İBN HAMMÂDÛŞ - TDV İslâm Ansiklopedisi

İBN HAMMÂDÛŞ

ابن حمّادوش
Müellif:
İBN HAMMÂDÛŞ
Müellif: ATİLLA ÇETİN
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 23.01.2021
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-hammadus
ATİLLA ÇETİN, "İBN HAMMÂDÛŞ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-hammadus (23.01.2021).
Kopyalama metni
1107’de (1696) Cezayir’de doğdu. Babası debbâğ esnafındandı. Çocukluğu siyasî açıdan oldukça karışık bir dönemde geçti. Tahsilini tamamladıktan sonra bir süre debbâğlık yaptı ve ticaretle uğraştı. Vehrân’ın İspanyollar’ın eline geçtiğine, Cezayir’deki iç kargaşalara, Tıtvân’da Rifli Ahmed Paşa’nın Filâlîler’den Sultan Mevlây Abdullah’a karşı isyanına (1156/1743) şahit oldu. Cezayir Ocağı’nda bazı Osmanlı yöneticilerini tanıdı. Bütün Mağrib ve Cezayir’i gezdi. Mağrib’de Ahmed b. Muhammed el-Verzezî, Muhammed b. Abdüsselâm el-Bennânî, Ahmed es-Serâirî ve Ahmed b. Mübârek es-Sicilmâsî’den, Tunus’ta Muhammed ez-Zeytûne et-Tûnisî’den ilim tahsil etti. 1130’da (1718) hacca gitti. 1156 (1743) yılında tekrar Mağrib’i dolaştı. 1161’de (1748) Mısır’ın Reşîd şehrine, oradan ikinci defa hacca gitti. Medine’de bir süre ikamet ederek eser yazmakla meşgul oldu. Cezayir’e döndükten sonra da eser yazmayı sürdüren İbn Hammâdûş 1195’te (1781) vefat etti.

Eserleri. 1. Lisânü’l-maḳāl fi’n-nebeʾi ʿani’l-ḥaseb ve’n-neseb ve’l-âl (Riḥle). İbn Hammâdûş’un seyahatlerini hâtırat ve günlük şeklinde anlattığı eser müellifin Mağrib’e gittiği 1156’da (1743) başlar. Eserin bu tarihten önceki dönemlere ait kısmı günümüze ulaşmamıştır. Sade bir dille yazılmış olan eser XVIII. yüzyıl Cezayir, Tunus ve Mağrib tarihi açısından önemlidir. Osmanlı yönetimine bağlı paşaların durumu, Danimarka Sulhu (1159/1746), ulemâ, Türkler ve Acemler hakkında mâlûmatla nesep bilgilerinin yanı sıra Cezayir ve Mağrib’deki âdet ve gelenekler hakkında orijinal bilgiler ihtiva eden eser Ebü’l-Kāsım Sa‘dullah tarafından neşredilmiştir (Cezayir 1983). 2. Keşfü’r-rumûz fî beyâni aʿşâb. Alfabetik olarak düzenlenmiş bir tıp sözlüğü olup 987 madde içerir. İbn Hammâdûş’un Medine’de iken yazdığı eser tıbba dair dört ciltlik el-Cevherü’l-meknûn min baḥri’l-ḳānûn’unun son cildidir. Eserin diğer ciltleri günümüze ulaşmamıştır. Eserde ilâçların nitelikleri ve tasnifi, bitki adlarıyla sağlığa yararlı diğer maddeler hakkında bilgi verilmiş, bitkilerin mahallî lehçelerdeki adları da yazılmıştır. Müellif İbn Sînâ, Dâvûd-i Antâkî, İbnü’l-Baytâr el-Antâkî ve eski Yunanlı hekimlerin eserlerinden de faydalanmıştır. Lucien le Clerck’ın Fransızca’ya tercüme ettiği eserin (Kachef er-Romoz, un traité de matière médicale arabe d’Abderrazzaq ed-Djezciry, Paris 1874) metni daha sonra Ahmed b. Murâdî et-Türkî tarafından yayımlanmıştır (Cezayir 1903). G. Colin eser ve müellif üzerine Cezayir Üniversitesi’nde bir doktora tezi hazırlamıştır (A étudie la médecine d’Ibn Hamādūs dans se thèse: Abderrazzāq el-Jezāirī: Un médecin arabe du XIIe siècle del’hégire, Montpeller 1905). 3. Taʿdîlü’l-mizâc bi-sebebi ḳavânîni’l-ʿilâc. Cinsel hastalıkların tedavisine dairdir (Ebü’l-Kāsım Sa‘dullah, Târîḫu’l-Cezâʾiri’s̱-s̱ekāfî, II, 451; ayrıca müellifin yazma halindeki küçük risâleleri için bk. a.g.e., II, 443-444; a.mlf., Ebḥâs̱ ve ârâʾ fî târîḫi’l-Cezâʾir, I, 226-227).

BİBLİYOGRAFYA
Taʿrîfü’l-Cezâʾir, Cezayir 1907, II, 471; Muhammed Dâvûd, Târîḫu Tıṭvân, Tıtvan 1962, III/1, s. 148-152; Ebü’l-Kāsım Sa‘dullah, Târîḫu’l-Cezâʾiri’s̱-s̱eḳāfî, Cezayir 1401/1981, II, 438-451; a.mlf., Ebḥâs̱ ve ârâʾ fî târîḫi’l-Cezâʾir, Beyrut 1990, I, 221-241; a.mlf., “Abdürrezzâḳ b. Ḥammâdûş el-Cezâʾirî ve riḥletühû Lisânü’l-maḳāl”, MMLADm., L (1979), s. 322-344; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), III, 352; Ahmad Chtioui, “Le Lisân al-Maqâl d’Ibn Ḥamâdûš, récit de voyage et autobiographie”, IBLA, XLIX/157 (1986), s. 59-74.
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 1999 yılında İstanbul'da basılan 20. cildinde, 26-27 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER