İBN KĀDÎ ACLÛN, Necmeddin

نجم الدين ابن قاضي عجلون
Müellif:
İBN KĀDÎ ACLÛN, Necmeddin
Müellif: CENGİZ KALLEK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
İlk Yayın Tarihi: 1999
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 20.11.2019
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-kadi-aclun-necmeddin
CENGİZ KALLEK, "İBN KĀDÎ ACLÛN, Necmeddin", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibn-kadi-aclun-necmeddin (20.11.2019).
Kopyalama metni
22 Rebîülevvel 831 (10 Ocak 1428) tarihinde Dımaşk’ta doğdu ve burada büyüdü. Babasının dedesi Dımaşk köylerinden Aclûn’da kadılık yaptığı için onun soyundan gelenler İbn Kādî Aclûn künyesiyle tanındı. İlk eğitimini babasından aldı. Küçük yaştan itibaren önce Kur’an’ı, ardından çeşitli ilimlere dair yirmiyi aşkın temel eseri ezberledi. Dımaşk’taki hocaları arasında İbn Hatîb en-Nâsıriyye, Alâeddin el-Kirmânî, İbn Nâsırüddin ve Takıyyüddin İbn Kādî Şühbe gibi meşhur âlimler vardır. 850 (1446) yılında babasıyla birlikte Kahire’ye gitti. Daha sonra da birkaç defa seyahat ettiği Kahire’de İbn Hacer el-Askalânî, Bedreddin el-Aynî, İbnü’l-Hümâm, Mahallî, Sâlih b. Ömer el-Bulkīnî, Ebü’l-Fazl İbnü’ş-Şıhne, Kâfiyeci, Şümünnî gibi birçok âlimden tefsir, hadis, fıkıh, ferâiz ve hesap dersleri aldı. Ayrıca Kudüs ve Hicaz’a da seyahatlerde bulundu.

Özellikle Şâfiî fıkhında Dımaşk ve Kahire’de otorite haline gelen İbn Kādî Aclûn kelâm ilminde de eser verecek düzeye ulaştı. Kahire’de Dârü’l-adl’de müftülük, İbn Tolun Camii ve Hicâziyye Medresesi’nde müderrislik ve Bâsıtiyye Medresesi’nde kütüphanecilik yaptı. Dımaşk’ta Zâhiriyyetü’l-Berrâniyye, Atabekiyye, Azîziyye, İbn Ebû Ömer, en-Nâsıriyyetü’l-Cevvâniyye, Rükniyye, eş-Şâmiyyetü’l-Cevvâniyye, Bâderâiyye, Devlaiyye ve Felekiyye medreselerinde müderrislik, Hatuniyye’de ise şeyhlik görevlerinde bulundu. Ayrıca Emeviyye Camii’nde hadis dersleri verdi. Aralarında Şemseddin es-Sehâvî gibi âlimlerin bulunduğu birçok talebe yetiştiren İbn Kādî Aclûn’un bir müddet kadı nâibliği yaptığı da kaydedilmektedir.

Dımaşk ve Kahire’deki devlet adamlarıyla iyi ilişkiler içinde olan İbn Kādî Aclûn, Memlük Sultanı Kayıtbay’ın isteği üzerine gittiği ve Mısır Şâfiî kadılığına tayin edildiği Kahire’de hastalanarak memleketine dönmek için yola çıktı. 13 Şevval 876 (24 Mart 1472) tarihinde yolu üzerindeki Bilbîs yakınlarında vefat etti; cenazesi Kahire’ye geri götürülerek sır kâtibi İbn Müzhir el-Ensârî’nin türbesine defnedildi.

