CEZERÎ, Muhammed b. İbrâhim - TDV İslâm Ansiklopedisi

CEZERÎ, Muhammed b. İbrâhim

محمد بن إبراهيم الجزري
CEZERÎ, Muhammed b. İbrâhim
Müellif: A. S. BAZMEE ANSARI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 30.10.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/cezeri-muhammed-b-ibrahim
A. S. BAZMEE ANSARI, "CEZERÎ, Muhammed b. İbrâhim", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/cezeri-muhammed-b-ibrahim (30.10.2020).
Kopyalama metni

10 Rebîülevvel 658’de (24 Şubat 1260) Dımaşk’ta doğdu. Dımaşk, Kahire ve İskenderiye’de Fahreddin Ali el-Buhârî, İbrâhim b. Ahmed b. Kâmil el-Vâsıtî, İbnü’l-Mücâvir, Şerefeddin Abdülmü’min b. Halef ed-Dimyâtî, Şerîf Tâceddin el-Irâkī ve Şehâbeddin el-Eberkūhî gibi birçok hocadan ders aldı. 12 Rebîülevvel 739’da (28 Eylül 1338) Dımaşk’ta öldü ve Bâbüssagīr Kabristanı’na defnedildi. Cezerî büyük bir tarihçi, iyi bir hatip, ciddi, dürüst ve dindar bir insandı.

Cezerî’nin günümüze kadar gelen ve tam adı Ḥavâdis̱ü’z-zamân ve enbâʾühû ve vefeyâtü’l-ekâbir ve’l-aʿyân min ebnâʾihî olan eseri Târîḫu’l-Cezerî olarak da bilinir. Umumi bir İslâm tarihi olan eserde olaylar hicretten itibaren kronolojik bir sırayla anlatılmakta ve her yılın sonunda o yıl vefat edenlerin hayatları hakkında bilgi verilmektedir. Vefeyât siyasî olaylardan daha çok yer işgal eder.

Mizzî, Zehebî, Birzâlî ve Yûnînî gibi birçok tarihçi kaynaklarının güvenilirliği ve o dönemde yazılan hiçbir eserde bulunmayan bilgileri ihtiva etmesi sebebiyle Târîḫu’l-Cezerî’den istifade etmiş ve geniş iktibaslarda bulunmuşlardır. Bununla beraber bazı araştırmacılar da Cezerî’nin eserinde yakın dostu Birzâlî’den bizzat duyduğu birçok olaya yer vermesini göz önüne alarak Birzâlî’nin eseri el-Muḳtefâ’yı Ḥavâdis̱ü’z-zamân’ın kaynağı olarak gösterirler. Zehebî diğer tarihçilerin aksine bu eserde gerçeklerin hayal ürünü bazı olaylarla (el-acâib ve’l-garâib) karıştırılmış olduğu kanaatindedir. Cezerî 677 (1278-79) yılından itibaren olayları kendi müşahedelerine dayanarak yazmıştır. Eserin zamanımıza intikal eden kısımlarının yazma nüshaları Köprülü (nr. 1037; fotokopisi Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye’de, Tarih, nr. 995), Rabat (Evkaf, nr. 194), Gotha (nr. 1559, 1560, 1561) kütüphaneleriyle Bibliothèque Nationale’de (nr. 6739; fotokopisi el-Hizânetü’t-Teymûriyye’de, Tarih, nr. 2159) bulunmaktadır. Köprülü Kütüphanesi’ndeki nüsha 726-739 (1326-1339) yılları arasındaki olayları ve Alemüddin el-Birzâlî’nin müellif hakkında yazdığı oldukça geniş bir biyografiyi ihtiva etmektedir. Eserin Zehebî tarafından yapılan seçmeleri ihtiva eden kısmı (el-Muḫtâr min Târîḫi’l-Cezerî) 593-698 (1196-1299) yıllarına ait olup Köprülü Kütüphanesi’ndedir (nr. 1147). Paris Bibliothèque Nationale’deki nüshanın bir kısmı Lübnan’da yayımlanmıştır (Zahle 1342). Bu nüshayı daha sonra Sauvaget La Chronique de Damas d’al-Jazari (années 689-698) adıyla neşretmiştir (Paris 1949). Ulrich Haarmann da Ḥavâdis̱ü’z-zamân’ın Memlük tarihiyle ilgili 686-687 (1287-1288) yıllarına ait olayları ihtiva eden kısmını yayımlamıştır (Quellenstudien zur frühen Mamlukenzeit, Frieburg 1969).


BİBLİYOGRAFYA

Cezerî, Ḥavâdis̱ü’z-zamân, Köprülü Ktp., nr. 1037.

Zehebî, el-Muḫtâr min târîḫi’l-Cezerî, Köprülü Ktp., nr. 1147.

Ebü’l-Mehâsin el-Hüseynî, Ẕeylü Teẕkireti’l-ḥuffâẓ, Haydarâbâd 1376/1956 ⟶ Beyrut, ts. (Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî), s. 22.

a.mlf., et-Tenbîh ve’l-îḳāẓ, Dımaşk 1347, s. 8-9.

, XIV, 186.

, II, 471.

, III, 301.

Muhammed b. Refî‘ es-Sülemî, Târîḫu ʿulemâʾi Baġdâd, Bağdad 1357/1938, s. 212-213.

, II, 45.

Cl. Cahen, La Syrie du Nord à l’époque des Croisades et la Principauté Franque d’Antioche, Paris 1940, s. 80.

a.mlf., “Chroniques des derniers Fatimides”, (1937), s. 8-9.

a.mlf., “Addenda Sur al-Djazarī”, , IV (1974), s. 144-147.

Donald Presgrave Little, An Introduction to Mamlūk Historiography, Wiesbaden 1970, s. 53-57.

Selâhaddin el-Müneccid, Muʿcemü’l-müʾerriḫîne’d-Dımaşḳıyyîn, Beyrut 1398/1978, s. 145-146.

Ramazan Şeşen, Nevâdirü’l-maḫṭûṭâti’l-ʿArabiyye fî mektebâti Türkiyâ, Beyrut 1400/1980, II, 24.

, V, 298.

Abbas el-Azzâvî, “Şemsüddîn İbnü’l-Cezerî ve Târîḫuh”, , XIX/1-2 (1944), s. 524-530.

Ulrich Haarmann, “L’Edition de la Chronique mamelouke Syrienne de Šams ad-Dīn Muhammad al-Ğazarī”, , XXVII (1974), s. 195-203.

Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1993 yılında İstanbul'da basılan 7. cildinde, 506-507 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER