İBNÜ’l-MU‘TEMİR

ابن المعتمر
Müellif:
İBNÜ’l-MU‘TEMİR
Müellif: SALİH KARACABEY
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2000
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 13.07.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-mutemir
SALİH KARACABEY, "İBNÜ’l-MU‘TEMİR", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/ibnul-mutemir (13.07.2020).
Kopyalama metni
Kûfe’de doğdu. İlk öğreniminden sonra 80 (700) yılı civarında hadis tahsiline başladı. Başta kıraat ve fıkıh olmak üzere dinî ilimleri öğrendi. Ebû Vâil Şakīk b. Seleme, Saîd b. Cübeyr, İbrâhim en-Nehaî, Şa‘bî, Hasan-ı Basrî ve Mücâhid b. Cebr gibi tâbiîlerden hadis rivayet etti. Ashaptan Enes b. Mâlik ile Kûfe’de yaşayan diğer bazı sahâbîleri görmüş olabileceği belirtilmektedir. Bununla birlikte hocaları tâbiînden olduğu için onu tebeu’t-tâbiînden sayanlar da vardır (İbn Hibbân, Meşâhîru ʿulemâʾi’l-emṣâr, s. 166). İbnü’l-Mu‘temir öğrenimini Kûfe’de tamamladı ve burada yaşadı. Ancak Hammâd b. Zeyd onu Mekke’de gördüğünü söylemektedir (Fesevî, II, 638, 788). Kendisinden Eyyûb es-Sahtiyânî, Ebû Hanîfe, Ma‘mer b. Râşid, İbrâhim b. Edhem, Süfyân es-Sevrî, Şu‘be b. Haccâc ve Süfyân b. Uyeyne gibi pek çok âlim hadis öğrendi.

Muhammed el-Bâkır’a fikrî yakınlığı sebebiyle İbnü’l-Mu‘temir’in Şiîliğe meyli olduğu ileri sürülmüşse de bu konuda bir aşırılığı yoktu. İlim ve ibadet hayatına engel olabilecek her türlü meşguliyetten uzak durduğu bilinmekte, ancak Şiî âlimi İbn Şâzân en-Nîsâbûrî, onun Hişâm b. Abdülmelik’in güvenlik görevlilerinden biri olduğunu söylemektedir (el-Îżâḥ, s. 91). Irak Emîri Yûsuf b. Ömer es-Sekafî, İbnü’l-Mu‘temir’i istemediği halde Kûfe kadılığına tayin ettiyse de o, her çareye başvurarak iki ay içinde kendisini bu görevden azlettirmeyi başardı. İbnü’l-Mu‘temir Kûfe’de vefat etti.

İbnü’l-Mu‘temir, güçlü hâfızası ve sika oluşu bakımından Kûfe’de yetişen hadis âlimlerinin en meşhurlarından biridir. Hadisleri birbirine karıştırmaz ve tedlîs yapmazdı. Hadis öğrenirken çok titiz davranır, güvenilir olduğu bilinenlerin dışında hiç kimsenin rivayetine önem vermezdi. Bu sebeple onu ne adâlet ne de zabt yönünden tenkit eden oldu. Hadisleri yazmak yerine ezberlemeyi tercih eder, talebelerine de bunu tavsiye ederdi. Ancak yaşlanıp hâfızasının zayıfladığını ve bazı hadisleri unuttuğunu farkedince bunları yazmadığına pişman oldu. Rivayetleri Kütüb-i Sitte’de yer alan İbnü’l-Mu‘temir’in 2000 civarında hadis naklettiği, ayrıca fıkıh ve kıraat bilgisine sahip olduğu belirtilmektedir. İbnü’l-Mu‘temir’in derin ilmi yanında sûfîliğine ve zühdüne de işaret edilmekte, az yeme, az konuşma ve az uyuma prensiplerini titizlikle uyguladığı, çok ağladığı ve ömrünün sonlarına doğru gözlerine perde indiği kaydedilmektedir.

BİBLİYOGRAFYA
Tirmizî, “Ṣalât”, 401; Süfyân es-Sevrî, Tefsîr, Beyrut 1403/1983, s. 468-469; İbn Sa‘d, eṭ-Ṭabaḳāt, VI, 337; Yahyâ b. Maîn, Maʿrifetü’r-ricâl (nşr. Muhammed Kâmil el-Kassâr), Dımaşk 1405/1985, I, 119; İbn Şâzân en-Nîsâbûrî, el-Îżâḥ (nşr. Celâleddin el-Hüseynî el-Urmevî), Tahran 1395 hş., s. 91; İclî, es̱-S̱iḳāt, s. 440-441; İbn Kuteybe, el-Maʿârif (Sâvî), s. 208-209; Fesevî, el-Maʿrife ve’t-târîḫ, II, 174, 190, 637-638, 788, 796, 798; III, 13, 15; İbn Ebû Hâtim, el-Cerḥ ve’t-taʿdîl, VIII, 177-179; İbn Hibbân, es̱-S̱iḳāt, VII, 473-474; a.mlf., Meşâhîru ʿulemâʾi’l-emṣâr (nşr. M. Fleischhammer), Wiesbaden 1959, s. 166; Kelâbâzî, Ricâlü Ṣaḥîḥi’l-Buḫârî, II, 708; İbn Mencûye, Ricâlü Ṣaḥîḥi Müslim (nşr. Abdullah el-Leysî), Beyrut 1407/1987, II, 254-255; Ebû Nuaym, Ḥilye, V, 40-46; İbnü’l-Cevzî, el-Muntaẓam (Atâ), VII, 319-320; İbn Abdülhâdî, ʿUlemâʾü’l-ḥadîs̱, I, 223-224; Zehebî, Teẕkiretü’l-ḥuffâẓ, I, 142-143; a.mlf., Aʿlâmü’n-nübelâʾ, V, 402-412; İbnü’l-Cezerî, Ġāyetü’n-Nihâye, II, 314-315; İbn Hacer, Tehẕîbü’t-Tehẕîb, X, 312-315; Seyyid Ebü’l-Meâtî en-Nûrî v.dğr., el-Câmiʿ fi’l-cerḥ ve’t-taʿdîl, Beyrut 1412/1992, III, 171-173.

Salih Karacabey
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2000 yılında İstanbul'da basılan 21. cildinde, 143 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER