ASÎLÎ

الأصيلي
Müellif:
ASÎLÎ
Müellif: VECDİ AKYÜZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1991
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 19.02.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/asili
VECDİ AKYÜZ, "ASÎLÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/asili (19.02.2020).
Kopyalama metni
Endülüs şehirlerinden olan Şezûne veya Cezîretülhadrâ asıllıdır. Ailesiyle birlikte Asîle’ye (Fas’ta Tanca yakınlarında bir şehir) yerleşti. Burada büyüyen ve ilk tahsilini yapan Asîlî 342’de (953) Kurtuba’ya gitti. Devrin önde gelen âlimlerinden hadis ve fıkıh okudu. Bu arada Vâdilhicâre’ye (Guadalajara) gidip Vehb b. Meserre’den yedi ay kadar hadis dersi aldı. 962’de tahsil için Endülüs’ten ayrıldı. Kuzey Afrika’da Mâlikî mezhebinin en büyük temsilcisi olan İbn Ebû Zeyd el-Kayrevânî ve diğer bazı âlimlerle görüştü. İbn Ebû Zeyd onun Endülüslü hocalarından rivayet ettiği hadisleri yazarak kendisinden istifade etti. Asîlî daha sonra Mısır’da Hamza el-Kinânî, İbn Hayyeveyh ve daha başka âlimlerden, aslen Bağdatlı olup Mekke’de ikamet etmekte olan Ebû Bekir el-Âcurrî’den ve Bağdat’ta Mâlikî fıkhının önde gelen temsilcisi Ebû Bekir el-Ebherî başta olmak üzere birçok ilim adamından fıkıh ve hadis tahsil etti. Daha sonra kendisinden hadis rivayet edecek olan Dârekutnî ile buluştu ve her ikisi de birbirlerinden hadis dinlediler. Ayrıca Asîlî, Ebû Ahmed el-Cürcânî’den ve Ebû Zeyd el-Mervezî’den Ṣaḥîḥ-i Buḫârî’yi dinledi. Kûfe, Basra ve Vâsıt’a gitti. On üç yıl kadar süren bu doğu seyahati sonunda Endülüs’e döndü. Sarakusta’da (Saragossa) bir süre kadılık yaptıktan sonra bu görevinden ayrılarak Kurtuba’da şûra üyesi oldu. 19 Zilhicce 392’de (29 Ekim 1002) altmış sekiz yaşlarında iken burada vefat etti.

Zamanında Endülüs’te Mâlikî mezhebinin önde gelen temsilcisi ve aynı zamanda Buhârî’nin râvilerinden biri olan Asîlî, Endülüs’e döndükten sonra Ṣaḥîḥ-i Buḫârî’yi, doğu seyahati sırasında Mekke ve Bağdat’ta kendisinden iki defa dinlediği Ebû Zeyd el-Mervezî’nin rivayetiyle okuttu. Özellikle hadis ve hadis tenkidinde kuvvetli bilgi sahibiydi. İmam Mâlik’in görüşlerini çok iyi bilen ve taklide karşı olan Asîlî’nin bazı konularda kendine has görüş ve ictihadları vardır. Endülüs’te Eş‘arîlik, aynı zamanda güçlü bir kelâm âlimi olan Asîlî vasıtasıyla yayılmıştır. Talebeleri arasında en çok tanınanı Mâlikî fakihi Ebû İmrân el-Fâsî’dir. Kaynaklarda adları geçen ve haklarında fazla bilgi bulunmayan eserleri içinde en önemlisinin ed-Delâʾil (el-Âsâr ve’d-delâʾil) alâ ümmehâti’l-mesâʾil adlı kitabı olduğu anlaşılmaktadır. Asîlî’nin İmam Mâlik, Şâfiî ve Ebû Hanîfe arasındaki görüş ayrılıklarına temas ettiği, el-Muvaṭṭaʾın bablarına göre tertip edilen bu mukayeseli fıkıh kitabı, talebesi Ebû Saîd İmrân b. Abdü Rabbih el-Meâfirî tarafından ihtisar edilmiştir. İbnü’t-Tallâ‘ el-Kurtubî, Aḳżiyetü Resûlillâh (Halep 1982) adlı kitabında bu eserden nakiller yapmıştır. Asîlî’nin kaynaklarda adları geçen diğer eserleri ise el-İntisâr ve Nevâdirü hadîs’tir.

BİBLİYOGRAFYA
Tâcü’l-ʿarûs, “asl” md.; İbnü’l-Faradî, Târîḫu ʿulemâʾi’l-Endelüs, Kahire 1966, s. 249; Humeydî, Cezvetü’l-muktebis, Kahire 1966, s. 257-258; Kādî İyâz, Tertîbü’l-medârik (nşr. Ahmed Bükeyr Mahmûd), Beyrut 1387/1967, I, 16, 201; II, 642-648, 729; , s. 450; Yâkūt, Muʿcem, I, 213; Zehebî, Teẕkiretü’l-ḥuffâẓ, III, 1020; a.mlf., Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XVI, 560-561; , I, 433-435; Safedî, el-Vâfî, XVII, 7; Îżâḥu’l-meknûn, I, 477; H. R. İdris, “Deux juristes kairouanais de l’époque zîrîde: İbn Abî Zaid et Al-Qâbisî (Xe-XIe siècle)”, Anneles de l’Institut d’études orientales, XII, Algier 1954, s. 135-136.
Bu madde ilk olarak 1991 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 3. cildinde, 482 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.