NUAYM b. HAMMÂD

نعيم بن حمّاد
Müellif:
NUAYM b. HAMMÂD
Müellif: ALİ ÇELİK
Web Sitesi: TDV İslâm Ansiklopedisi
Yayımcı: TDV İslâm Araştırmaları Merkezi
Baskı Tarihi: 2007
Son Güncelleme Tarihi: -
Erişim Tarihi: 02.06.2020
Web Adresi:
https://islamansiklopedisi.org.tr/nuaym-b-hammad
ALİ ÇELİK, "NUAYM b. HAMMÂD", TDV İslâm Ansiklopedisi, https://islamansiklopedisi.org.tr/nuaym-b-hammad (02.06.2020).
Kopyalama metni
Kaynaklarda doğum tarihi hakkında bilgi bulunmamakta, ancak Jorge Aguadé konuyla ilgili bir makalesinde 155’te (772) dünyaya geldiğini ileri sürmektedir (bk. bibl.). Merverrûz’da veya oraya yakın Mervüşşâhicân’da doğduğundan Mervezî, ferâiz ilminde otorite kabul edildiği için Farazî (Fârız) nisbeleriyle ve A‘ver (tek gözü kör) lakabıyla tanındı. Abdullah b. Mübârek, Îsâ b. Yûnus, Ebû Bekir b. Ayyâş, Nûh b. Ebû Meryem, Velîd b. Müslim, Bakıyye b. Velîd, Vekî‘ b. Cerrâh, Süfyân b. Uyeyne, Abdürrezzâk es-San‘ânî gibi muhaddislerden rivayette bulundu. Kendisinden Buhârî, Zühlî, Ebû Dâvûd es-Sicistânî, Tirmizî, Yahyâ b. Maîn, Ebû Hâtim er-Râzî, Ebû Zür‘a ed-Dımaşkī gibi âlimler hadis rivayet etti. Bir müddet Hicaz ve Irak’ta kaldıktan sonra kırk yıl yaşadığı Mısır’a yerleşti. Abbâsî halifelerinden Mu‘tasım-Billâh’ın hilâfeti sırasında (833-842) Mihne olayları sebebiyle İmam Şâfiî’nin önde gelen talebesi Büveytî ile birlikte Bağdat’a götürüldüğü belirtilmektedir. Kur’an’ın mahlûk olduğu konusunda halifenin istediği cevabı vermediği için Sâmerrâ’da hapsedildi, 13 Cemâziyelevvel 228’de (17 Şubat 843) hapishanede öldü, vasiyetine uyularak zincire vurulup defnedildi.

Nuaym b. Hammâd bir süre Cehmiyye ve Mürcie’ye intisap etmiş, ancak hadis ilminde derinleşince bu fırkalardan ayrılmış ve Cehmiyye’ye reddiye mahiyetinde eserler yazmıştır. Onun Irak fıkıh ekolüne karşı olduğu, bu sebeple Ebû Hanîfe ve Muhammed b. Hasan eş-Şeybânî’nin aleyhinde bulunduğu kaydedilmektedir. Nuaym b. Hammâd’ın hadis rivayetinde güvenilirliği farklı şekillerde değerlendirilmiştir. Ahmed b. Hanbel, Yahyâ b. Maîn, Ebû Hâtim er-Râzî onun şahsiyetli, âbid ve sâlih bir kişi olduğunu söylemekle beraber hemen bütün hadis münekkitleri zayıf ve münker hadis rivayet etmekle tanındığını, rivayetlerinde çokça yanılıp bunları birbirine karıştırdığını belirtmişler, rivayetleri pek kabul görmeyen Îsâ b. Yûnus, Nûh b. Ebû Meryem, Bakıyye b. Velîd, Velîd b. Müslim gibi muhaddislerden hadis rivayet ettiği için de kendisini eleştirmişlerdir. Rivayetlerinin delil olarak kullanılamayacağı ileri sürülmüş, sünneti koruma gayretiyle hadis uydurduğunu söyleyenler de olmuştur (Zehebî, Mîzânü’l-iʿtidâl, IV, 269). Ebû Dâvûd es-Sicistânî, Nuaym’ın nezdinde Hz. Peygamber’le ilgisi olmayan yirmi kadar hadis bulunduğunu ifade etmiştir.

Eserleri. 1. el-Fiten ve’l-melâḥim*. Bir hadis kitabından çok bir tarih kitabı mahiyetindedir. Eserde çok sayıda rivayet bulunmakla birlikte bunların Resûl-i Ekrem’e nisbet edilenleri pek azdır. Geri kalanı sahâbe, tâbiîn ve daha sonraki dönem âlimlerinin sözleri olup çoğu makbul sayılmayan râvilerden nakledildiği için eser fazla ilgi görmemiştir. Kitap Süheyl Zekkâr (Dımaşk 1991; Beyrut 1414/1993) ve Semîr b. Emîn ez-Züheyrî (I-II, Kahire 1412/1991) tarafından neşredilmiştir. 2. Müsned. Kaynaklarda Mısır’da ilk müsnedi Nuaym b. Hammâd’ın tasnif ettiği belirtilmekte, ancak eserin günümüze ulaşıp ulaşmadığı bilinmemektedir (Kettânî, s. 7, 49, 61). 3. Cüzʾ (İbn Hacer, II, 518-519). Nuaym b. Hammâd’ın Cehmiyye’ye reddiye olarak on üç kitap yazdığı zikredilmekteyse de bunlar hakkında da bilgi bulunmamaktadır.

BİBLİYOGRAFYA
Nuaym b. Hammâd, Kitâbü’l-Fiten (nşr. Süheyl Zekkâr), Beyrut 1414/1993, neşredenin girişi, s. 4-6; İbn Sa‘d, eṭ-Ṭabaḳāt, VIII, 519; İbn Ebû Hâtim, el-Cerḥ ve’t-taʿdîl, VIII, 463-464; İbn Adî, el-Kâmil, VIII, 252-256; Hatîb, Târîḫu Baġdâd, XIII, 306-314; Mizzî, Tehẕîbü’l-Kemâl, XXIX, 466-480; Zehebî, Aʿlâmü’n-nübelâʾ, X, 595-612; a.mlf., Mîzânü’l-iʿtidâl, IV, 267-270; İbn Hacer, el-Mecmaʿu’l-müʾesses li’l-muʿcemi’l-müfehres (nşr. Yûsuf Abdurrahman el-Mar‘aşlî), Beyrut 1414/1994, II, 518-519; Kettânî, er-Risâletü’l-müsteṭrafe, s. 7, 49, 61; J. Aguadé, “La Importancia del “Kitâb al-Fitan” de Nuaym b. Hammâd Para el Estudio del Mesianismo Musulman”, Actas de las Jornadas de cultura Arabe e Islamica, Madrid 1981, s. 349-352; Sezgin, GAS (Ar.), I, 196-197; Ziriklî, el-Aʿlâm (Fethullah), VIII, 40; F. Krenkow, “The Book of Strife of Nuaim Ibn Hammad al-Marwazi”, Encyclopaedic Survey of Islamic Culture (ed. Mohammed Taher), New Delhi 1998, XI, 180-187; Suliman Bashear, “Apocalyptic and Other Materials on Early Muslim-Byzantine Wars: A Review of Arabic sources”, JRAS, III/2 (1991), s. 173-202; M. Cook, “An Early Islamic Apocalyptic Chronicle”, JNES, LII/1 (1993), s. 25-29; Ch. Pellat, “Nuʿaym b. Ḥammād”, EI2 (İng.), VIII, 87-88; Y. Şevki Yavuz, “Halku’l-Kur’ân”, DİA, XV, 372.

Ali Çelik
Bu madde TDV İslâm Ansiklopedisi’nin 2007 yılında İstanbul'da basılan 33. cildinde, 219 numaralı sayfada yer almıştır. Matbu nüshayı pdf dosyası olarak indirmek için tıklayınız.
Her hakkı mahfuzdur. TDV İslâm Ansiklopedisi’nin her türlü telif hakkı TDV İslâm Araştırmaları Merkezi’ne ait olup 5846 sayılı Kanun hükümlerine tâbidir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarındaki yazıların bütün olarak elektronik ya da matbu bir ortamda yayımlanması yasaktır; ancak kaynak gösterilmesi (TDV İslâm Ansiklopedisi internet sitesinde yer aldığının ifade edilmesi) ve doğrudan aktif bağlantı verilmesi şartıyla yazılardan kısa bölümler iktibas edilebilir. TDV İslâm Ansiklopedisi internet sayfalarında yer alan resim, fotoğraf, grafik, çizim, cetvel vs. her türlü görüntü malzemesinin başka bir ortamda yayımlanması kesinlikle yasaktır.
TDV İslâm Ansiklopedisi'nden rastgele bir madde okumak ister misiniz?
BAŞKA BİR MADDE GÖSTER