KĀRİÜLHİDÂYE - TDV İslâm Ansiklopedisi

KĀRİÜLHİDÂYE

قارئ الهداية
KĀRİÜLHİDÂYE
Müellif: HÜSEYİN KAYAPINAR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2001
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.09.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/kariulhidaye
HÜSEYİN KAYAPINAR, "KĀRİÜLHİDÂYE", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kariulhidaye (21.09.2021).
Kopyalama metni

Kahire’de doğdu. Kendisiyle birlikte Alâ es-Seyrâmî’den ders okuduğu Sirâceddin adlı bir arkadaşından ayırt edilmesi için Kāriülhidâye diye anılmıştır. Hanefî fıkhının meşhur metinlerinden el-Hidâye’yi Ekmeleddin el-Bâbertî’den on altı defa okuduğu ve bu konuda hocasından daha yetenekli bir duruma geldiği için bu lakapla anıldığı (Sehâvî, VI, 109), kendisine bu lakabı hocası Seyrâmî’nin verdiği kaydedilir (İbn İyâs, II, 105). Kāriülhidâye ilim hayatına atılmadan önce terzilik yaptı. Ardından Berkūkıyye Medresesi’nde öğrenime başladı. Kur’ân-ı Kerîm’i ezberledikten sonra Arap dili, fıkıh, usul ve tefsir gibi ilimleri tahsil etti. Alâ es-Seyrâmî, Ekmeleddin el-Bâbertî, Bedreddin İbn Hâs Bek, Ömer b. Reslân el-Bulkīnî ve Zeynüddin el-Irâkī belli başlı hocalarındandır. Zamanında Hanefî ulemâsının önde gelenlerinden biri olan Kāriülhidâye, İbn Tolun Camii’nde muîdlik, Berkūkıyye, Nâsıriyye, Şeyhûniyye, el-Eşrefiyye el-Kadîme, ez-Zâhiriyye el-Kadîme ve Akboğaviyye medreselerinde müderrislik yaptı. 827 Saferinde (Ocak 1424) Şeyhûniyye meşihatına tayin edildi. Öğrencileri arasında en tanınmışları İbnü’l-Hümâm, İbn Kutluboğa ve Nâsırüddin İbnü’l-Adîm’dir. Celâleddin Abdurrahman b. Ömer el-Bulkīnî, Kāriülhidâye’nin döneminin Ebû Hanîfe’si olduğunu, Makrîzî de ondan sonra Hanefî fıkhını kendisi kadar bilen bir kimsenin gelmediğini söyler. Kāriülhidâye, seksen yaşını aşmış olarak 22 Rebîülâhir 829’da (3 Mart 1426) Kahire’de vefat etti ve Berkūkıyye’nin sahra tarafında Eşref Barsbay’ın avlusuna defnedildi.

Kāriülhidâye’nin günümüze ulaşan tek eseri Fetâvâ Ḳāriʾi’l-Hidâye’dir (el-Fetâva’s-Sirâciyye). Çeşitli konularda verdiği fetvaları içeren eser öğrencisi İbnü’l-Hümâm tarafından derlenmiştir. Fetvalar fıkıh sistematiğine göre sıralanmakla birlikte fıkhın bütün konularını değil bazı meselelerini kapsamaktadır. Sayfaların ebadına göre yirmi ile elli varak arasında bir hacme sahip olan ve İstanbul’daki kütüphanelerde çok sayıda nüshası bulunan eser (Süleymaniye Ktp., Esad Efendi, nr. 1064, Şehid Ali Paşa, nr. 936, 947, 948, Ayasofya, nr. 1423, Lâleli, nr. 1269, Cârullah Efendi, nr. 2095; Köprülü Ktp., nr. 652) Muhammed er-Rahîl Garâyibe ve Muhammed Ali ez-Zagūl tarafından yayımlanmıştır (Amman 1999). Kâtib Çelebi’nin bu eseri Sirâceddin Ömer b. İshak el-Gaznevî’ye (ö. 773/1372) nisbet etmesi (, II, 1227) doğru değildir. Kāriülhidâye’nin ayrıca Sindî’nin Lübâbü’l-menâsik adlı eserine bir şerh ve el-Hidâye’ye bir ta‘lik yazdığı belirtilmektedir.


BİBLİYOGRAFYA

, XI, 730.

, VIII, 115-116.

İbn Tağrîberdî, ed-Delîlü’ş-Şâfî (nşr. Fehîm M. Şeltût), Kahire 1399/1979, I, 501-502.

İbn Kutluboğa, Tâcü’t-terâcim fî men ṣannefe mine’l-Ḥanefiyye (nşr. İbrâhim Sâlih), Beyrut 1412/1992, s. 330.

, VI, 109-110.

, II, 105.

İbnü’ş-Şemmâ‘ el-Halebî, el-Ḳabesü’l-ḥâvî li-ġureri Ḍavʾi’s-Seḫâvî (nşr. Hasan İsmâil Merve – Haldûn Hasan Merve), Beyrut 1998, II, 19-21.

, II, 1227, 2034.

, VII, 191.

, s. 180.

, II, 98; Suppl., II, 91.

Ahmet Özel, Hanefi Fıkıh Âlimleri, Ankara 1990, s. 92-93.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2001 yılında İstanbul’da basılan 24. cildinde, 495 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER