TABERSÎ

الطبرسي
Müellif:
TABERSÎ
Müellif: MUSTAFA ÖZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2010
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 21.01.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/tabersi
MUSTAFA ÖZ, "TABERSÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/tabersi (21.01.2020).
Kopyalama metni
Büyük ihtimalle Taberistan’da, bazı rivayetlere göre ise Kâşân ve İsfahan arasında bir köy olup Arapça’ya Tabris şeklinde geçen Tefriş’te doğdu. 467 (1075) veya 470’te (1077) dünyaya geldiğini belirten nakiller yanında doksan yaşında öldüğü şeklindeki rivayetler dikkate alınarak 458 (1066) yılında doğduğu kabul edilebilir. Meşhed’de uzun süre kaldığından Meşhedî, ayrıca Radavî diye de bilinir. Sebzevâr’daki ikameti dolayısıyla Sebzevârî olarak da anılmakla birlikte en meşhur nisbesi Tabersî’dir, bu nisbe mutlak olarak kullanıldığında kendisi kastedilir. Ebü’l-Vefâ Abdülcebbâr b. Ali el-Mukrî er-Râzî, Ebû Ali b. Şeyh et-Tûsî, Muvaffakuddin Hüseyin b. Feth el-Vâiz el-Bekrâbâdî, Ebû Tâlib Muhammed b. Hüseyin el-Hüseynî ve Hasan b. Hüseyin b. Bâbeveyh el-Kummî gibi âlimlerin derslerine devam etti. Tahsilinden sonra bir süre Horasan’da hocalık yaptı. Başta oğlu Radıyyüddin olmak üzere Reşîdüddin İbn Şehrâşûb et-Tabersî, Müntecebüddin el-Kummî, Kutbüddin er-Râvendî ve Burhâneddin Muhammed Ali el-Kazvînî gibi öğrenciler yetiştirdi. 523’te (1129) Meşhed’den ayrılarak Sebzevâr’a yerleşti ve eserlerinin çoğunu telif ettiği ömrünün son yirmi beş yılını burada geçirdi (Aʿyânü’ş-Şîʿa, VIII, 400). 548 (1154) yılının kurban bayramı gecesi Sebzevâr’da vefat eden Tabersî’nin naaşı Meşhed’e nakledilerek Katlgâh diye bilinen yerde, diğer bir rivayete göre ise İmam Ali er-Rızâ’nın abdest alıp guslettiği yerde defnedildi.

Eserleri. Tabersî’nin tefsir alanındaki çalışmalarının önem taşıdığı kabul edilmekte, günümüz Şiî dünyasında müfessirliğiyle öne çıkmaktadır. 1. Mecmaʿu’l-beyân* li-ʿulûmi’l-Ḳurʾân (Mecmaʿu’l-beyân fî tefsîri’l-Ḳurʾân). Eser üzerinde muhtelif ihtisar çalışmaları yapılmış ve Farsça’ya tercüme edilmiştir. 1852’den itibaren gerçekleştirilen baskıları dışında Ahmed Ârif ez-Zeyn (Tahran 1322-1324), Muhammed Emîn el-Âmilî (Beyrut 1377/1957), Seyyid Hâşim er-Resûlî el-Mahallâtî (Kahire 1378/1958; Tahran 1379/1339 hş.), Seyyid Fazlullah el-Yezdî et-Tabâtabâî ve Hâşim er-Resûlî (I-X, Beyrut 1406/1986) tarafından neşredilmiştir. 2. el-Kâfî eş-şâfî min kitâbi’l-Keşşâf (et-Tefsîrü’l-vecîz, et-Tefsîrü’ṣ-ṣaġīr). Tabersî, Mecmaʿu’l-beyân’dan sonra Zemahşerî’nin el-Keşşâf’ındaki edebî özellikleri bu çalışmasında bir araya getirmiştir (EI2 [İng.], X, 40). 3. Cevâmiʿu‘l-câmiʿ et-Tefsîrü’l-vasîṭ. Müellifin, oğlu Hasan’ın isteği üzerine yazdığı, tefsirle ilgili çalışmalarının sonuncusu olan bu eser, el-Keşşâf’tan alıp yazdıklarına kendi tefsirinden bazı bölümlerin eklenmesiyle meydana gelmiştir. İlk taşbaskı neşrinden (Tahran 1302, 1321) sonra Ebü’l-Kāsım Gürcî (Gerecî ?) (I-II, Tahran 1347-1359 hş.; Kum 1409/1367 hş.) ve Âyetullah Kādî Tabâtabâî (Tebriz 1383) tarafından yayımlanmıştır. 4. İʿlâmü’l-verâ bi-aʿlâmi’l-hüdâ. İspehbed Alâüddevle Ali b. Şehriyâr b. Kārin adına Hz. Peygamber’in, Fâtıma’nın ve on iki imamın faziletlerine dair Şiî ve Sünnî kaynaklarından derlenen bilgilere dayanılarak kaleme alınan bir eserdir. Çeşitli baskıları bulunan kitabın ilk neşirlerinden biri Necef’te yapılmış (1970), ilmî neşri Ali Ekber el-Gaffârî’nin tashihleri ve dipnotlar ilâvesiyle gerçekleştirilmiş (Beyrut 1399/1979), ayrıca bir komisyon tarafından gözden geçirilerek yayımlanmıştır (Beyrut 1405/1985). 5. el-Âdâbü’d-dîniyye li’l-ḫizâneti’l-Muʿîniyye. Ahlâka dair olan eser, İsmâilî fedâilerince 521 (1127) yılında öldürülen Horasan emîri ve Sultan Sencer’in veziri Muînüddîn-i Kâşî’ye ithaf edilmiş olup henüz neşredilmemiştir (Âgā Büzürg-i Tahrânî, I, 18). 6. el-Müʾtelef mine’l-muḫtelef beyne eʾimmeti’s-selef. Şeyhüttâife Ebû Ca‘fer et-Tûsî’nin Mesâʾilü’l-ḫilâf adlı eserinin şerhidir (nşr. Mehdî er-Recâî, Meşhed 1410). 7. Tâcü’l-mevâlîd. Hz. Peygamber, Fâtıma ve imamlarla ilgili biyografik bir çalışmadır (Kum 1406/1985). 8. Nes̱rü’l-leʾâlî. Hz. Ali’nin sözlerinin alfabetik sıraya göre düzenlenip kaydedildiği küçük bir risâledir (Musa O. A. Abdul, XV/2-3 [1971], s. 101). Tabersî’nin bunların dışında en-Nûrü’l-mübîn, Künûzü’n-necât, et-Temhîd fi’l-uṣûl, Münyetü’z-zâhid, el-Fâʾiḳ, el-ʿUmde, Feżâʾilü’z-Zehrâʾ, Meʿâricü’s-suʾâl, Ṣaḥîfetü’r-Rıżâ ve el-Cevâhir fi’n-naḥv gibi eserleri bulunmaktadır.

