FETÂVÂ-yı REŞÎDİYYE

فتاوى رشيديّة
FETÂVÂ-yı REŞÎDİYYE
Müellif: MUHAMMAD KHALID MASUD
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1995
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/fetava-yi-residiyye
MUHAMMAD KHALID MASUD, "FETÂVÂ-yı REŞÎDİYYE", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/fetava-yi-residiyye (22.10.2019).
Kopyalama metni

Diyûbend Dârülulûmu’na bağlı resmî bir dârüliftâ kurumunun açıldığı 1892 yılından önce Reşîd Ahmed Gengûhî’nin dârülulûm müftüsü sıfatıyla verdiği fetvaları ihtiva etmektedir. Reşîd Ahmed, Nakşibendiyye tarikatı ile yakın münasebeti olan, muhtelif âlimlerin yetiştiği bir sülâleye mensuptur. 1857 Hint ayaklanmasında İngilizler’e karşı olduğu için bir süre hapsedildi. Mevlânâ Muhammed Kāsım Nânevtevî ve Hacı İmdâdullah ile birlikte XIX. yüzyıl Hindistan dinî düşüncesinde önemli yeri olan yenilikçi harekete katkıda bulunmuştur. Diyûbend Dârülulûmu ile Sehârenpûr’da Mezâhirü’l-ulûm Medresesi’nin açılmasında da önemli rol oynamış ve bu iki kurumda müderrislik yapmıştır.

1866’da dârülulûm faaliyete başladıktan kısa bir müddet sonra müslüman halk dinî, siyasî, hukukî ve iktisadî meselelerle ilgili olarak bu kuruma sorular sormaya başladı. Başlangıçta Diyûbend’de görevli birçok müderris sorulara cevap bulmaya çalışırken sonradan bu sorumluluk sadece Gengûhî’ye verildiği için 1880-1905 yıllarında verilen toplam 1173 fetvanın çoğu bizzat Reşîd Ahmed’e aittir. Aynı zamanda kendisinden sonra bu görevi üstlenen Müftü Azîzürrahman ve Mevlânâ Eşref Ali Tehânevî’yi yetiştiren Mevlânâ Reşîd Ahmed, fıkıh alanındaki derin ilmi dolayısıyla çağdaşları tarafından “fakīhü’n-nefs” lakabıyla anılmıştır.

Eserde yer alan fetvalar genellikle çok kısa olup konu üzerinde ayrıntıya girilmediği gibi diğer fıkıh ulemâsının görüşleri de zikredilmemiştir. Öte yandan sadece sorular kaydedilmiş, bunların kimin tarafından ve ne zaman sorulduğu belirtilmemiştir.

Fetâvâ-yı Reşîdiyye, XIX. yüzyılda Diyûbendî ekolünün fıkhî ve kelâmî meselelerdeki tavrını yansıtması bakımından önemli bir kaynaktır. Bu ekolün etki alanını genişletme ve yenilikçi doktrinin propagandasını yapma yönünden de iyi bir hizmet görmüştür. Eser ayrıca müslümanların İngilizler ve Hindular karşısında siyasî, içtimaî kimliklerini ortaya koyan bir rehber konumunda olmuştur.

Dârülulûmun resmî yayını olarak neşredilmemekle birlikte zaman içerisinde konulara ve bölümlere göre tasnif edilerek birçok defa basılan Fetâvâ-yı Reşîdiyye’nin en son baskısı Teʾlîfât-ı Reşîdiyye adlı koleksiyonun içinde gerçekleştirilmiştir (Lahor 1987).


BİBLİYOGRAFYA

Reşîd Ahmed Gengûhî, Teʾlîfât-ı Reşîdiyye, Lahor 1987.

Âşık İlâhî Mîratî, Teẕkiretü’r-Reşîd, Mîrat, ts.

, VIII, 148-152.

Muhammad Khalid Masud, Trends in the Interpretation of Islamic Law as Reflected in the Fatawa Literature of the Deoband School (yüksek lisans tezi, 1969), McGill University - Canada.

B. Daly Metcalf, Islamic Revival in British India: Deoband (1860-1900), Princeton 1982, s. 148-157.

Nesîm Ahmed Ferîdî, “Reşîd Ahmed Gengûhî”, , X, 267-269.

Bu madde ilk olarak 1995 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 12. cildinde, 445 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.