İBNÜ’l-HÂC en-NÜMEYRÎ

ابن الحاجّ النميري
Müellif:
İBNÜ’l-HÂC en-NÜMEYRÎ
Müellif: MEHMET ÖZDEMİR
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 2000
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 06.12.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-hac-en-numeyri
MEHMET ÖZDEMİR, "İBNÜ’l-HÂC en-NÜMEYRÎ", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-hac-en-numeyri (06.12.2019).
Kopyalama metni
Köklü bir ailenin çocuğu olarak 713’te (1313) Gırnata’da (Granada) doğdu. Ailenin atası Sevvâbe b. Hamza en-Nümeyrî Endülüs’e geçtiğinde Vâdîâş’a (Guadix) yerleşmişti. Dedesi İbrâhim en-Nümeyrî Nasrîler’in hizmetine girdi ve Dîvânü’l-cünd kâtipliğinde bulundu; babası Abdullah en-Nümeyrî de Sebte (Ceuta) ve Gırnata’da bazı önemli görevler üstlendi. İbnü’l-Hâcc’ın Gırnata’daki tahsil hayatı hakkında fazla bir şey bilinmemektedir; ancak genç yaşında edebiyat, hat sanatı ve kitâbet alanlarında temayüz edişi ciddi bir eğitim gördüğünü göstermektedir. 737 (1337) ve 748 (1348) yıllarında iki defa hac maksadıyla Doğu İslâm dünyasına gitti ve kendisi için ilim öğrenme açısından büyük fırsat oluşturan bu seyahatlerinde Dımaşk, Kahire ve İskenderiye gibi ilim merkezlerinde Abdurrahman el-Mizzî, Birzâlî, Zehebî, İmâdüddin el-Kindî, Kadı Vecîhüddin es-Sanhâcî başta olmak üzere birçok Şâfiî ve Mâlikî âlimiyle görüştü; onlardan hadis dinledi ve bazılarından hadis rivayeti için icâzet aldı. Memuriyet hayatında sırasıyla Nasrî, Hafsî, Merînî ve tekrar Nasrî saraylarında kâtip olarak hizmet verdi. Hafsî sarayında çalışırken Mağrib’de meydana gelen siyasî buhran, kendisini görevinden ayrılarak Tilimsân yakınlarındaki Şeyh Ebû Medyen Tekkesi’nde inzivâya çekilmeye sevkettiyse de bu durum fazla sürmedi ve Sultan Ebû İnân’ın ısrarıyla Merînî sarayında yeniden kâtipliğe başladı. Ebû İnân’ın ölümü üzerine (759/1358) yirmi iki yıl aradan sonra döndüğü Gırnata sarayında iyi karşılandı ve Dîvân-ı İnşâ kâtipliğine tayin edildi; bir süre de kadılık yaptı ve ayrıca Nasrî sultanlarını temsilen bazı devletlere elçi olarak gönderildi. 768’de (1367) elçi sıfatıyla Abdülvâdî sarayına gitmekte iken Franklar tarafından esir alındı ve kısa süre sonra yüklü bir fidye karşılığında serbest bırakıldı. İbnü’l-Hâcc’ın vefat tarihi hakkında ihtilâf vardır. Ancak öğrencilerinden İbn Azîm’in 780’de (1378) yirmi yaşlarında iken kendisinden ders aldığı bilinmekte ve buna göre söz konusu tarihte veya daha sonra öldüğü anlaşılmaktadır.

Kaynaklarda İbnü’l-Hâcc’ın edebiyat, tasavvuf, usûlü’d-din, fıkıh, hadis, seyahat gibi çeşitli alanlarda kaleme aldığı birçok eserin adı verilmekte ve içeriğine atıfta bulunulmaktadır. Onun aynı zamanda şairliğiyle de tanındığı bilinmektedir. Bir divanda toplamak yerine çeşitli eserlerine serpiştirdiği anlaşılan şiirlerinden bazılarını Lisânüddin İbnü’l-Hatîb, İbnü’l-Ahmer, Safedî, İbnü’l-Kādî ve Makkarî gibi müellifler günümüze ulaştırmışlardır; bunların büyük bölümü hocaları ve önemli kişiler için yazdığı methiyelerdir. Özellikle İbnü’l-Kādî tarafından yetmiş dokuz beyti nakledilen Hz. Peygamber’in kabri başında söylediği kasidesi diğerleri arasında ayrı bir yere sahiptir. Bazı şiirlerinin zamanla Endülüs’te bestelenerek şarkı haline getirildiği de bildirilmiştir.

