KURÇİ

قورچي
KURÇİ
Müellif: ABDÜLKADİR ÖZCAN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2002
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/kurci
ABDÜLKADİR ÖZCAN, "KURÇİ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/kurci (15.12.2019).
Kopyalama metni
Sözlükte “silâh” mânasına gelen kur veya korun sonuna Türkçe “ci” ekinin getirilmesiyle oluşmuş bir kelimedir. “Silâhlı asker, silâhşor, cebeci, ases, asker, bekçi, muhafız, zırhlı veya atlı asker” anlamlarında İlhanlılar’da, daha sonra Karakoyunlu ve Akkoyunlular’da hassa askerleri için kullanılmıştır.

Osmanlı döneminde “korucu” şeklinde başta Yeniçeri Ocağı’nda olmak üzere çeşitli askerî müesseselerde görevli kimseler için kullanılan bu tabir Safevîler devrinde Farsça’ya geçmiş ve ülkenin ileri gelen kimselerinin çocuklarından teşkil edilen atlı muhafız alayı için kullanılmıştır (Hammer, VII, 73-74). Özellikle Türkmen kabilelerinin atlı askerleri, muhafız birlikleri bu tabirle anılmıştır. Safevî kaynaklarında “kurçî-i şemşîr”, “kurçî-i tîr ü kemân” gibi tabirlere rastlanır. Ayrıca hassa muhafız birlikleri için “kurciyân-ı hâssa-i şâhî, kurciyân-ı izâm-ı şâhî” gibi nitelemeler de kaynaklarda yer alır. Kurçilerin âmirine kurçibaşı denirdi. Bu tabir Safevî kroniklerinde 911 (1505) yılından itibaren geçmeye başlar ve emîrü’l-ümerâlığa bağlı bir makam olarak zikredilir. Daha sonra I. Tahmasb döneminde emîrü’l-ümerânın (beylerbeyi) yerini almıştır. Kurçibaşının emrinde sarık, kılıç, hançer, yay, mızrak, okluk, kalkan, zırh, ayakkabı, kadeh, üzengi, gem ve kuşçu kurçisi olmak üzere on üç kurçi vardı (İA, X, 57).

Bâbürlüler’de muhafız, cephane kumandanı, silâhdar karşılığı kullanılan ve askerî bir rütbe olan “kur beyi” unvanı vardı. Ayrıca kur kelimesiyle türetilen, “silâh deposu veya imalâthanesi” anlamında kurhâne, “bekçi” anlamında kurbaşı terimlerine de rastlanmaktadır.

BİBLİYOGRAFYA
 Anonim Tevârîh-i Âl-i Osman (nşr. F. Giese, haz. Nihat Azamat), İstanbul 1992, s. 133; Bâbür, Vekāyi‘ (Arat), II, 167, 173, 174-175, 625; Selânikî, Târih (İpşirli), I, 59, 132, 134, 175, 176, 365; Hammer (Atâ Bey), VII, 73-74; Uzunçarşılı, Medhal, s. 183, 188, 189, 225, 258, 264, 285; a.mlf., Kapukulu Ocakları, I, 379-381; a.mlf., Saray Teşkilâtı, s. 498-500; CHIr., VI, 358; R. Rahmeti Arat, “Kurçı”, İA, VI, 1014; Tahsin Yazıcı, “Safevîler”, a.e., X, 57; R. M. Savory, “Ḳūrčī”, EI2 (Fr.), V, 439-440.
Bu madde ilk olarak 2002 senesinde Ankara'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 26. cildinde, 441 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.