ADIVAR, Abdülhak Adnan

ADIVAR, Abdülhak Adnan
Müellif: ORHAN F. KÖPRÜLÜ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1988
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 17.09.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/adivar-abdulhak-adnan
ORHAN F. KÖPRÜLÜ, "ADIVAR, Abdülhak Adnan", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/adivar-abdulhak-adnan (17.09.2019).
Kopyalama metni
Soyu, XVI-XVII. yüzyılın tanınmış mutasavvıflarından Aziz Mahmud Hüdâyî’ye kadar uzanır. Babası Mektûbîzâde Ahmed Bahâî Efendi de dahil, ailenin hemen bütün fertleri ilmiye sınıfındandır. Abdülhak Adnan, babasının Gelibolu sancağı nâibliği sırasında orada doğdu. Liseyi Dersaadet Mekteb-i İdâdîsi’nde, yüksek tahsilini ise Tıbbiye Mülkiyesi’nde tamamladı (1905). Devrin idaresini beğenmeyerek Almanya’ya kaçtı; orada tanınmış profesörlerden Friedrich Kraus’un önce öğrencisi, sonra asistanı oldu.

Meşrutiyet’in ilânından sonra 1909’da Türkiye’ye döndü. Önce Tıp Fakültesi seririyat (klinik) şefliğinde, sonra da müdürlüğünde bulundu. Trablus Harbi’nde Hilâliahmer (Kızılay) Cemiyeti’nin müfettişi olarak savaş alanında vazife yaptı. Geriye dönünce Hilâliahmer’in genel sekreterliğine getirildi. I. Dünya Harbi’nden önce Sıhhiye umum müdürü, sonra yedek binbaşı rütbesiyle Sahra Sıhhiye umum müdür muavinliğinde bulundu. 1917’de Halide Edip ile evlendi. Mütareke’nin ilânını müteakip İstanbul mebusu seçildi; fakat şehrin İtilâf devletlerince işgali üzerine eşi Halide Edip’le birlikte Anadolu’ya geçerek Millî Mücadele’ye fiilen katıldı (1920). Birinci Büyük Millet Meclisi hükümetinde Sıhhiye vekili, daha sonra meclis ikinci reisi oldu. Büyük Zafer’den sonra, Hariciye Vekâleti murahhası olarak İstanbul’a gönderildi. 1924’te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın kurucuları arasında yer aldı. Bazı siyasî sebepler yüzünden, 1925’te eşi ile birlikte Avrupa’ya gitti. Bir müddet İngiltere’de, daha sonra Fransa’da kaldı. 1929’dan 1939’a kadar Paris’te Ecole des Langues Orientales Vivantes’da hocalık yaptı. Orada ilim tarihi araştırmalarına kendini veren Adıvar’ın bu sahadaki ilk eseri La Science chez les Turc Ottomans, Paris’te basıldı (1939). Aynı yıl İstanbul’a döndü ve Maarif Vekâleti tarafından tercümesine karar verilen İslâm Ansiklopedisi yazı heyetinin başkanlığına getirildi (1940). Başlangıçta sadece tercümesi düşünülen bu eser, onun gayretleriyle giderek büyük ölçüde telif bir ansiklopedi haline gelmiştir.

Adıvar bu arada, Paris’te neşredilen Fransızca kitabının genişletilmiş baskısı olan Osmanlı Türklerinde İlim (1940) ile Tarih Boyunca İlim ve Din’i (1944) yayımladı. 1946’da Demokrat Parti İstanbul listesinden bir dönem bağımsız milletvekili seçildi. İlmî ve siyasî faaliyetleri yanında bazı gazetelerde fikrî mahiyette çeşitli makaleler de yayımladı. Bunların bir kısmını Bilgi Cumhuriyeti Haberleri (1945), Dur Düşün (1950), Hakikat Peşinde Emeklemeler (1954) adlarıyla kitap haline getirdi. Faust’a Dair Bir Tahlil Tecrübesi (1939) ile İslâm Ansiklopedisi ve Tarih Dergisi’ndeki makaleleri kayda değer diğer çalışmalarını teşkil eder.

1 Temmuz 1955’te İstanbul’da öldü; mezarı Merkezefendi Kabristanı’ndadır.

BİBLİYOGRAFYA
Halide Edip Adıvar, Doktor Abdülhak Adnan Adıvar, İstanbul 1956; Reşit Rahmeti Arat, “Dr. Adnan Adıvar”, Oriens, VIII/1, Leiden 1955, s. 1-7; Ahmed Ateş, “Doktor Abdülhak Adnan Adıvar”, İstanbul Enstitüsü Dergisi, nr. 1 (1955), s. 87-107; M. Cavid Baysun, “Doktor Adnan Adıvar”, Tarih Dergisi, sy. 11-12, İstanbul 1956, s. 1-10; Orhan F. Köprülü, “Dr. Adnan Adıvar ve İslâm Ansiklopedisi”, TK, VIII/95 (1970), s. 34-38; Fahir İz, “Adıvar”, EI2 Suppl. (İng.), I, 41-42.

Orhan F. Köprülü
Bu madde ilk olarak 1988 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1. cildinde, 375 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.