İBNÜ’l-KEREKÎ

ابن الكركي
Müellif:
İBNÜ’l-KEREKÎ
Müellif: KEMAL YILDIZ
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2000
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 22.10.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-kereki
KEMAL YILDIZ, "İBNÜ’l-KEREKÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-kereki (22.10.2019).
Kopyalama metni
Aslen Ürdün’ün doğusundaki Kerek’ten olup 9 Ramazan 835 (10 Mayıs 1432) tarihinde Kahire’de doğdu. Mukrî olan babası Abdurrahman el-Kerekî İbn Tolun Camii’nin imamı idi. Aynı zamanda Atabeg Yeşbeg’in imamlığını yapıyor ve câriyelerine ders veriyordu. Yeşbeg, Çerkez asıllı câriyelerinden birini onunla evlendirdi ve İbrâhim bu hanımdan doğdu (Sehâvî, IV, 124). Alemüddin Sâlih b. Ömer el-Bulkīnî, İbn Hacer el-Askalânî, Alâeddin el-Kalkaşendî, Sa‘deddin İbnü’d-Deyrî, Emînüddin el-Aksarâyî, Takıyyüddin eş-Şümünnî, İbnü’l-Hümâm, Şemseddin es-Sehâvî ve Muhyiddin Kâfiyeci gibi birçok âlimden ders ve icâzet alan İbnü’l-Kerekî, Kur’ân-ı Kerîm’i ve çeşitli ilim dallarına ait temel metinleri ezberledi. Ayrıca Zeynüddin ez-Zerkeşî, İzzeddin Abdüsselâm el-Bağdâdî ve Şehâbeddin İbnü’l-Attâr’dan hadis okudu.

Fıkıh, hadis, tefsir, kıraat, Arap dili ve edebiyatı alanlarında yetişen İbnü’l-Kerekî, Türkçe bilmesi sayesinde Memlük sultanlarına yakın olma imkânı buldu. Kayıtbay’ın emirliği sırasında onunla dostluk kurdu ve özel imamı oldu. Kayıtbay’ın tahta çıkmasından (872/1468) sonra bu yakınlık daha da güçlendi. Birçok medresede müderrislik, hitabet ve meşihatlık görevleri yanında İbn Tolun Camii’nde imamlık görevine getirildi. Büyük maddî imkânlara kavuştu. Dımaşk, Halep, Kudüs ve Haremeyn seferlerinde sultanın yanında bulundu. Mekke medresesinde görev almayı talep ettiği halde sultan onu yanından ayırmak istemediği için bu talebini kabul etmedi. Ancak 886 (1481) yılında bir olay üzerine sultan İbnü’l-Kerekî’nin huzuruna girmesini yasakladı. İbnü’l-Kerekî bundan sonraki hayatını evinde ders okutmak ve fetva vermekle geçirdi. Bu sırada üç defa hacca gitti. 898’de (1493) tekrar imamlık görevine getirildi. Bir yıl sonra da hadis hocası olarak Eşrefiyye Medresesi müderrisliğine tayin edildi. Kayıtbay’ın oğlu Nâsırüddin Muhammed zamanında 903’te (1497) Hanefî başkadılığına getirilen İbnü’l-Kerekî üç yıl sonra azledildi. Sultan Kansu Gavri döneminde kendisine yeniden bu görev teklif edildiyse de kabul etmedi. İbnü’l-Kerekî, 5 Şâban 922 (3 Eylül 1516) tarihinde evinin önündeki havuzdan abdest alırken havuza düştü ve boğularak öldü; Sultan Kayıtbay’ın kabrinin yakınındaki Atabeg Türbesi’ne defnedildi.

Eserleri. İbnü’l-Kerekî’nin kaynaklarda sadece üç eserinin adı geçmektedir. Kısaca el-Feyż veya Fetâvâ olarak da anılan Feyżü’l-mevla’l-kerîm ʿalâ ʿabdihî İbrâhîm, Hanefî fıkhına dair klasik sistematiğe uyularak kaleme alınmış bir fetva kitabıdır. İstanbul kütüphanelerinde çeşitli yazma nüshaları mevcut olup (Süleymaniye Ktp., Cârullah Efendi, nr. 956, Yenicami, nr. 649, 650, 651, Fâtih, nr. 2396, Esad Efendi, nr. 1113, Bağdatlı Vehbi Efendi, nr. 407, 652, Damad İbrâhim Paşa, nr. 712, Hamidiye, nr. 604, Hafîd Efendi, nr. 104, Turhan Vâlide Sultan, nr. 169, Ayasofya, nr. 1574, Beşir Ağa, nr. 323; TSMK, III. Ahmed, nr. 1147) Yale Üniversitesi Kütüphanesi’nde Mecmûʿu’l-mesâʾil adıyla kayıtlı (nr. A-150) eser de bu kitap olmalıdır. Kaynaklarda onun İbn Hişâm en-Nahvî’nin Evḍaḥu’l-mesâlik ilâ Elfiyyeti İbn Mâlik (et-Tavżîḥ) adlı eserine bir hâşiye yazdığı belirtilmekte, Bibliothèque Nationale’de tarihe dair bir çalışmasının bulunduğu haber verilmektedir (De Slane, s. 345). İbnü’l-Kerekî, Celâleddin es-Süyûtî ile çeşitli konularda tartışmış, Süyûtî ona reddiye olarak el-Cevâbü’z-zekî ʿan ḳumâmeti İbni’l-Kerekî, es-Sârimü’l-Hindekî fî ʿunuḳı İbni’l-Kerekî ve Ṭarazü’l-ʿamâme fi’t-tefriḳa beyne’l-maḳāme ve’l-ḳumâme adlı risâleleri kaleme almıştır.

BİBLİYOGRAFYA
Sehâvî, eḍ-Ḍavʾü’l-lâmiʿ, I, 59-64; IV, 124; Temîmî, eṭ-Ṭabaḳātü’s-seniyye, I, 204-205; Abdülkādir el-Ayderûsî, en-Nûrü’s-sâfir, s. 101-103; Gazzî, el-Kevâkibü’s-sâʾire, I, 112; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 155; II, 1304-1305; İbnü’l-İmâd, Şeẕerât, VIII, 102-104; De Slane, Catalogue des manuscrits arabes de la Bibliothèque Nationale, Paris 1883-95, s. 345; Brockelmann, GAL, II, 101; Suppl., II, 95; L. Nemoy, Arabic Manuscripts in the Yale University Library, Copenhagen 1956, s. 101; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, I, 46; Karatay, Arapça Yazmalar, II, 565; Mustafa Muhammed eş-Şek‘a, Celâlüddîn es-Süyûṭî, Kahire 1401/1981, s. 98-101; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), I, 46; Ahmet Özel, Hanefi Fıkıh Âlimleri, Ankara 1990, s. 110; Kahhâr Mukīmî, “İbn Kerekî”, DMBİ, IV, 518.

Kemal Yıldız
Bu madde ilk olarak 2000 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 21. cildinde, 111-112 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.