Eserleri. 1. Feyżü’l-ʿubâb ve ifâżatü ḳıdâḥi’l-âdâb fi’l-ḥareketi’s-saʿîde ilâ Ḳosantîne ve’z-Zâb. Merînî sarayında kâtip iken Sultan Ebû İnân’ın, Kostantîne civarındaki Benî Süleym Arapları’nın isyanını bastırmak ve hac yollarının güvenliğini sağlamak amacıyla çıktığı seferin gidiş dönüş notlarını ihtiva eder. Müellif kitapta secili bir üslûp kullanmış ve böylece tarihçiden ziyade edip olduğunu göstermiştir. Merînî tarihi ve özellikle Ebû İnân dönemi için önem taşıyan eserin bugüne ulaşan tek nüshası Muhammed b. Şakrûn tarafından yayımlanmıştır (Rabat 1984; Beyrut 1990). 2. Ḳarâʾinü’l-ḳaṣr ve meḥâsinü’l-ʿaṣr. Bilinen tek nüshası British Museum’da (Or., nr. 5670) kayıtlıdır (Brockelmann, GAL Suppl., II, 369). İbnü’l-Hâcc’ın kaynaklarda adı geçen diğer eserlerinden bazıları da şunlardır: el-Müsâhele ve’l-müsâmaḥa fî tebyîni ṭuruḳi’l-müdâʿabe ve’l-mümâzeḥa, Îḳāẓü’l-kirâm bi-aḫbâri’l-menâm, Tenʿîmü’l-eşbâḥ bi-muḥâdes̱eti’l-ervâḥ, el-Vesâʾil ve nüzhetü’l-menâẓır ve’l-ḫamâʾil, ez-Zehrât ve icâletü’n-naẓarât, Nüzhetü’l-ḥadaḳ fî ẕikri’l-fıraḳ, el-Libâs ve’ṣ-ṣuḥbe, Mes̱âlîbü’l-ḳavânîn fi’t-tevriye ve’l-istiḫdâm ve’t-tażmîn, el-Fuṣûlü’l-muḳteḍabe fi’l-aḥkâmi’l-münteḫabe. Bunlardan başka silâh, zırh, ferâiz ve cedele dair dört risâle, kırk hadis türünde ve ism-i a‘zam konusunda kitaplar yazmıştır.

BİBLİYOGRAFYA
Safedî, el-Vâfî, VI, 40; İbnü’l-Hatîb, el-İḥâṭa, I, 342-363; a.mlf., el-Ketîbetü’l-kâmine (nşr. İhsan Abbas), Beyrut 1963, s. 266-269; İbnü’l-Ahmer, Nes̱îrü ferâʾidi’l-cümân fî naẓmi fuḥûli’z-zamân (nşr. M. Rıdvân ed-Dâye), Beyrut 1967, s. 314-318; İbn Hacer, ed-Dürerü’l-kâmine, I, 30; İbn Tağrîberdî, el-Menhelü’ṣ-ṣâfî, I, 86-87; İbnü’l-Kādî, Cezvetü’l-iḳtibâs, Rabat 1973, s. 96; Ahmed Bâbâ et-Tinbüktî, Neylü’l-ibtihâc, Trablus 1408/1989, 46-47; Makkarî, Nefḥu’ṭ-ṭîb (nşr. M. Muhyiddin Abdülhamîd), Kahire 1949, IX, 315-327; Brockelmann, GAL Suppl., II, 369; Abdülhay el-Kettânî, Fihrisü’l-fehâris, I, 129; Ömer Ferruh, Târîḫu’l-edeb, VI, 483-489; J. F. P. Hopkins, “An Andalusian Poet of the Fourteenth Century: Ibn al-Hājj”, BSOAS, XXIV (1961), s. 57-64; a.mlf., “Ibn al-Hād̲j̲d̲j̲”, EI2 (İng.), III, 780; Muhammed Züneybir, “İbnü’l-Ḥâc en-Nümeyrî, Feyżü’l-ʿubâb ve ifâżatü ḳıdâḥi’l-âdâb fi’l-ḥareketi’s-saʿîde ilâ Ḳosantîne ve’z-Zâb”, el-Kitâbü’l-Maġribî, III, Rabat 1985, s. 155-158; Muhammed Seyyidî, “İbn Ḥâc”, DMBİ, III, 286.
Bu madde ilk olarak 2000 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 21. cildinde, 53-54 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.