Lübâb’ına yine kendisinin yaptığı Tuḥfetü’ṭ-ṭullâb isimli şerhin hâşiyesidir); Menâsikü’l-ḥac; el-Aḥkâmü’l-muḫliṣa fî ḥükmi mâʾi’l-ḥimmiṣa; eṭ-Ṭarîḳatü’l-vâżıḥa fî esrâri’l-fâtiḥa; el-Büdûrü’l-münevvere fî maʿrifeti’l-eḥâdîs̱i’l-müştehire; Żabṭu eḥâdîs̱i’l-Câmiʿi’ṣ-ṣaġīr (Evrâḳ laṭîfe) (Süyûtî’nin eserindeki hadislerin tahkikine dair bir çalışmadır); Miʿrâcü’n-nebî (es-Sirâcü’l-vehhâc fî ḳıṣṣati’l-isrâʾ ve’l-miʿrâc, Kitâbü’l-Miʿrâc veya Kitâb fi’l-isrâʾ ve’l-miʿrâc); Taʿlîḳ laṭîf ʿalâ küllin mine’l-isrâʾ ve’l-miʿrâci’l-münîf (Necmeddin Muhammed b. Ahmed el-Gaytî’nin Ḳıṣṣatü’l-miʿrâc adlı eserinin şerhidir); Kitâbü Ḥikâyât (bazı şahsiyetlerin hayat hikâyelerinin anlatıldığı eser Kitâbü’n-Nevâdir’den farklıdır); Risâle fî maʿrifeti esmâʾi’l-bilâd ve ʿurûḍihâ ve eṭvâlihâ ve inḥirâfihâ; el-Hidâye mine’ḍ-ḍalâle fî maʿrifeti’l-vaḳt ve’l-ḳıble min [bi-] ġayri âle; Cedvelü esmâʾi’l-kevâkib ve meṭâliʿihâ ve ebʿâdihâ ve meḳādîrihâ ve derecâtihâ; Risâle fî ʿilmi’l-mîḳāt; Risâle fi’l-evḳāt ve’l-mevâsim ve’t-tevḳīʿât (Kıbtî takvimi esas alınarak düzenlenmiştir); Muḳaddime fi’l-fuṣûli’l-erbaʿa ve evḳāti’ṣ-ṣalavât ve âḫiri’l-leyl ve ciheti’l-ḳıble bi-ġayri âle; Muḳaddime sehle fî ʿilmi’l-vaḳt ve’l-ḳıble; Melâḥim (Rûmî, Kıbtî ve Arabî yılbaşının tesbitine ve mevsimlere ilişkindir); Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi’l-Âcurrûmiyye (el-Fevâkihü’s-seniyye ʿalâ Şerḥi’l-Âcurrûmiyye; İbn Âcurrûm’un eseri üzerine Hâlid b. Abdullah el-Ezherî’nin hazırladığı şerhin hâşiyesidir), Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi’l-Ezheriyye (Hâlid b. Abdullah el-Ezherî’nin el-Muḳaddimetü’l-Ezheriyye’sine yine kendisinin yaptığı şerhin hâşiyesidir); Risâle fî ʿilmi’l-ḥurûf ve şerḥi’l-evfâḳi’s-sebʿa (Risâle fî ʿilmi’l-ḥarf ve’l-vefḳ); Feżâʾilü Mekke ve’l-Medîne ve Beyti’l-maḳdis ve şeyʾ min târîḫihâ; en-Nübẓetü’l-laṭîfe fî beyâni maḳāṣıdi’l-Ḥicâz ve meʿâlimihi’ş-şerîfe; Taʿbîri’l-menâmât; Ḥâşiye ʿalâ Şerḥi Îsâġūcî (Zekeriyyâ el-Ensârî’nin Îsâġūcî şerhinin hâşiyesidir); Kitâbü’l-Mücerrebât (bu eserlerin yazma nüshaları için bibliyografyadaki kataloglara bk.).

