BERGSTRÄSSER, Gotthelf - TDV İslâm Ansiklopedisi

BERGSTRÄSSER, Gotthelf

Müellif:
BERGSTRÄSSER, Gotthelf
Müellif: CENGİZ KALLEK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 03.08.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/bergstrasser-gotthelf
CENGİZ KALLEK, "BERGSTRÄSSER, Gotthelf", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bergstrasser-gotthelf (03.08.2021).
Kopyalama metni

5 Nisan 1886’da Oberlosa’da doğdu. Babası ve dedesi Almanya’nın Sachsen eyaletindeki Plauen şehrinin Protestan rahiplerindendi. İlk öğrenimini Plauen’de gördü. Leipzig Üniversitesi’nde meşhur müsteşrik August Fischer’den felsefe, Sâmî diller ve Arapça dersleri aldı. Üniversiteyi bitirdikten (1908) sonra çeşitli liselerde görev yaptı. Daha sonra Leipzig Üniversitesi’nde doktorasını verdi (1910), ardından Sâmî diller ve İslâm ilimleri sahalarında doçentlik unvanı aldı (1912). Çıktığı Ortadoğu gezisinde (1914) Anadolu, Suriye, Filistin ve Mısır’ı ziyaret etti; bu arada Suriye ve Filistin lehçelerini öğrendi. I. Dünya Savaşı sırasında Dârülfünun Edebiyat Fakültesi’nde profesör olarak görev yaptı (1915-1918). Daha sonra Berlin (1919), Königsberg (1919), Breslau (1922), Heidelberg (1923) ve Münih (1926) üniversitelerinde Sâmî diller ve İslâm ilimleri sahalarında dersler okuttu. Kahire Üniversitesi’ne misafir profesör olarak ilk gidişinde (1929-1930 ders yılı) Arap dilinde nahvin gelişimi (et-Teṭavvürü’n-naḥvî li-luġati’l-ʿArabiyye, nşr. Muhammed Hamdî el-Bekrî, Kahire 1929; nşr. Ramazan Abdüttevâb, Kahire 1982, 1994) ve ikinci gidişinde ise (1931-1932 ders yılı) metin tenkidi ve neşri üzerine konferanslar verdi (Uṣûlü naḳdi’n-nuṣûṣ ve neşri’l-kütüb, nşr. Muhammed Hamdî el-Bekrî, Kahire 1969, Riyad 1982). Ayrıca Almanya’da yayımlanan, şarkiyatçıların çalışmaları ile ilgili ünlü Orientalistische Literaturzeitung, Beiträge zur semitischen Philologie und Linguistik ve Orient und Antike adlı ilmî dergilerin de editörlüğünü yaptı. Şiddetli bir Nazizm düşmanı olan ve antisemitizme şiddetle karşı çıkan Bergsträsser, çok sevdiği dağcılık sporu için gittiği Alpler’in Berchtesgaden yakınındaki Watzmann tepesinde geçirdiği bir kaza sonucu kırk yedi yaşında öldü (18 Ağustos 1933).

Eserleri. Bergsträsser’in Arapça ve Sâmî diller, Ârâmîce ve lehçeleri, Arap edebiyatı, İslâm ilimleri ve Türk dili üzerine olmak üzere başlıca dört gruba ayrılabilen eserlerinden bazıları şunlardır:

1. Die Negationen im Koran (Leipzig 1911). Kur’an’daki nefiy edatlarıyla ilgili olan eser müellifin doktora tezidir.

2. Die Geschichte des Korantexts. Theodor Nöldeke’nin  Geschichte des Qorāns’ının ilk ve kısmen ikinci bölümünü genişleterek yayına hazırlayıp 1926 ve 1929’da fasikül halinde neşrettiği üçüncü cildidir. Mushaf tarihine dair bu cildin eksik kalan kısımlarının ikmali ve bir bütün halinde genişletilmiş ikinci baskısı Otto Pretzl tarafından gerçekleştirilmiştir (Leipzig 1938).

3. Ḥunain ibn Isḥāq und seine Schule (Leiden 1913). Bu eserde, Huneyn b. İshak’ın Hipokrat ve Galen’in tıpla ilgili eserlerinden yaptığı çeviriler başta olmak üzere Grek kaynaklarından yapılan tercümeler çerçevesinde Grek düşüncesini ele almaktadır.

4. Hebräische Grammatik. Wilhelm Gesenius’un Hebräische Grammatik’i üzerine yapılmış bir çalışma olup sadece iki kısmı yayımlanmıştır (Einleitung, Schrift- und Lautlehre, Leipzig 1918, 1929).

5. Einführung in die semitischen Sprachen (München 1928). Sâmî dillerle ilgili olan bu eser genel bir girişten sonra Sâmî dilleri tek tek ele almaktadır.

6. Hebräische Lesestücke aus dem Alten Testament. İbrânîce bir okuma kitabıdır (1920).

7. Plan eines Apparatus criticus zum Koran (München 1930). Bir Kur’an kritiği olan bu esere Otto Pretzl tarafından Die Fortführung des Apparatus criticus zum Koran adlı bir tekmile yazılmıştır (1934).

Bunlar dışındaki diğer önemli eserleri de şunlardır: Die bisher veröffentlichten arabischen Hippokrates- und Galenübersetzungen (Leiden 1912); Zum arabischen Dialekt von Damaskus (Hannover 1924); Nichtkanonische Koranlesarten im Muḥtasab des ibn Ginnī (München 1933).

Ayrıca bazı kaynak eserleri de Arapça olarak neşretmiştir. İbn Hâleveyh’in Muḫtaṣar fî şevâẕẕi’l-Ḳurʾân’ı (Ibn Ḫālawaih’s Sammlung Nichtkanonischer Koranlesarten, Kahire 1934) ve İbnü’l-Cezerî’nin Ġāyetü’n-Nihâye fî ṭabaḳāti’l-ḳurrâʾ adlı eseri (Das Biographische Lexikon der Koranlehrer, Kahire 1932-1935) bunlardandır. Ancak ölümü üzerine bu ikincisini talebesi Otto Pretzl tamamlamıştır.

Bergsträsser’in çeşitli ilmî dergilerde yayımlanan makalelerinden bazıları şunlardır: “Sprachatlas von Syrien und Palästina” (Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins, Wiesbaden 1915, c. XXXVIII, s. 169-222); “Das Kitāb al-Lāmāt des Aḥmad b. Fāris” (Islamica, Lipsiae [Leipzig] 1924, c. I, s. 77-99); “Zur Phonetik des Türkischen nach gebildeter Konstantinopler Aussprache” (, 1918, c. LXXII, s. 233-262. Türkçe tercümesi Türk Fonetiği adıyla ayrıca basılmıştır, İstanbul 1936); “Türkische Schattenspiele” (, 1925, c. XXVIII, s. 424-431); “Die neue Türkische Stenographie System Benaroja” (Zeitschrift des Deutschen Vereins für Buchwesen und Schrifttum, 1923, c. VI, s. 106-111); “Die Koranlesung des Hasan von Basra” (Islamica, Lipsiae 1926, c. II, s. 11-57); “Koranlesung in Kairo” (, 1932, c. XX, s. 1-42; 1933, c. XXI, s. 110-140); “Verneinungs- und Fragepartikel und Verwandtes im Ḳur’ān” (Leipziger Semitistische Studien, Leipzig 1914, c. V, sy. 4); “Anfänge und Charakter des juristischen Denkens im Islam” (, 1925, c. XIV, s. 76-81); “Zur Methodie der fiqh-Forschung” (Islamica, Lipsiae 1930, c. IV, s. 283-294); “Ḥunain Ibn Isḥāq über die syrischen und arabischen Galen-übersetzungen” (Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes, Leipzig 1925, c. XVII, sy. 2, s. I-XV, 1-101); “Neue Materialien zu Ḥunain ibn Isḥāq’s Galen-Bibliographie” (Abhandlungen für die Kunde des Morgenlandes, Leipzig 1932, c. XIX, sy. 2, s. 7-108); “Die Quellen von Jāqūt’s Iršād” (, 1911, c. LXV, s. 797-811; Zeitschrift für Semitistik und verwandte Gebiete, Leipzig 1924, c. II, s. 184-218); “Zur altesten Geschichte der kufischen Schrift” (Zeitschrift des Deutschen Vereins für Buchwesen und Schrifttum, 1919, c. II, s. 49-66).


BİBLİYOGRAFYA

H. Ritter, “Gotthelf Bergsträßer (1886-1933) zum Gedächtnis” (İbn Hâleveyh, Muḫtaṣar fî şevâẕẕi’l-Ḳurʾân [nşr. G. Bergsträsser] içinde), Kahire 1934, s. 1-3.

, II, 411.

, I, 64, 190, 198, 237, 283, 327, 328, 367, 368, 369.

M. A. Palau, Catalogo de Autores de la Biblioteca (Seccion Europea), Tetuan 1953, s. 19.

, II, 141.

J. Fück, Die Arabischen Studien in Europa, Leipzig 1955, s. 311-312.

J. D. Pearson, Index Islamicus 1906-1955, London 1958, s. 57, 58, 101, 103, 170, 174, 266, 299, 341, 471, 538, 703, 708, 726, 802, 811.

A. S. Fulton – M. Lings, Second Supplementary Catalogue of Arabic Printed Books in the British Museum, London 1959, s. 106, 212-213, 319, 330, 529-530.

R. Y. Ebied, Bibliography of Medieval Arabic and Jewish Medicine and Allied Sciences, London 1971, s. 81.

D. Grimwood – J. D. Hopwood – J. D. Pearson, Arab Islamic Bibliography, Sussex 1977, s. 10, 86, 185.

Seyyed Hossein Nasr, An Annotated Bibliography of Islamic Science, Tahran 1358/1978, II, 51, 55, 56, 70, 100, 208.

K. Schwarz, Der Vordere Orient in den Hochschulschriften Deutschlands, Österreichs und der Schweiz, Berlin 1980, s. 305, 435.

Necîb el-Akīkī, el-Müsteşriḳūn, Kahire 1980, II, 450-451.

Âyide İbrâhim Nusayr, el-Kütübü’l-ʿArabiyyetü’lletî nüşiret fî Mıṣr beyne ʿâmey 1926-1940, Kahire 1980, s. 19, 70, 102.

Mîşâl Cühâ, ed-Dirâsâtü’l-ʿArabiyye ve’l-İslâmiyye fî Ûrûbbâ, Beyrut 1982, s. 200-201.

Afîf Abdurrahman, el-Cühûdü’l-luġaviyye ḫilâle’l-ḳarni’r-râbiʿ ʿaşeri’l-hicrî, Riyad 1403/1983, s. 117, 154, 196, 483, 484, 486, 490, 496.

I. Wolfson, “el-Müsteşriḳ Gotthelf Bergstraesser”, er-Risâle, I/19, Kahire 1352/1933, s. 19-22.

M. Meyerhof, “Gotthelf Bergsträsser”, , XXV (1936), s. 60-62.

H. Gottschalk, “Gotthelf Bergsträsser”, , XXIV (1937), s. 185-191.

, VI, 173.

M. Plessner, “Bergstraesser, Gotthelf”, , IV, 622.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1992 yılında İstanbul’da basılan 5. cildinde, 497-498 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER