Kullanıcılarımızın Dikkatine: 16.01.2019 tarihli bilgilendirme

BULKĪNÎ, Abdurrahman b. Ömer

عبد الرحمن بن عمر البلقيني
BULKĪNÎ, Abdurrahman b. Ömer
Müellif: M. YAŞAR KANDEMİR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1992
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.01.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/bulkini-abdurrahman-b-omer
M. YAŞAR KANDEMİR, "BULKĪNÎ, Abdurrahman b. Ömer", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/bulkini-abdurrahman-b-omer (22.01.2019).
Kopyalama metni
763’te (1362) Kahire’de doğdu. Aslen Askalânlı olduğu için Askalânî, bazan da Kinânî nisbeleriyle, bir kısım kaynaklarda ise İbnü’l-Bulkīnî lakabıyla anılmaktadır. Annesi, tanınmış nahiv âlimi ve Mısır kadısı İbn Akīl’in kızıdır. Babası Şam kadısı olunca dokuz yaşında iken onunla birlikte oraya gitti. Arap dili başta olmak üzere çeşitli ilimleri ve bu arada Kütüb-i Sitte’nin birçoğunu babasından okudu. Diğer âlimlerden de faydalandı. Fakat babası, muhaddislere bazı önemli kitapları okuyup onlardan rivayette bulunma geleneğine pek önem vermediği için âlî senedle rivayet etme imkânını elde edemedi. Kendilerinden hadis dinlememekle beraber Tâceddin es-Sübkî, İbn Kesîr ve Zeynüddin el-Irâkī gibi tanınmış hadis hâfızlarından icâzet aldı. Daha on yedi yaşında iken babasının izniyle fetva vermeye ve ders okutmaya başladı. Babasının ölümünden sonra fetva için kendisine başvuruldu. Ağabeyi Bedreddin Muhammed ölünce ondan boşalan askerî kadılık görevine getirildi. Daha sonra Mısır kadılığına (kādılkudât) tayin edildi (804/1402). Kısa aralıklarla bu görevden alındıysa da vefatına kadar on dokuz yıl süreyle bu makamda kaldı. Babasının ölümünden sonra Berkūkıyye ve İbn Tolun camilerinde onun tefsir derslerini, Haşşâbiyye, Harrûbiyye, Melikiyye gibi medreselerde fıkıh derslerini, ağabeyinin vefatından sonra da Eşrefiyye Dârülhadisi’ndeki hadis derslerini o devam ettirdi. Talebesi İbn Nâsırüddin, el-İʿlâm bimâ vakaʿa fî Müştebehi’z-Zehebî mine’l-evhâm adlı eserini onun tavsiyesi üzerine yazdığını söylemektedir. 11 Şevval 824 (8 Ekim 1421) tarihinde Kahire’de vefat etti ve babasıyla kardeşinin yanına gömüldü.

Bulkīnî’nin çok kuvvetli bir hâfızası ve süratli bir anlayışı vardı. Güzel konuşurdu. Memlük hükümdarları ona büyük değer verirlerdi.

Eserleri. 1. Nehrü’l-hayât. Kur’an tefsirine dair 789’da (1387) yazdığı bu eserin bir nüshası British Museum’da bulunmaktadır (nr. 1553/7). 2. en-Nasîha (Bezlü’n-nasîha) fî defʿi’l-fadîha. Kadıların muhakeme esnasında dikkate alacakları bazı hususlara dair olup bir nüshası Berlin’dedir (bk. Brockelmann, II, 137). 3. Risâle fî beyâni’l-kebâʾir ve’s-sagāʾir. Bazı kaynaklarda Maʿrifetü’l-kebâʾir ve’s-sagāʾir adıyla geçen eserin müellif nüshası Münih’te bulunmaktadır (bk. Brockelmann, GAL Suppl., II, 139). 4. el-İfhâm limâ fi’l-Buhârî mine’l-ibhâm. Vefatından iki yıl önce tamamladığı bu eserin bir nüshası Süleymaniye Kütüphanesi’nde kayıtlıdır (Ayasofya, nr. 679). Bazı kaynaklarda Şerhu’l-Buhârî adıyla zikredilen eseri de budur. 5. Mevâkıʿu’l-ʿulûm min mevâkıʿi’n-nücûm. Süyûtî’nin el-İtkān’da geniş çapta faydalandığını söyleyerek tanıttığı, Kâtib Çelebi’nin de Süyûtî’ye atfen zikrettiği (Keşfü’z-zunûn, II, 1890) bu eser Kur’an ilimlerine dair olup altı bölümden meydana gelmiştir. Birinci bölümde âyetlerin nüzûl yeri ve zamanları; ikinci bölümde Kur’an ilminin rivayet ve senedle ilgili meseleleri; üçüncü bölümde vakf, ibtidâ, imâle gibi Kur’an tilâvetine dair hususlar; dördüncü bölümde mecaz, müşterek, istiâre gibi konular; beşinci bölümde âm, hâs vb. hükümlerle ilgili terimler; altıncı bölümde fasıl, vasıl, îcâz gibi lafızlarla ilgili terimler ele alınmaktadır (Süyûtî, el-İtkān, I, 5).

Bunlardan başka Buhârî’nin bab başlıkları ile ilgili Münâsebâtü ebvâbi terâcimi’l-Buhârî (Ziriklî, III, 320), ayrıca Hasâʾisü’n-nebeviyye adlı iki eseri ve İbnü’l-Hâcib ile Nevevî’nin Şâfiî fıkhına dair bazı eserleri üzerinde tamamlayıcı mahiyette yarım kalmış çalışmaları vardır.

BİBLİYOGRAFYA
Kalkaşendî, Subhu’l-aʿşâ, IX, 180; İbn Hacer, İnbâʾü’l-gumr, VII, 440-441; Muhammed b. Muhammed b. Fehd, Lahzü’l-elhâz bi zeyli Tabakāti’l-huffâz, Dımaşk, ts., s. 282-284; Sehâvî, ed-Davʾü’l-lâmiʿ, IV, 106-114; Süyûtî, Hüsnü’l-muhâdara, I, 438-439; II, 172-175; a.mlf., el-İtkān (Ebü’l-Fazl), I, 4-6; İbn İyâs, Bedâʾiʿu’z-zühûr, II, 73-74; Dâvûdî, Tabakātü’l-müfessirîn, I, 276-277; Keşfü’z-zunûn, I, 444, 554-555, 626, 706, 885; II, 1163, 1856, 1874, 1890; İbnü’l-İmâd, Şezerât, VII, 166-167; Hediyyetü’l-ʿârifîn, I, 529-530; Abdülhay el-Kettânî, Fihrisü’l-fehâris, II, 731-732; Brockelmann, GAL, II, 137; Suppl., II, 139; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), III, 320; H. A. R. Gibb, “al-Bulkīnı”, EI2 (Fr.), I, 1348-1349.
Bu madde ilk olarak 1992 senesinde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 6. cildinde, 409-410 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
Kullanıcılarımızın Dikkatine
Önceki web sitemizin yayımlanmasına son verdiğimiz 1 Ocak 2019 tarihinden bu yana bazı kullanıcılarımızın yeni sitemizdeki İletişim Formu aracılığıyla ilettikleri talep, şikâyet ve öneriler hakkında bilgilendirme mesajıdır.
Duyuruyu okumak için tıklayınız.