HAYSEME b. SÜLEYMAN

خيثمة بن سليمان
Müellif:
HAYSEME b. SÜLEYMAN
Müellif: ALİ TOKSARI
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1998
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 25.02.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/hayseme-b-suleyman
ALİ TOKSARI, "HAYSEME b. SÜLEYMAN", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/hayseme-b-suleyman (25.02.2020).
Kopyalama metni
250 (864) yılında Trablusşam’da doğdu. Aslen Kureyş kabilesinden olup dedesinin adının Cendere olduğu söylenmekteyse de Haydere olması daha isabetlidir. Şam bölgesinin meşhur muhaddisleri arasında yer alması sebebiyle Şâmî nisbesi ve “muhaddisü’ş-Şâm” unvanıyla da tanınmaktadır.

Hayseme İslâmî ilimlerle ilgilenen bir aileye mensuptur. Kardeşi Muhammed, oğulları Abdullah ve Süleyman, kız kardeşinin oğlu Abdullah b. Ebû Kâmil hadis okumuş ve okutmuşlardır. Öğrenime küçük yaşta başlayan Hayseme, Trablus’taki muhaddislerden faydalandıktan sonra tahsilini ilerletmek amacıyla Beyrut, Cebele, Hicaz, Irak, Yemen, Askalân, Dımaşk, Humus, Halep, Bağdat, Antakya, Vâsıt, Kûfe, Basra, Medâin, Nîşâbur gibi ilim merkezlerini dolaştı. Yûsuf b. Bahr el-Cebelî’den hadis almak için Cebele’ye giderken esir düştü. Dört ay süren esaretten sonra serbest bırakıldı. Ebû Kılâbe er-Rekāşî, İbn Ebû Hayseme, Abdullah b. Ahmed b. Hanbel gibi âlimlerden hadis öğrendi. Kendisinden de Mutahhar b. Tâhir el-Makdisî, Ebü’l-Hüseyin el-Malatî, Ebû Abdullah İbn Mende, İbn Cümey‘ el-Gassânî, Temmâm er-Râzî, Ebû Nuaym el-İsfahânî gibi âlimler hadis rivayet ettiler.

İlmî seyahatlerini tamamladıktan sonra Hayseme bir müddet Dımaşk’ta, daha sonra Trablus büyük camisinde hadis dersi vermeye başladı. Ebû Abdullah İbn Mende’nin ondan bin cüz yazdığını söylemesi (Zehebî, Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XV, 415) Hayseme’nin rivayetlerinin çokluğu hakkında fikir vermektedir. Güvenilir bir muhaddis olarak tanınan Hayseme’yi bazıları Şiîlik’le itham etmişlerse de sahâbenin faziletleriyle ilgili eserleri bunun doğru olmadığını göstermektedir. Hayseme Zilkade 343’te (Mart 955) Trablusşam’da vefat etti. Bu tarih 333 (944) ve 350 (961) olarak da zikredilmiştir.

Eserleri. 1. el-Münteḫab min Fevâʾidi Ebi’l-Ḥasan. Fevâʾid’den seçilmiş kırk hadisi ihtiva eden bir kısım olup bir nüshası Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye’de bulunmaktadır (Mecmua, nr. 107/7, vr. 187a-193b). 2. Feżâʾilü’ṣ-ṣaḥâbe. el-Âḥâd ve’l-mes̱ânî adıyla da zikredilen eserin (Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1385) günümüze ulaşan kısmı Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye’dedir (Mecmua, nr. 92/8, vr. 103b-110b; nr. 110, vr. 244b-251a). 3. Feżâʾilü Ebî Bekr eṣ-Ṣıddîḳ (Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye, Mecmua, nr. 62/1, vr. 2-7). 4. er-Reḳāʾiḳ ve’l-ḥikâyât. Eserin sadece onuncu cüzü günümüze gelmiş olup iki ayrı nüshası Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye’de (Mecmua, nr. 82/3, vr. 175b-181a) ve Chester Beatty Kütüphanesi’nde (Mecmua, nr. 3495/2, vr. 10-14) bulunmaktadır. 5. Cüzʾ min ḥadîs̱i Ḫays̱eme (Dârü’l-kütübi’z-Zâhiriyye, Mecmua, nr. 41, vr. 179-189; nr. 82, vr. 25a-34b).

Hayseme’nin eserlerini Min Ḥadîs̱i Ḫays̱eme el-Ḳureşî el-Eṭrâblusî adıyla yayımlayan (Beyrut 1400/1980; Riyad 1405) Ömer Abdüsselâm Tedmürî’nin tesbitine göre bu cüzler onun eserlerinin eksik olan bazı kısımlarından ibarettir.

BİBLİYOGRAFYA
Hayseme b. Süleyman, Min Ḥadîs̱i Ḫays̱eme el-Ḳureşî el-Eṭrâblusî (nşr. Ömer Abdüsselâm Tedmürî), Beyrut 1400/1980, neşredenin önsözü, s. 9-54; İbn Asâkir, Târîḫu Dımaşḳ, XVII, 68-72; Zehebî, Aʿlâmü’n-nübelâʾ, XV, 412-416; a.mlf., Teẕkiretü’l-ḥuffâẓ, III, 856-860; Safedî, el-Vâfî, XIII, 442-443; İbn Hacer, Lisânü’l-Mîzân, II, 411-412; İbn Tağrîberdî, en-Nücûmü’z-zâhire, III, 312; İbnü’l-İmâd, Şeẕerât, II, 334, 365; Keşfü’ẓ-ẓunûn, II, 1385; Ziriklî, el-Aʿlâm, II, 374; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, IV, 131; Sezgin, GAS (Ar.), I, 368-369.
Bu madde ilk olarak 1998 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 17. cildinde, 80-81 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.