İBNÜ’l-AVVÂM

ابن العوّام
Müellif:
İBNÜ’l-AVVÂM
Müellif: CEVAT İZGİ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 15.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-avvam
CEVAT İZGİ, "İBNÜ’l-AVVÂM", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-avvam (15.11.2019).
Kopyalama metni
İşbîliye’de (Sevilla) doğdu. Hayatı hakkında bilgi yoktur; VI. (XII.) yüzyılın ikinci yarısında yaşadığı, ziraat yanında tıp ve eczacılık konusunda da uzman olduğu anlaşılmaktadır. Kitâbü’l-Filâḥa, tarım ve hayvancılık üzerine o güne kadar yazılmış en kapsamlı eser olup sadece İslâm dünyasının değil bütün Ortaçağ ilim âleminin en göze çarpıcı çalışması olarak kabul edilmektedir. Bunun sebebi, İbnü’l-Avvâm’ın daha önceki bilgileri çeşitli kaynaklardan derleyerek bir araya getirirken uyguladığı teknik ve metotla herkesin faydalanabileceği sistematik bir eser ortaya koyması, ayrıca verdiği bilgileri kendi gözlemlerinin de katkısıyla kuru bilimsellikten çıkarıp canlılığa kavuşturmasıdır.

Otuz beş bölüm halinde düzenlenen eserin ilk otuz bölümü bitkilerin, beş bölümü ise evcil hayvanların yetiştirilmesine ayrılmıştır. Tarımla ilgili kısımda elli beşi meyve ağacı olmak üzere 585 bitki tanıtılmakta ve aşı yapma tekniği, toprağın yapısal özellikleri, gübreleme usulleri, ağaç ve üzüm kütüklerine ârız olan çeşitli hastalıkların belirti ve görünüşleriyle bunların tedavi yolları gibi konular açıklanmaktadır. Kitabın derlendiği kaynakların başında İbn Vahşiyye’ye nisbet edilen el-Filâḥatü’n-Nabaṭiyye gelir. İbn Haldûn kitabın, İbn Vahşiyye’nin eserinin ilm-i nücûm ve sihirle ilgili kısımları atılarak meydana getirilmiş bir muhtasarı olduğunu söylemekteyse de bu iki eser karşılaştırıldığında söz konusu iddianın doğru olmadığı görülmektedir. Kitabın diğer başlıca kaynakları arasında Ebû Ömer İbn Haccâc el-İşbîlî, Ebü’l-Hayr el-İşbîlî, İbn Bassâl, Arîb b. Sa‘d, Ebû Hanîfe ed-Dîneverî, Câhiz, İbn Ahî Hizâm gibi âlimlerin eserleri bulunmaktadır.

Çeşitli kütüphanelerde birçok yazma nüshası bulunan eserin tamamı ilk önce iki defa Türkçe’ye (998’de [1590], Muhammed b. Mustafa b. Lutfullah, Tercemetü’l-Filâhati’t-tâmme, İÜ Ktp., TY, nr. 1691; Beyazıt Devlet Ktp., Veliyyüddin Efendi, nr. 1065 [1655], 2534; Bursa Müze Ktp., nr. E 32), daha sonra da sırasıyla İspanyolca (Josef Antonio Banqueri, Libro de agricultura su author et doctor excelente Abu Zacaria Iahia Aben Mohamed Ben Ahmed Ebn al-Awwâm, I-II, Madrid 1802 [Arapça metniyle birlikte], 1988), Fransızca (J. J. Clement-Mullet, Le livre de l’agriculture d’Ibn al-Awam, I-III, Paris 1864-1867) ve Urduca’ya (Mevlevî Seyyid Muhammed Hâşim Nedvî, I-II, A‘zam Kadah 1345-1350/1926-1932) çevrilmiştir. İspanyolca tercümenin bir özeti de D. C. Boutelou tarafından yapılmıştır (Libro de agricultura, I-II, Madrid 1878). Ayrıca kitabın üzüm yetiştirmeyle ilgili bölümünü “Risâle fî terbiyeti’l-kerm” Carlo Crispo Moncada Sul taglio della vite di Ibn al-ʿAwwām adıyla yayımlamış (Actes du 8e congrès international des orientalistes, Stockholm 1889, II, 215-257), bir başka bölümünü de Philip Lord Moorish Calendar adıyla İngilizce’ye çevirmiştir (Wantage 1979). Kitâbü’l-Filâḥa, Dâiretü’l-maârifi’l-Osmâniyye tarafından taş baskısı olarak yayımlanmıştır (Haydarâbâd 1927).

BİBLİYOGRAFYA
İbn Haldûn, Mukaddime (trc. Süleyman Uludağ), İstanbul 1983, II, 1173; Serkîs, Muʿcem, I, 194; Adıvar, Osmanlı Türklerinde İlim, s. 85; Brockelmann, GAL, I, 651-652; Suppl., I, 903; Sarton, Introduction, I, 766; M. Ullmann, Die Natur- und Geheimwissenschaften im Islam, Leiden 1972, s. 447-448; Juan Vernet, “Ibn al-Awwām”, DSB, I, 350-351; Carra de Vaux, Les penseurs de l’Islam, Paris 1984, II, 300-306; Ali Abdullah ed-Difâ‘, İshâmü ʿulemâʾi’l-ʿArab ve’l-müslimîn fî ʿilmi’n-nebât, Beyrut 1405/1985, s. 242-252; Abdüllatîf Ubeyd, “el-Medresetü’l-filâḥiyye bi’l-Endelüs fi’l-ḳarneyni’l-ḫâmis ve’s-sâdis li’l-hicre”, İshâmâtü’l-ʿArab fî ʿilmi’l-filâḥa, Küveyt 1408/1988, s. 403-425; Mohd. Abdur Rahman Khan, “Further Elucidation of Technical Matters Discussed in Ibn al-Awwam’s Kitāb al-Filāha”, IC, XXIV (1950), s. 200-217, 285-299; XXVIII (1954), s. 389-395; XXIX (1955), s. 275-282; XXX (1956), s. 51-69; Nihal Erk, “Study of the Veterinary Section in Ibn al-Awwām’s Kitāb al-Filāha”, Veterinarian, XXI/1, Michigan 1960, s. 41-44; Abdülhalîm Muntasır, “İbnü’l-ʿAvvâm”, MMLA, XXIX (1392/1972), s. 50-56; J. Ruska, “İbnü’l-Avvâm”, İA, V/2, s. 845; G. S. Colin, “Filāḥa”, EI2 (İng.), II, 902.
Bu madde ilk olarak 1999 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 20. cildinde, 524 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.