TENÛHÎ, Ali b. Muhassin

علي بن المحسّن التنوخي
Müellif:
TENÛHÎ, Ali b. Muhassin
Müellif: MUSTAFA ÖZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2011
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 18.09.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/tenuhi-ali-b-muhassin
MUSTAFA ÖZ, "TENÛHÎ, Ali b. Muhassin", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/tenuhi-ali-b-muhassin (18.09.2019).
Kopyalama metni
15 Şâban 355 (6 Ağustos 966) tarihinde Basra’da doğdu. Tenûhî es-Sagīr diye de bilinir. Kadı olan babası Ebû Ali Muhassin, İmâmiyye’nin önde gelen fakih ve şairlerinden, Tenûhî el-Kebîr olarak da anılan ve çeşitli yerlerde kadılık yapan dedesi Ali b. Muhammed devrin önde gelen âlimlerindendir. Ali b. Muhassin başta babası olmak üzere Abdullah b. İbrâhim ez-Zeynebî, Ali b. Muhammed b. Saîd er-Rezzâz, Ali b. Muhammed Keysân ve Ebû Abdullah Hüseyin b. Muhammed el-Askerî gibi hocalardan ders aldı. Daha sonra Bağdat’a giderek dönemin en seçkin âlimlerinden Alemülhüdâ Şerîf el-Murtazâ’dan faydalandı, onun yakınları ve dostları arasına girdi. Büyük şair ve edip Ebü’l-Alâ el-Maarrî ile dostluk kurup kendisinden yararlandı ve ondan rivayetlerde bulundu. Tenûhî ailede gelenek halini alan kadılık mesleğine intisap ederek Medâin, Azerbaycan, Beredân ve Karmîsîn gibi yerlerde bu görevi yürüttü. Zehebî, Mu‘tezilî ve Şiî temayüllü olmasından dolayı Tenûhî’yi eleştiren Ebü’l-Fazl İbn Hayrûn ve Şücâ‘ ez-Zühelî’nin rivayetlerini naklettikten sonra Büveyhîler döneminde yaşayıp devlet hizmetinde bulunan bir kimsenin bunlardan kolay kolay kurtulamayacağını belirterek Tenûhî’yi savunur (Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XVII, 650). Hatîb el-Bağdâdî de onu şehâdeti makbul ve hadis konusunda güvenilir bir kimse diye nitelendirir (Târîḫu Baġdâd, XII, 77-79). Tenûhî 2 Muharrem 447 gecesi (3 Nisan 1055) Bağdat’ta vefat etti. Cenazesinde bulunduğunu belirten Hatîb el-Bağdâdî, Derbüttel semtindeki evinde defnedildiğini söyler. Resmî görevleri yanında eser telifiyle ve öğretimle meşgul olan Tenûhî’nin özellikle Bağdat’ta olduğu dönemde çok sayıda öğrenci yetiştirdiği ve bunların kendisinden hadis rivayet ettiği bilinmektedir. Öğrencileri arasında oğlu Ebü’l-Hasan Muhammed et-Tenûhî, Hatîb el-Bağdâdî, Şeyhüttâife Ebû Ca‘fer et-Tûsî, Übey en-Nersî, Hasan b. Muhammed el-Bâkarhî, Hüseyin b. Muhammed ez-Zeynebî, Ebû Şücâ‘ Behrâm b. Behrâm ve Ebü’l-Kāsım b. Husayn sayılabilir.

Eserleri. Ahmed b. Hanbel’in Kitâbü’l-Eşribe’sinin râvisi olan Tenûhî’nin iki eseri bilinmektedir. 1. el-Fevâʾidü’l-ʿavâli’l-müʾerreḫa mine’ṣ-ṣıḥâḥ ve’l-ġarâʾib. Kütüb-i Sitte’de yer alan sahih hadislerle tek bir râvisi bulunduğu için garîb olarak değerlendirilmesine rağmen sahih kabul edilen on dokuzu hadis olmak üzere âlî isnadlı yirmi beş rivayetin ele alınıp incelendiği bir eserdir. Kitabın Muhammed b. Ali es-Sûrî tarafından tahriç edilen beşinci cüzünü Ömer Abdüsselâm Tedmürî yayımlamıştır (Trablusşam 1406/1985). 2. Leṭâʾifü’l-aḫbâr ve teẕkiretü üli’l-ebṣâr. İlki Hz. Peygamber’e, diğerleri Arap edip, şair ve ileri gelenlerine ait zarif ve ibret verici yüz haberi içeren bir eserdir (nşr. Ali Hüseyin Bevvâb, Riyad 1413/1993). Tenûhî’nin Hz. Ali ile Hasan ve Hüseyin’i öven şiirlerinin, ayrıca hocası Şerîf el-Murtazâ’nın hayatı ve özellikleriyle ilgili bir telifinin bulunduğu belirtilmektedir.

BİBLİYOGRAFYA
Hatîb, Târîḫu Baġdâd, XII, 77-79, 115; Yâkūt, Muʿcemü’l-üdebâʾ, XIV, 110-124; İbn Hallikân, Vefeyât, IV, 162; Zehebî, Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XVII, 650-651; a.mlf., el-ʿİber, III, 214; Abdullah Efendi el-İsfahânî, Riyâżü’l-ʿulemâʾ ve ḥiyâżü’l-fużalâʾ (nşr. Ahmed el-Hüseynî), Kum 1401, IV,184; Hasan es-Sadr, Teʾsîsü’ş-Şîʿa fî ʿulûmi’l-İslâm, Beyrut 1401/1981, s. 107-108; Aʿyânü’ş-Şîʿa, VIII, 333; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), IV, 323; Şehîdî Sâlihî, “Tenûḫî Ṣaġīr”, DMT, V, 121-122.
Bu madde ilk olarak 2011 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 40. cildinde, 470 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.