Eserleri. 1. et-Tâc fî zevâʾidi’r-Ravża ʿale’l-Minhâc. Yahyâ b. Şeref en-Nevevî’nin Şâfiî fıkhına dair Ravżatü’ṭ-ṭâlibîn ile Minhâcü’ṭ-ṭâlibîn adlı eserlerini karşılaştırarak birincide bulunup ikincide bulunmayan bilgileri derlediği bir kitap olup Chester Beatty Library’de bir nüshası bulunmaktadır (nr. 3839; ayrıca bk. Ziriklî, VII, 116). 2. Muġni’r-râġıbîn fî şerḥi Minhâci’ṭ-ṭâlibîn. Minhâcü’ṭ-ṭâlibîn’e yaptığı muhtelif şerhlerden biridir. 3. Bedîʿu’l-meʿânî fî şerḥi ʿAḳīdeti’ş-Şeybânî. Kādiriyye tarikatı şeyhlerinden Ebû Muhammed Yûnus b. Yûsuf eş-Şeybânî’nin el-ʿAḳīdetü’ş-Şeybâniyye’sinin şerhi olan eserin Süleymaniye (Fâtih, nr. 3095/2, vr. 5-52; Şehid Ali Paşa, nr. 637, vr. 193-240; Lâleli, nr. 2286/1; Reşid Efendi, nr. 318) ve Beyazıt Devlet (Bayezid, nr. 2814) kütüphanelerinde nüshaları vardır (ayrıca bk. DİA, II, 259). 4. Naṣîḥatü’l-aḥbâb fî lübsi fervi’s-sincâb. Sincap kürkünün tabaklanmak suretiyle temizlenemeyeceğine, dolayısıyla bundan yapılan şeylerin giyilmesinin câiz olmadığına dair bir risâle olup bir nüshası Adana İl Halk Kütüphanesi’nde kayıtlıdır (nr. 867, vr. 196a-200b) (bu eserlerin yazma nüshaları için ayrıca bk. Brockelmann, GAL Suppl., I, 291, 682; Sezgin, I, 431; Pertsch, I, 182, 185; II, 15-16). İbn Kādî Aclûn’un kaynaklarda adı geçen diğer bazı eserleri de şunlardır: Taḥrîrü’l-Minhâc, Taṣḥîḥu’l-Minhâc, Hâdi’r-râġıbin ilâ Minhâci’ṭ-ṭâlibîn, Risâle fî ẕebâʾiḥi ehli’l-kitâb ve münâkeḥatihim ve İḫtilâfü’l-eʾimme.

BİBLİYOGRAFYA
Hatîb el-Cevherî, İnbâʾü’l-ḥaṣr bi-ebnâʾi’l-ʿaṣr (nşr. Hasan Habeşî), Kahire 1970, s. 419, 420-422; Sehâvî, eḍ-Ḍavʾü’l-lâmiʿ, VIII, 96-97; Süyûtî, Naẓmü’l-ʿiḳyân (nşr. Pihilip K. Hitti), New York 1927, s. 150; Nuaymî, ed-Dâris fî târîḫi’l-medâris (nşr. Ca‘fer el-Hasenî), Kahire 1988, I, 347-348; İbn İyâs, Bedâʾiʿu’z-zühûr, III, 69-70; Keşfü’ẓ-ẓunûn, I, 865, 873, 930; II, 1158, 1875, 1957; İbnü’l-İmâd, Şeẕerât, VII, 322; İbnü’l-Gazzî, Dîvânü’l-İslâm (nşr. Seyyid Kisrevî Hasan), Beyrut 1411/1990, IV, 40-41; Şevkânî, el-Bedrü’ṭ-ṭâliʿ, II, 197; Pertsch, Gotha, I, 182, 185; II, 15-16; Brockelmann, GAL Suppl., I, 291, 682; Îżâḥu’l-meknûn, II, 587; Hediyyetü’l-ʿârifîn, II, 207; Ziriklî, el-Aʿlâm, VII, 116; Kehhâle, Muʿcemü’l-müʾellifîn, X, 223-224; a.mlf., el-Müstedrek, Beyrut 1406/1985, s. 688; A. J. Arberry, The Chester Beatty Library a Handlist of the Arabic Manuscripts, Dublin 1959, IV, 26 (lv. 112); Sezgin, GAS, I, 431.
Bu madde ilk olarak 1999 senesinde İstanbul'da basılan TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 20. cildinde, 99-100 numaralı sayfalarda yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde gösterilmektedir.