el-CÂMİU’l-KEBÎR

الجامع الكبير
Müellif:
el-CÂMİU’l-KEBÎR
Müellif: YUNUS VEHBİ YAVUZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 06.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/el-camiul-kebir--seybani
YUNUS VEHBİ YAVUZ, "el-CÂMİU’l-KEBÎR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/el-camiul-kebir--seybani (06.12.2019).
Kopyalama metni

el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr’de sadece hocası Ebû Hanîfe’den Ebû Yûsuf vasıtasıyla gelen görüşleri bir araya getiren Şeybânî, el-Câmiʿu’l-kebîr’i bizzat kendisi telif etmiştir. Eseri yazdıktan sonra tekrar gözden geçirmiş, bazı bablar ve meseleler ilâve ederek daha hacimli ve kapsamlı hale getirmiştir. Ebû Hafs el-Kebîr, Ebû Süleyman el-Cûzcânî, Hişâm b. Ubeydullah er-Râzî, İbn Semâa ve diğer bazı talebeleri tarafından rivayet edilen el-Câmiʿu’l-kebîr’de müellif meseleyi ve hükmünü söylemekle yetinir, hükmün dayandığı delillere yer vermez. Eseri şerhedenlerden Cemâleddin el-Hasîrî (ö. 1238), et-Tahrîr adlı şerhinde her konu başlığından sonra o konuda Şeybânî’nin dikkate aldığı ana prensibi zikretmektedir. Eserde delillere yer verilmemesine karşılık Ebû Hanîfe, Ebû Yûsuf ve Şeybânî arasında görüş ayrılığı bulunan konulara işaret edilmiştir. Ayrıca meselelerin özet halinde bile olsa bütün yönleriyle ele alınmadığı, konuyla ilgili sadece bazı meselelere yer verildiği dikkati çekmektedir. Meselâ “Bâbü’s-salât” ile başlayan kitapta bu başlık altında sadece üç meselenin hükmü zikredilmiştir. Eserde genel olarak ibadet konuları çok kısa tutulmuş, buna karşılık muâmelât nisbeten genişçe ele alınmıştır.

el-Câmiʿu’l-kebîr üzerinde şerh ve ihtisar mahiyetinde birçok çalışma yapılmış, ayrıca eser manzum hale de getirilmiştir. Kâtib Çelebi bu kitaba şerh yazan kırktan fazla kişinin adını sayar (Keşfü’z-zunûn, I, 568-570). Yazma nüshaları bugüne ulaşan başlıca şerhlerin müellifleri şunlardır: Ebû Bekir el-Cessâs, Ahmed b. Mansûr el-İsbîcâbî, Şemsüleimme es-Serahsî, Sadrüşşehîd Ömer b. Abdülazîz, Hâherzâde, Rükneddin el-Kirmânî, Alâeddin el-Üsmendî, Ebû Nasr el-Attâbî ve Cemâleddin el-Hasîrî. Ahmed b. Ebü’l-Müeyyed en-Nesefî tarafından manzum hale getirilen el-Câmiʿu’l-kebîr’i Ebû Nasr el-Attâbî ve Muhammed b. Abbâd el-Hılâtî de ihtisar etmişlerdir. Hılâtî’nin meşhur muhtasarına yapılan ve yazmaları bugüne ulaşan önemli şerhler arasında İbn Balabân el-Fârisî, Mes‘ûd b. Muhammed el-Gucduvânî, Ekmeleddin el-Bâbertî ve Sa‘deddin et-Teftâzânî’nin şerhleri zikredilebilir (bu eserlerin yazma nüshaları için bk. Sezgin, I, 423-428). Hılâtî’nin muhtasarının bir kısmı Mevkūfâtî Mehmed Efendi tarafından Türkçe’ye çevrilerek şerhedilmiş olup bir nüshası Kitâbü Tercemei Telhîsi’l-Câmii’l-kebîr adıyla Süleymaniye Kütüphanesi’nde kayıtlıdır (Şehid Ali Paşa, nr. 719).

Haydarâbâd’da neşredilen kitabın (1356) Beyrut’ta ofset baskısı yapılmıştır (1399). Eseri neşre hazırlayan Ebü’l-Vefâ el-Efgānî, İstanbul’da Beyazıt Devlet (Veliyyüddin Efendi), Kahire’de Dârü’l-kütübi’l-Mısriyye ve Tonk’ta Abdürrahim Sâhibzâde kütüphanelerinde bulunan nüshalarla Hasîrî ve Ebû Nasr el-Attâbî’nin şerhlerinden faydalanmış, bu neşirde İstanbul nüshasını esas alarak diğer nüshalardaki farklara işaret etmiştir. İstanbul ve Tonk nüshalarında, başta Ebû Yûsuf’un el-Emâlî’si olmak üzere İmam Muhammed’in el-Asl (el-Mebsûṭ) ve ez-Ziyâdât’ı ile İbn Semâa ve Hişâm b. Ubeydullah’ın Nevâdir’lerinden yapılan ilâvelere de bu baskıda metinden ayrı olarak yer verilmiştir. Bunlar muhtemelen kitabı rivayet edenler tarafından konuyla ilgileri dolayısıyla konulmuş notlardır.


BİBLİYOGRAFYA

Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî, el-Câmiʿu’l-kebîr (nşr. Ebü’l-Vefâ el-Efgānî), Haydarâbâd 1356; ayrıca bk. nâşirin mukaddimesi, s. 3-7.

, I, 567-570.

İbn Âbidîn, Resâʾil, Beyrut, ts. (Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî), I, 18-19.

, I, 178-179;  Suppl., I, 289-290.

M. Ebû Zehre, Ebû Ḥanîfe, Kahire 1369/1947, s. 211-213.

, I, 423-428.

M. Zâhid Kevserî, Bulûġu’l-emânî, Humus 1969, s. 79-80.

Mustafa eş-Şek‘a, el-İmâmü’l-Aʿẓam Ebû Ḥanîfe en-Nuʿmân, Kahire 1403/1983, s. 228-230.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 7. cildinde, 109-110 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.