el-CÂMİU’s-SAGĪR

الجامع الصغير
Müellif:
el-CÂMİU’s-SAGĪR
Müellif: YUNUS VEHBİ YAVUZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1993
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/el-camius-sagir--seybani
YUNUS VEHBİ YAVUZ, "el-CÂMİU’s-SAGĪR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/el-camius-sagir--seybani (15.12.2019).
Kopyalama metni

Hanefî fıkhının ilk yazılı kaynaklarından olup İmam Muhammed’in, hocası Ebû Hanîfe’den Ebû Yûsuf vasıtasıyla kendisine ulaşan görüşleri bir araya getirerek telif ettiği bir eserdir. Kaynaklarda Şeybânî’nin el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr’i Ebû Yûsuf’un isteği üzerine kaleme aldığı belirtilmektedir. Tamamlanmasından sonra eserini Ebû Yûsuf’a okuyan İmam Muhammed onun iltifatına mazhar olmuştur. Bazı kaynaklarda el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr’in İmam Muhammed’le Ebû Yûsuf’un müştereken kaleme aldıkları bir kitap olduğu ileri sürülmekteyse de gerek eserin Ebû Yûsuf’un isteği üzerine yazıldığı ve onun tarafından takdir edildiği rivayeti, gerekse her bölümün başında “Muhammed, Ya‘kūb’dan (Ebû Yûsuf), o da Ebû Hanîfe’den rivayet etmektedir ki” ifadesi, el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr’in tek başına Şeybânî tarafından telif edildiği görüşünü kuvvetlendirmektedir. Eseri İmam Muhammed’den Îsâ b. Ebân ve İbn Semâa rivayet etmişlerdir.

Fürû*a ait olan el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr 1532 fıkhî meseleyi ele almakta ve bunlar hakkındaki hükümleri delillerini belirtmeksizin nakletmektedir. Şeybânî eserini, muhtemelen muhtasar oluşu sebebiyle bölüm ve alt bölümlere ayırmadan kaleme almışsa da daha sonra Ebû Tâhir ed-Debbâs kitabı bablar halinde tertip ve tasnif etmiştir. Hasan b. Ahmed ez-Za‘ferânî tarafından ayrı bir tasnifinin daha yapıldığı bilinmektedir. Debbâs’ın tasnifinin baş tarafında İmam Muhammed’in eseri kırk kitap halinde kaleme aldığı belirtilmekte, ancak onun tasnifi otuz üç kitabı ihtiva etmektedir. Bu farklılığa, birbirine yakın konuları işleyen bazı kitapların Debbâs tarafından birleştirilmesi yol açmış olmalıdır.

Şeybânî’nin daha önce telif etmiş olduğu el-Mebsûṭ’un aksine, bu eserinde Ebû Hanîfe ile Ebû Yûsuf ve kendisinin görüş birliği içinde oldukları meseleleri bir araya getirmek istediği ileri sürülmüşse de (Desûkī, s. 152) 170 kadar meselede ihtilâfların da zikredilmiş olması, bu hedefin her zaman göz önünde bulundurulmadığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte bazı bölümlerde İmam Züfer’in görüşlerinin de belirtilmesi bir tarafa bırakılacak olursa eserin esas olarak Ebû Hanîfe ile iki talebesinin fıkhî görüşlerini ihtiva ettiği görülmektedir.

Ebû Yûsuf’un el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr’i yanından hiç ayırmadığı belirtilmekte, özellikle ilk dönemlerde kadı ve müftü olmak isteyenlerin bu eseri ezberlemeleri gerektiği bilinmektedir. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr küçük hacmine rağmen Hanefî fıkıh literatürü içerisinde önemli bir yer tutmuş, üzerine çok sayıda şerh ve hâşiye yazılmıştır. Leknevî bunlardan otuz üç kadarını zikretmektedir (en-Nâfiʿu’l-kebîr, s. 46-60). Bu şerhlerden, özellikle günümüze ulaşmış bulunan Ebü’l-Usr el-Pezdevî, Şemsüleimme es-Serahsî, Muhammed b. Ahmed el-İsbîcâbî, Ebû Tâhir ed-Debbâs, Sadrüşşehîd Ömer b. Abdülaziz, Ebü’l-Mefâhir Tâceddin el-Kerderî, Ebü’l-Leys es-Semerkandî, Ebû Nasr el-Attâbî, Kādîhan, Cemâleddin el-Hasîrî, Zahîrüddin Ahmed b. İsmâil et-Timurtaşî (yazma nüshaları için bk. , I, 179; Suppl., I, 290-291; Sezgin, I, 429-430) ve Abdülhay el-Leknevî’nin eserleri sayılabilir (şârihlerin geniş bir listesi için bk. Keşfü’z-zunûn, I, 562-564; Leknevî, s. 46-60). Öte yandan el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr Necmeddin en-Nesefî, Mahmûd b. Ebû Bekir el-Ferâhî ve Şam müftüsü Mahmûd Hamza tarafından manzum hale getirilmiştir (yazma nüshaları için bk. Sezgin, I, 430; eseri nazma çevirenlerin geniş bir listesi için ayrıca bk. Keşfü’z-zunûn, I, 564).

el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr Leknev (1291, 1294, 1328), Bulak (1302, Ebû Yûsuf’un Kitâbü’l-Harâc’ının kenarında) ve Beyrut’ta (1406/1986) basılmıştır. Beyrut baskısında Abdülhay el-Leknevî’nin şerhi ve bu şerhin başında mukaddime mahiyetinde onun, Hanefî fakihlerinin tabakaları, önemli metin kitapları, el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr ve şerhleri hakkında bilgi veren en-Nâfiʿu’l-kebîr li-men yutâliʿu’l-Câmiʿa’s-sagīr adlı risâlesi de yer almaktadır. el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr’in bir bölümü I. Dimitroff tarafından Almanca’ya çevrilmiştir (“Asch-Schaibani und sein corpus juris al-ğāmi as-sagīr”, , XI [1908], s. 60-206).


BİBLİYOGRAFYA

Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî, el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr, Beyrut 1406/1986.

, I, 561-564.

, I, 170.

a.mlf., Resâʾil, Beyrut, ts. (Dâru ihyâi’t-türâsi’l-Arabî), I, 16, 18.

Muhammed es-Senûsî, er-Riḥletü’l-Ḥicâziyye (nşr. Ali eş-Şennûfî), Tunus 1396-98/1976-78, III, 226.

, II, 1163.

, I, 179;  Suppl., I, 290-291.

M. Ebû Zehre, Ebû Ḥanîfe, Kahire 1369/1947, s. 212-213.

M. Zâhid Kevserî, Bulûġu’l-emânî, Humus 1969, s. 78-79.

J. Schacht, İslâm Hukukuna Giriş (trc. Mehmet Dağ – Abdülkadir Şener), Ankara 1977, s. 239.

, I, 428-430.

Leknevî, en-Nâfiʿu’l-kebîr (el-Câmiʿu’ṣ-ṣaġīr içinde), Beyrut 1406/1986, s. 32-33, 46-60, 67-69.

Muhammed ed-Desûkī, el-İmâm Muḥammed b. el-Ḥasan eş-Şeybânî ve es̱eruhû fi’l-fıḳhi’l-İslâmî, Devha 1407/1987, s. 151-154.

Ahmet Özel, Hanefi Fıkıh Âlimleri, Ankara 1990, s. 23.

Bu madde ilk olarak 1993 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 7. cildinde, 112 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.