BİBLİYOGRAFYA
Beyhakī, Târîḫ (Hüseynî), s. 420-421; Abdülcelîl el-Kazvînî, Kitâbü’n-Naḳż (nşr. Celâleddin el-Hüseynî Urmevî), Tahran 1331hş./1952, s. 304; İbn Şehrâşûb, Meʿâlimü’l-ʿulemâʾ, Necef 1380/1961, s. 135; Mustafa el-Hüseynî et-Tefrîşî, Naḳdü’r-ricâl, Tahran 1318, s. 266; Abdullah Efendi el-İsfahânî, Riyâżü’l-ʿulemâʾ ve ḥiyâżü’l-fużalâʾ (nşr. Ahmed el-Hüseynî), Kum 1401, IV, 340-359; Hür el-Âmilî, Emelü’l-âmil (nşr. Ahmed el-Hüseynî), Necef 1385/1965, II, 216-217; Hânsârî, Ravżâtü’l-cennât, Beyrut 1411/1991, V, 342-349; Abbas el-Kummî, el-Künâ ve’l-elḳāb, Beyrut 1403/1983, II, 444; Aʿyânü’ş-Şîʿa, VIII, 398-401; Âgā Büzürg-i Tahrânî, eẕ-Ẕerîʿa ilâ teṣânîfi’ş-Şîʿa, Beyrut 1403/1983, I, 18; Nüveyhiz, Muʿcemü’l-müfessirîn, s. 420; M. Rızâ el-Hakîmî, Târîḫu’l-ʿulemâʾ ʿabre’l-ʿuṣûri’l-muḫtelife, Beyrut 1403/1983, s. 433-435; Kays Âl-i Kays, el-Îrâniyyûn, III, 279-295; Musa O. A. Abdul, “The Unnoticed Mufassir Shaykh Ṭabarsī”, IQ, XV/2-3 (1971), s. 96-120; Ali Asgar Halebî, “Ṭabersî ve Mecmaʿu’l-beyân”, Neşr-i Dâniş, III/1, Tahran 1361/1983, s. 19-22; E. Kohlberg, “al-Ṭabrisī (Ṭabarsī)”, EI2 (İng.), X, 40-41; Nebîl Ebû Amşe, “eṭ-Ṭabersî, el-Fażl b. Ḥasan”, el-Mevsûʿatü’l-ʿArabiyye, Dımaşk 2005, XII, 507-508.
Bu madde ilk olarak 2010 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 39. cildinde, 324-325 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.