BİBLİYOGRAFYA
Muhibbî, Ḫulâṣatü’l-es̱er, I, 175; İbnü’l-Gazzî, Dîvânü’l-İslâm (nşr. Seyyid Kesrevî Hasan), Beyrut 1411/1990, IV, 21-22; L. Leclerc, Histoire de la médecine arabe, Paris 1876, II, 303; Pertsch, Gotha, III, 87-88; Bahâ Ahmed el-Meyhî - Muhammed el-Biblâvî, Fihristü’l-kütübi’l-ʿArabiyyeti’l-maḥfûẓa bi’l-Kütübḫâneti’l-Ḫidîviyye, Kahire 1305-1309, II, 181, 199, 205; III, 223; IV, 46; V, 30, 303, 318, 328-329, 367, 372; VI, 9-10, 40, 126, 210-211; VII/2, s. 519; Ahlwardt, Verzeichnis, V, 178-179; Serkîs, Muʿcem, II, 1525-1526; Philip K. Hitti v.dğr., Descriptive Catalog of the Garrett Collection of Arabic Manuscripts in the Princeton University Library, Princeton 1938, s. 218, 220-221, 249, 431, 637; Brockelmann, GAL, II, 478-479; Suppl., II, 492-493; a.mlf., “al-Ḳalyūbī”, EI2 (İng.), IV, 515; Fihrisü’l-Ḫizâneti’t-Teymûriyye, Kahire 1947, II, 189, 426; Karatay, Arapça Basmalar, s. 92; Muhammed Es‘ad Tales, el-Keşşâf ʿan maḫṭûṭâti ḫazâʾini kütübi’l-evḳāf, Bağdad 1372/1953, s. 217; Fuâd Seyyid, Fihrisü’l-maḫṭûṭât, Kahire 1380/1961, I, 100, 245, 249, 271, 288; III, 64,109, 190; Hânbâbâ, Fihrist-i Kitâbhâ-yi Çâpî-yi ʿArabî, Tahran 1344 hş., s. 967; I. Krachkovsky, Târîḫu’l-edebi’l-coġrâfiyyi’l-ʿArabî (trc. Selâhaddin Osman Hâşim), Kahire 1965, II, 730; A. G. Ellis, Catalogue of Arabic Books in the British Museum, London 1967, I, 150, 732; R. Mach, Catalogue of Arabic Manuscripts (Yahuda Section) in the Garrett Collection Princeton University Library, Princeton 1977, s. 38, 125, 131, 382, 431; D. A. King, Fihrisü’l-maḫṭûṭâti’l-ʿilmiyyeti’l-maḥfûẓa bi-Dâri’l-kütübi’l-Mıṣriyye, Kahire 1981-86, I, 61, 75, 171, 342, 401, 415, 485, 489, 576, 580; II, 285-287; Ahmed Îsâ, Muʿcemü’l-eṭıbbâʾ, Beyrut 1402/1982, s. 101-102; Âyide İbrâhim Nusayr, el-Kütübü’l-ʿArabiyyetü’lletî nüşiret fî Mıṣr beyne ʿâmey 1900-1925, Kahire 1983, s. 279; H. L. Gottschalk v.dğr., Catalogue of the Mingana Collection of Manuscripts, Zug 1985, IV, 74, 76, 181, 293-294; el-Münteḫab mine’l-maḫṭûṭâti’l-ʿArabiyye fi’l-Ḥaleb, Beyrut 1407/1986, s. 392; R. Mach - E. L. Ormsby, Handlist of Arabic Manuscripts, Princeton 1987, s. 358; E. Van Dyck, İktifâʾü’l-ḳanûʿ, Kum 1409, s. 100, 156, 225, 226, 228, 385; Yûsuf Zeydân, Fihrisü maḫṭûṭâti Câmiʿati’l-İskenderiyye, Kahire 1995, II, 287, 342; Cemil Akpınar v.dğr., Osmanlı Astronomi Literatürü Tarihi, İstanbul 1997, I, 297-299; Ekmeleddin İhsanoğlu v.dğr., Osmanlı Matematik Literatürü Tarihi, İstanbul 1999, I, 141-142; O. Rescher, “Verbesserungen und Bemerkungen zur Kalkuttaer Ausgabe von Qaljubı’s nawadir”, ZDMG, LXXIII (1919), s. 213-219.

Cengiz Kallek
Bu madde ilk olarak 2001 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 24. cildinde, 270-271 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.